იობა ისაკაძის გახსენება

აკაკი წერეთელი 1913 წელს გაზეთ „თემში’’ წერდა: „ ჩემს ხანგრძლივ სიცოცხლეში  ბევრი სიმწარე გამომიცდია, ერთი ორად მეტი სიტკბოზე, მაგრამ გამომიცდია ნეტარი წამებიც და ოთხი მათგანი მომაქვს აქ, რომ მკითხველებს გავუზიარო:

აკაკი წერეთლის მოგზაურობა რაჭა-ლეჩხუმში

ერთხელ ლაპარაკი ჩამოვარდა ქართულ პურებზევ და მე წამცდა, რომ ყოველგვარ ქართულ პურს თორნის ლავაში მირჩევნია-მეთქი. მსმენელთა რიცხვში ერია იობა ისაკაძეც, სულ უბრალო კაცი, ტფილისში ხაბაზად მყოფი. მეორე დღეს მოვიდა ის იობა ისაკაძე და რაღაცა გამოხვეული ქაღალდში მოიტანა და მომაჩეჩა ხელში, ღიმილით,  ეს ჩემი ნაწარმოებია და მიტომ გიბედავო!..რადგანაც ამგვარი შემთხვევა ბევრია ხოლმე, რომ თავისი ნაწარმოები მოაქვსთ  ჩემთან, მე ისიც ნაწერები მეგონა, ჩამოვართვი და გავისტუმრე. მოცლის დროს, როცა გავხსენი ქაღალდი, რომ ნაწერები ამომელაგებინა, ვნახე, რომ შიგ ათიოდე თორნის ლავაში იყო ჩაწყობილი!.. ბევრი საჩუქარი მიმიღია საზოგადოებისგან…ბევრჯერ  მათ  რიცხვში ძვირფასიც. ჩემი ტაბი იმათ ღირსადაც არ მიმიჩნევია, მაგრამ არც ერთი მათგანი ისე ძვირფასი არ ყოფილა, როგორც იობას პურები(„ოთხი შემთხვევა“).

იობა ისაკაძე,  რომელსაც  ასე გულთბილად იგონებს აკაკი, რაჭველი ხაბაზი გახლდათ. იგი 1872 წლის 1 ოქტომბერს დაბადებულა რაჭის მაზრის სოფელ მუხლში. იობას ძმებს სახაბაზო ჰქონდათ  თბილისში და იობაც აქ ჩამოუყვანიათ. იგი პიროვნული თვისებების გამო რაჭველ მეპურეებს უსტაბაშად აურჩევიათ. 1912 წელს იობა ისაკაძემ ითავა აკაკის მოგზაურობის მოწყობა  რაჭა-ლეჩხუმში. უცხო სანახაობას წარმოადგენდა 17 ივლისს ტფილისში,,ედემის ბაღი“,- წერს ლადო ბზვანელი.  უზარმაზარ ვერხვის ქვეშ, ქართულ სუფრის გარშემო,თავი მოეტარათტფილისში მცხოვრებ რაჭველ-ლეჩხუმლებს და ყველა ღრმა სიყვარულითა და გულწრფელიარფრთოვანებით უმასპინძლდებოდა  მხცოვან მგოსანს  აკაკის,  რომელსაც განზრახული ფქონდა  რაჭა-ლეჩხუმის შემოვლა. სწორედ ამ  მოგზაურობის  დროს  გაიმართა  ის  მშვენიერი  ლხინი.  თამადამ,  გაზეთ „თემის“  რედაქტორმა გიგო დიასამიძემ პირველი ჭიქით აკაკის სადღეგრძელო შესვა.   შემდგომ სიტყვა წარმოთქვა იობა ისაკაძემ.

,, ჩვენო ძვირფასო და დიდებულო მგოსანო, ბატონო აკაკი!

მთელი თბილისის რაჭველები, დიდი და პატარა, საერთო აღტაცებით მოგიძღვნით უგულითადეს სალამს და ღმერთსა ვსთხოვთ დიდხანს გაგრძელებულიყოს თქვენი ბედნიერი სოცოცხლე, თქვენი ჯანმრთელობა და ბასრი კალმის მუშაობა საქართველოს და კერძოდ ჩვენი მივიწყებული კუნჭულის კეთილდღეობისა და ზნეობის ასამაღლებლად, ნიშნად გულითადის პატივისცემისა და თაყვანოსცემისა მოგიძღვნით ოქროს კალამს. დღეს უაღრესად ბედნიერად ვრაცხთ ჩვენს თავს, რომ აღასრულეთ ჩვენი  დიდი  ხნის  სურვილი და ინებეთ დასავლეთ საქართველოს ერთი, ბუნებით შემკულ ნაწილ რაჭა-ლეჩხუმის მიდამოებში მოგზაურობა და ჩვენი მოძმეების და თქვენი საყვარელი სამშობლოს შვილების პირისპირ ნახვით გახარება და გაბედნიერება. დარწმუნებული ვართ, როგორც ჩვენ, აქაურები, გაცილების დროს აღტაცებულნი ვართ, ისე ქუთაისში მყოფნი ჩვენი თანამოძმენი, რაჭა-ლეჩხუმის ყოველნი მცხოვრებნი წოდებისა, სქესისა და მდგომარეობის განურჩევლად მოგევლიან და შეჰნატრიან იმ წამს, როდესაც,გახდებიან ბედნიერნი თქვენი პირისპირ ხილვისაა, თქვენს გაბადრულს და მადლიან სახეს ერთის წამით მაინც გადაავლონ თვალი თავის სიცოცხლეში. ჩვენ, თბილისში მყოფი რაჭველები, სულითა და გულით ვუერთდებით ჩვენ თანამოძმე ქუთათურების და მთელი რაჭა-ლეჩხუმის აღტაცებულ ეროვნულ გულის  ჩქეფას და სიხარულს ვიზიარებთ“.

იობა ისაკაძემ  დიდ  პოეტს  ოქროს  კალამი მიართვა  წარწერით:  დიდებულ  მგოსანს აკაკის  მის  მოსიყვარულე  თბილისში  მცხოვრებ რაჭველებისაგან  ჩშიბ წ. რაჭა-ლეჩხუმში მოგზაურობის  სახსოვრად“. ამ მოგზაურობის დროს აკაკის თან ახლდნენ: გრიგოლ დიასამიძე, სოსიკო მერკვილაძე, მოგზაურობის მომწყობი კომიტეტის თავჯდომარე   იობა ისაკაძე, კოტე   აბდუშელიშვილი, აკაკის  ძმისწული  ვასილ წერეთელი, მხატვარი  კოტე ქავთარაძე. ქუთაისში მათ შეუერთდნენ   პედაგოგები ვასილ პეტრიაშვილი და სამსონ  დათეშიძე,  იაკობ ვარაზაშვილი, გაზეთ ,,კოლხიდას“ რედაქტორი მიხეილ ჯაფარიძე,  კორესპონდენტი ლადო  ნაცვლიშვილი (ბზვანელი) და კინოოპერატორი ვასილ ამაშუკელი.

1913 წლის 25 მაისს იობა ისაკაძე ტრაგიკულად დაიღუპა-თონეში მუშაობის დროს დაეცა ანთებული ლამფა და წამებით გარდაიცვალა.

კინო ისტორიამ შემოგვინახა აკაკის ცოცხალი სახე, ეს ვასილ ამაშუკელის ღვაწლთან ერთად იობა ისაკაძის დამსახურებაა.

ავტორი: ლეილა ნანიტაშვილი

 

მიშა, ქარი და მარშრუტკის მძღოლი

ჩემ სახლთან ახლოს, მეგობართან ერთად ბაღში ვსეირნობდი. უცნობი მამაკაცი მომიახლოვდა, ჟერარ ფილიპს ჰგავდა.

– ბოდიში, თქვენი ძაღლი რატომ ჰყეფს ასე, მაგალითად?

ჟერარ ფილიპი სადღაც გაქრა.

ჩემს მეგობარს დღეს 4:1 მოუგე ჭადრაკში და გაბრაზებულია. ვისაც ძაღლი ჰყავს, ის გამიგებს. ვერ ვიტან, როდესაც ჩვენ საყვარელ შინაურ ცხოველს ასე მოიხსენიებენ. ყველაზე მეტად ალბათ, ბრიჯიტ ბარდო გამიგებს, რასაკვირველია. უცნობს აღარაფერი უთქვამს, ჩვენ კი გზა გავაგრძელეთ. იქვე ახლოს ბავშვები თამაშობდნენ. ენერგიას ხარჯავდნენ. ჩვენს დანახვაზე გაჩერდნენ. ერთი ბავშვი შემეკითხა:

– ბიძია, რა ჰქვია თქვენ ძაღლს?

– ნუგზარი – გაბრაზებულმა ვუპასუხე და გავაგრძელე გზა.

ათიოდე ნაბიჯის შემდეგ, უკან მოვიხედე. ბავშვები გაოგნებული და უაზრო თვალებით გვიყურებდნენ.

იქვე ახლოს თონე იყო. გადავწყვიტე ლავაშის შეძენა. გამყიდველი, გამხდარი, კვირცხლი, ახალგაზრდა, დაახლოებით 25-47 წლის მამაკაცი შემომეგება.

– რამდენი პური მოგართვათ?

– ცხელია თქვენი ლავაში?

– კი, ეხლა ამოვიღე, ხელს დაგწვავთ.

– რა ვქნა, გავრისკო, ჩავილაპარაკე მე.

– ეჰ, სხვა გზა მაინც არ მაქვს, ვრისკავ და ერთი პური მომეცით.

გაოგნებულმა მეპურემ პური გამომიწოდა. სახლში რომ დავბრუნდით, უკვე ბნელოდა.

რამოდენიმე დღის შემდეგ, მე და ჩემს მეგობარს ის უცნობი კაცი შეგვხვდა ჟერარ ფილიპს რომ……

– ბოდიში, თუ შეიძლება მითხარით, თქვენი ძაღლი როგორ თამაშობს ჭადრაკს? ასე ვთქვათ.

– ხომ გაგიგონიათ, რომ ძაღლებს რაღაცეებს ასწავლიან.

– კი კაცო, კინოც მაქვს ნანახი, რასაკვირველია.

– ხოდა, ახალი კურსები გახსნეს და ძაღლებს ნარდს და ჭადრაკს ასწავლიან. მე ჭადრაკზე შევიყვანე. სამ თვეში ისწავლა, მაგრამ ჯერჯერობით ვერ მიგებს. გუშინ 3:2 მოვუგე.

– ხო, გასაგებია, არ ვიცოდი, ნამდვილად.

მალე თონეც გამოჩნდა.

– რისკ ბლაგოროდნეე დელო, ამ შეძახილით შემომეგება მეპურე.

– ის ამბავი ახლობლებს მოვუყევი და მითხრეს, რომ გამაშაყირეთ. მეც მიყვარს ხუმრობა, მაგრამ ესეთი თქვენ რომ თქვით, არ გამიგონია.

– ჩემო კარგო, ხომ იცი, ხუმრობა წამალია. ეს თუ გადაგვარჩენს ამ ძნელბედობის ჟამს. როგორც დიდმა შოთა რუსთაველმა თქვა: კარგი შოთის პური ისე შემოგეჭმება, რომ ყველის მიყოლებაც კი დაგავიწყდება.

– კი გამიგია – მიპასუხა მან.

– კარგით, ორი პური მომეცით.

– არ გავრისკოთ? – ნიშნისმოგებით მითხრა მან.

– რისკ ბლაგოროდნეე დელო – ვუპასუხე მე.

რა იცოდა მეპურემ, რომ ხუმრობა ექიმმა სამკურნალოდ გამომიწერა.

ისევ სიბნელემ დაისადგურა. მზემ რამოდენიმე საათით მიგვატოვა. სადარბაზოში შევედით და ინტუიციით მივემართებოდით მაღლა. უცებ ქვემოდან სიმღერის ხმა შემომესმა:

არც გაზი და არც წყალი,

ჰარი ჰარალეო

არც შუქი და არც პური,

ჰარი ჰარალეო.

გავგიჟდები, გავგიჟდები,

ჰარი ჰარალეო.

მღეროდა მეზობელი.

არ არსებობს შიშზე უფრო ძლიერი განცდა, რადგან მას პირველ რიგში წყობიდან გამოჰყავს გონება, ხოლო შემდეგ გული და აზროვნება. იმ დროს უიმედობა ბატონობდა და ადამიანები იმ გემს დაემსგავსნენ, რომელსაც ღუზა ჰქონდა დაკარგული. სადაც იმედი კვდება, იქ სიცარიელე ისადგურებს.

„ვარდების რევოლუციის” შემდეგ ხალხს იმედი დაუბრუნდა. პრეზიდენტად მიშა ავირჩიეთ. ყოველივე ახალი მიმზიდველი და საინტერესო გახდა. დიდი პოლიტიკური და ეკონომიკური ძვრები ხდებოდა. ხალხს დაუბრუნდა შუქი და გაზი. სიტყვა „სეკვესტრი” დავიწყებას მიეცა. ვინც მუშაობდა, ხელფასებს აღარ უგვიანებდნენ და არც უყინავდნენ.

გარეთ რომ გამოვედი, ძლიერი ქარი იყო. რის ვაი-ვაგლახით მივაღწიე „მარშრუტკის” ბოლო გაჩერებას. ბედად, მძღოლის გვერდზე თავისუფალი ადგილი იყო. კარები გავაღე და მოხურვას შევეცადე. მესამე ცდაზე კარები დამემორჩილა. ჩემთვის ჩავილაპარაკე – ნეტავ, მიშამ იცის, რომ ასეთი ქარია.

– რა თქვი? – შემეკითხა მძღოლი.

– არაფერი

– მაიცა, მაიცა, მიშამ რომ გაიგოს ასეთი ქარია, რას იზამს რო?

– გააჩერებს.

– მაიცა, როგორ გააჩერებს?

– იცი რას გეტყვი, დაგავიწყდა შუქი რომ არ იყო, გაზი რომ არ იყო, არაფერი რომ არ იყო. ხალხი „პაკრიშკებს” რომ წვავდა, გზას რომ კეტავდა, ჰა?

– მაგას რა დამავიწყებს კაცო.

– ჰოდა, მიშა რომ მოვიდა, წავიდა, წამოვიდა, დარეკა, გადმორეკა, შუქიც არის და გაზიც მოვიდა. ეგრეა?

– ეგრეა ძმაო, სტადიონებიც გააკეთა, გზებიც გააკეთა, ბავშვები ბურთს თამაშობენ, პლანს აღარ ეწევიან. მაგრამ ქარი როგორ უნდა გააჩეროს?

– იცი რას გეტყვი, მარშრუტკების ბოლო გაჩერებაზე ბიჭები რას ლაპარაკობთ, გინდა გითხრა?

– აბა მიდი.

– პაკრიშკაზე, ზეთზე, ტორმუზზე და აბაროტზე. ეგრეა?

– ვა, შენ საიდან იცი კაცო?

– ჰოდა, არც ტელევიზორს უყურებ და არც გაზეთს კითხულობ. ცხოვრება წინ მიდის ძმაო.

– აბა სადა მცალია, სულ ვმუშაობ კაცო, მაგრამ მიშამ ქარი როგორ უნდა გააჩეროს?

– მომისმინე, ერთი ანეკდოტი უნდა გითხრა.

– აბა მიდი

– მეგრელი ექიმთან მივიდა და ეუბნება, სამსახურიდან სახლში რომ მივედი, შესასვლელში ვიღაცის მაიორის ფორმა იყო ჩამოკიდებული. ოთახიდან ცოლი გამოვიდა. მეგრელი ეკითხება, ვინ არის ჩვენთან სტუმრადო. – შენი საქმე არ არის, წადი კუხნაში და კოფე დალიეო, უპასუხა ცოლმა. მეორე დღეს რომ მივიდა, ვიღაც პოლკოვნიკის ფორმა ეკიდა. ცოლი ისევ ეუბნება ქმარს, წადი შენ კუხნაში კოფე დალიეო. მესამე დღეს რომ მივიდა, ვიღაც მარიაკის ფორმა დაინახა. ცოლი ოთახიდან გამოვიდა და ქმარი ისევ კუხნაში გააგზავნა კოფეს დასალევად. ექიმი გაბრაზებული წამოხტა ფეხზე და დაიღრიალა: – ჩემგან რა გინდათო. – კი მაგრამ, პატივცემულო ექიმო, ამდენი კოფე არ მაწყენს მე?

– ჰა, ჰა, ჰა, ჰა, ეს რა თქვა კაცო. ეგ ანეკდოტი არ გამიგია. კოფე დალიეო. ბიჭებს უნდა მოვუყვე, მაგრად იკაიფებენ. აბა მითხარი, მიშა ჩქარა რატომ დადის – მკითხა მძღოლმა.

– იმიტომ, რომ ბევრი საქმე აქვს გასაკეთებელი, უნდა რომ მოასწროს. შენ რომ გეჩქარება, ხომ ჩქარა მიდიხარ?

– ეგრეა ძმაო. მაგრამ ქარი როგორ უნდა გააჩეროს მიშამ?

– მომისმინე, გაგიგონია მიწისძვრა რა არის?

– კი კაცო.

– ცუნამი იცი რა არის?

– არა კაცო.

– ტი ნა მორე ბილ?

– და.

– ვერბლუდ ვიდელ? ვერბლუდ.

– ვერბლუდს რა უნდა კაცო ზღვაზე?

– კარგი, ტალღები იცი რა არის?

– კი კაცო.

– ჰოდა, ასმეტრიანი ტალღები რომ მოდის, ეგ არის ცუნამი. ხომ ნახე იაპონიაში რა მოხდა?

– ჰო ვიცი.

– საიდან იცი, ბოლო გაჩერებაზე გითხრეს?

– არა კაცო, ბიძაშვილმა მითხრა. ხო მაგრამ მიშამ ქარი როგორ უნდა გააჩეროს, ეს ვერ გამიგია.

– გუშინ ჩემ გვერდით კაცი რომ იჯდა, ნახევარი საათი მელაპარაკებოდა.

– ვინა კაცო, მალიარი ვალიკო?

– იცნობ?

– მაგას ვინ არ იცნობს, მიპასუხა მძღოლმა.

– ჰოდა, შექსპირზე მელაპარაკებოდა. შენ იცი ვინ იყო შექსპირი?

– კი კაცო, გამლეტი დაწერა, ბიტ ილი ნე ბიტ.

– ეგ ვინ გითხრა? ბიჭებმა?

– არა კაცო, შვილმა მითხრა.

– ერთი კვირის წინ რომ ვიღაცა მელაპარაკებოდა ბეთხოვენზე, ის ვინ იყო?

– ვინა კაცო, ელექტრიკი ვალერა?

– იცნობ?

– მაგას მთელი უბანი იცნობს.

– იმიტომაც არ მიყვარს უკანა სალონში ჯდომა. ყოველთვის ვიღაც ნაცნობი მომიჯდება და ტვინს მიბურღავს. ბეთხოვენი იცი ვინ იყო?

– კი კაცო, დევატაია სიმფონია.

– ეგეც ბოლო გაჩერებაზე გითხრეს.

– არა კაცო, იქ ხომ იცი რაზეც ვლაპარაკობთ.

– აბა საიდან იცი?

– მეზობელი ბავშვი 24 საათი უკრავს, ბეთხოვენა შევარქვით. კიდევ კარგი სახლში არა ვარ.

– შენი მეზობელი ფორტეპიანოზე დადის?

– არა კაცო პიანინოზე. მაგრამ მიშამ ქარი როგორ უნდა გააჩეროს ტეხნიჩესკი, ვერ გამიგია.

– ერთი ეგ მითხარი ძმაო, შენ არჩევნებზე რატომ არ დადიხარ? – შევეკითხე მძღოლს.

– შენ საიდან იცი კაცო?

– იცი, რომ ახალი ზაკონი გამოვიდა. ვინც არჩევნებზე არ წავა, შტრაფი 10 ლარია. გადაიხდი?

– არა კაცო. რატომ უნდა გადავიხადო? 10 ლარი ერთი აბაროტია. წავალ კაცო და ვისაც მეტყვი, იმას მივცემ.

– რას მისცემ?

– ხმას მივცემ, აბა შენ რა იფიქრე?

– არაფერი, ვუპასუხე მე.

საუბრით ისე გავერთეთ, რომ ვერც კი შევამჩნიე როგორ მიუახლოვდი სამსახურს. ისეთი შთაბეჭდილება შემექმნა, თითქოს მანქანაში ჩვენს გარდა არავინ იყო. უკან მოვიხედე. მანქანის

სალონი ხალხით იყო გავსებული და ყველა სულგანაბული გვისმენდა. ერთ მგზავრს პირზე ხელი ჰქონდა აფარებული და სიცილს იკავებდა.

– მაინც ვერ გავიგე მიშამ ქარი როგორ უნდა გააჩეროს.

მანქანა გავაჩერებინე და გადმოვედი.

– მისმინე, გინდა გითხრა სკოლაში რომელი საგანი გიყვარდა?

– აბა გამოიცანი.

– ფიზკულტურა.

– ვა, საიდან იცი კაცო.- აი, მე უბრალო კაცმა რამდენი რამე ვიცი, მიშა პრეზიდენტია და მაგან არ იცის ქარი როგორ გააჩეროს?

ამასობაში შევამჩნიე, რომ ქარი ისე ძლიერად აღარ ქროდა.

– ნახე ქარი აღარა ქრის ისე მაგრად.

– ვა, მართალი ხარ, ვერც კი დავინახე.

– ჰოდა მიშამ გაიგო და გააჩერა.

– ვა, როგორ გააჩერა კაცო.

კარი მივაჯახუნე და მივაყოლე, – წადი რა კოფე დალიე.

ავტორი: მერაბ ვეკუა

გამოფენა გამოფენისათვის?!

იონა  მეუნარგია მონოგრაფიაში „ ცხოვრება და პოეზია ნიკოლოზ ბარათაშვილისა’’ წერდა:

,,…საუკეთესო კაცები საქართველოსი, ის კაცები, რომელთა საზოგადოებას მართლა  შეეძლო მიეცა რაიმე ბარათაშვილისათვის, რუსეთში იყვნენ გადაგზავნილები.  გრიგოლ ორბელიანი, გიორგი ერისთავი, ალექსანდრე ჭავჭავაძე, დიმიტრი ყიფიანი, სოლომონ დოდაშვილი, ალექსანდრე ორბელიანი, ელიზბარ ერისთავი ამ დროს რუსეთში ნანობდნენ იმ ფარულ საზოგადოებაში მონაწილეობას, რომელიც დაწესდა თბილისში 1829  წელს. ეს კაცები წარმოადგენდნენ ჩვენს საზოგადოებაში სამწერლო ელემენტს და ამ ელემენტის უმყოფლობა საგრძნობელი იყო ჩვენი ერისათვის“.

ქართველი მწერლების ბიოგრაფი საქართველოში „სამწერლო ელემენტის უმყოფლობას“ აღნიშნავს, მაგრამ მათ გარდა თვალუწვდენელ სივრცეში მრავალი, სამშობლოს სიყვარულით გულანთებული ქართველი იყო გაძევებული. ყველას როდი გაუმართლა: გადასახლებიდან დაბრუნდნენ სოლომონ რაზმაძე და სოლომონ დოდაშვილი.

სწორედ საქართველოს ამ საუკეთესო კაცების ფოტოსურათები, პორტრეტები, ფოტორეპროდუქციები, მათი ცხოვრების ამსახველი დოკუმენტური მასალა, ეპისტოლარული მემკვიდრეობა, მემორიალური ნივთები,რომლებსაც  კვალიფიციურად შედგენილი ანოტაციები ახლდა და მეგზურობას უწევდა მნახველს, გამოფინა გიორგი ლეონიძის სახელობის ქართული ლიტერატურის სახელმწიფო მუზეუმმა.

ექსპოზიცია ოთხ დარბაზში იყო გამოფენილი. აქ ნახავდით ქართლ-კახეთის მეფის ერეკლე II-ს, მისი მეუღლის – დარეჯან დედოფლის,უკანასკნელი მეფის გიორგი  XIII-სა და მისი მეუღლის -მარიამ ციციშვილის, დავით, იოანე, ფარნაოზ, ოქროპირ, თამარ და ერეკლეს საყვარელი ქალიშვილის–თეკლე ბატონიშვილის, შეთქმულებაში მონაწილეობისათვის ორენბურგსა და კალუგაში გადასახალებული მისი ვაჟების –ალექსანდრეს, დიმიტრისა და ვახტანგ ორბელიანების პორტრეტებსა თუ რეპრედუქციებს.

თვალსაჩინო ადგილი ეწირათ შეთქმულების ერთ-ერთი მოთავის–ელიზბარ ერისთავისა და მისი მეუღლის-ქეთევან შალვას ასულ ერისთავის ფოტოებს. ექსპოზიციის მეოთხე დარბაზში ეკიდა ფერწერული ტილოები:სენატორ გიორგი იესეს ძე ერისთავისა(მხ. მეზენცევისა), ალექსანდრე ჭავჭავაძისა (მხ. უჩა ჯაფარიძე) და გრიგოლ ორბელიანისა (მხ. პიოტრ კოლჩინ).

ჩემთვის სასიამოვნო მოულოდნელობა აღმოჩნდა ანასტასია ბატონიშვილის ვაჟის, არხანგელსკში გადასახლებული გიორგი ერისთავის (ატამანი) და ვიატკაში გადასახლებული იოსებ მამაცაშვილის ფოტოების ხილვა.

ექსპოზიციას განსაკუთრებულ ხიბლს ჰმატებდა მემორიალური ნივთები: ალექსანდრე ჭავჭავაძის პაჟთა კორპუსის დასრულების სამკერდე ნიშანი-„მალტის ჯვარი’’, „ჭავჭავაძეების ოჯახური რელიკვია-მუსიკალური ყუთი ნოჟეგოროდის მარშით; ალექსანდრე ორბელიანის მიერ მეუღლისათვის ორენბურგიდან ჩამოტანილი ღვთისმშობლის ხატი, ნინო ჭავჭავაძის მედალიონი, მანანა ორბელიანის ფერადი ქვებით, შემკული მინიატურული ქოლგა.

ექსპოზიცია ერთგვარ სამხატვრო სალონსაც წარმოადგენდა, რადგან აქ თავმოყრილი იყო როგორც ქართველ, ისე უცხოელ მხატვართა ნამუშევრების ორიგინალები: ქეთევან მაღალაშვილის ალექსანდრე ორბელიანის პორტრეტი, უჩა ჯაფარიძის  ალექსანდრე ჭავჭავაძე, ალექსანდრე ბერიძის დიმიტრი ყიფიანი, პიოტრ კოლჩინის გარსევან ჭავჭავაძე, გრიგოლ ორბელიანი; გიორგი კორადინის თეკლე ბატომიშვილი, ვახტანგ დიმიტრის ძე ორბელიანი; ანდრეი მორგუნოვის ოქროპირ ბატონიშვილი, ვახტანგ ორბელიანი; მეზენცევის ტილო- სენატორი გიორგი იესე ძე ერისთავი, ელენ ფრანკენის დავით ალექსანდრეს ძე ჭავჭავაძე; ლევ ანფიმოვის-„ალექსანდრ  გრიბოედოვი ქართულ საზოგადოებაში’ და სხვა.

გამოფენა დაიხურა.

ექსპონატებმა თავთავიანთ სამყოფელს მიაშურეს. ბარაქალა, რომ კარგად ახსოვთ დიდი ილიას ანდერძი: ,,ერის პირქვე დამხობა, გათახსირება, გაწყალება იქიდამ დაიწყება, როცა იგი თავისს ისტორიას ივიწყებს, როცა მას ხსოვნა ეკარგება თავისის წარსულისა, თავისის ყოფილის ცხივრებისა, დავიწყება ისტორიისა, თავისი წარსულისა და ყოფილის ცხოვრების აღმოფხვრა ხსოვნისაგან-მომასწავლებელია ერის სულით და ხორცით მოშლისა, დარღვევისა და მთლად წაწყმედისაცა. წარსული-მკვიდრი საძირკველია აწმყოსი, როგორც აწმყო-მომავლისა. ეს სამი სხვადასხვა ხანა, სხვადასხვა ჟამი ერის ცხოვრებისა ისეა ერთმანეთზედ გადაბმული, რომ ერთი უმეოროდ წარმოუდგენელი, გაუგებარი და გამოუცნობია“.

***

ჩვენისთანა ბედნიერი

განა არის სადმე ერი?!

P.S  თუ ოდესმე კვლავ განმეორდება ეს გამოფენა.

ავტორი: ლეილა ნანიტაშვილი

 

უცნაური მკითხველი, შოთა რუსთაველი და სოსო

ზაფხულის დღეები იდგა. ჩემს კაბინეტში რაღაცას ვსაქმიანობდი. უცბად, კარი გაიღო, ვიღაც კაცმა შემოიხედა და მორიდებით მთხოვა ტელეფონით ესარგებლა. „ცისფერი მთები“ გამახსენდა. ძალიან ჰგავდა იმ პერსონაჟს, ბზარებს რომ ათვალიერებდა. როდესაც ტელეფონზე საუბარი დაასრულა, რაღაც კითხვებზე ვუპასუხე, რომლებიც ბიბლიოთეკას და წიგნებს შეეხებოდა. როგორც ჩანს, ძალიან მოვეწონე და სახელი მკითხა.

–    მერაბი, ვუპასუხე, მაგრამ თქვენ გრიშა დამიძახეთ.

უცნობმა ორი ნაბიჯით უკან დაიხია, ხელები მაღლა ასწია და შესძახა:

–        გრიშა რატომ კაცო, გრიშა რატომ?

–        ისე, უბრალოდ მოკლე სახელია და ადვილად დაიმახსოვრებთ მეთქი.

ცოტა რომ დამშვიდდა, ჩემი გვარით დაინტერესდა.

–        ჩემს გვარს კატეგორიულად არ გეტყვით, ვინაიდან ვერავინ იმახსოვრებს, ვუპასუხე მე.

–        მაინც რა გვარის ბრძანდებით? დაინტერესდა უცნობი.

–        ვეკუა, ვუპასუხე მე.

–        რას ამბობთ კაცო, რას, ვეკუა ცნობილი გვარია, ახლა უკვე სამი ნაბიჯით დაიხია უკან და ისევ ხელების ქნევა დაიწყო.

–        ამ გვარს მსოფლიო იცნობს: ილია ვეკუა, ნიკო ვეკუა, ნუკრი კაკილაშვილი.

უკანასკნელი გვარის ჩემს გვართან მსგავსებაში ეჭვი შევიტანე და პირდაპირ მივახალე:

–        თქვენ შოთა რუსთაველს ხომ არ იცნობდით?

–        შოთა ჩემი მეგობარი იყო, მიპასუხა უცნობმა.

–        ილია ჭავჭავაძესაც ხომ არ იცნობდით? დავინტერესდი მე.

–        კი კაცო, ილიასაც ვიცნობდი, მაგრამ შოთა რუსთაველი უფრო ახლო მეგობარი იყო.

არ ვიცი კიდევ რამდენ საერთო ნაცნობს გავიხსენებდით, ეროვნული ბიბლიოთეკის ხელმძღვანელი, ბორის გაგუა რომ არ შემოსულიყო.

–        ბატონო ბორის, გთხოვთ გაიცნოთ ჩვენი ბიბლიოთეკის მკითხველი, რომელიც პირადად იცნობდა შოთა რუსთაველს.

უცნობს სახეზე სიამაყის გრძნობა დაეუფლა და წელში გაიმართა.

–        სასიამოვნოა, თქვა ბორის გაგუამ და არაფერი შეიმჩნია.

მეორე დღეს საერთო კრებაზე ბორის გაგუა აღშფოთებული ლაპარაკობდა იმ მკითხველებზე, რომლებიც ბასრი საგნებით აზიანებდნენ სახელმწიფო ქონებას. აქვე დასძინა:

–        ჩვენ ისეთი მკითხველებიც გვყავს, რომლებიც შოთა რუსთაველს იცნობდნენ, მაგრამ წიგნებს არ აზიანებენო.

ვერავინ ვერაფერი გაიგო, არც არავის გაუცინია. მარტო მე ვიცოდი რაში იყო საქმე.

რამდენიმე თვის შემდეგ, უცნაურმა მკითხველმა კვლავ შემოაღო ჩემი ოთახის კარები.

–        აფხაზეთში ვიყავი ქართულ–აფხაზური კონფლიქტის მოსაგვარებლად. ხალხსაც შევხვდი და მთავრობასაც. ყველა დავითანხმე შერიგებაზე, მაგრამ მითხრეს პუტინი არ გვიშვებსო.

–        საქმე სანახევროდ მოგიგვარებიათ. ახლა რას აპირებთ? შევეკითხე მე.

–        პუტინი უნდა ვნახო, მიპასუხა მან.

–        ვიზა რომ არ გაქვთ, როგორ უნდა ჩახვიდეთ რუსეთში?

–        მე ვიზა არ მჭირდება, ისე ვნახავო.

–        მინდა გადმოგცეთ ჩემი ნაშრომის, „ომი და მშვიდობის“, ერთი ეგზემპლარი.

 

ეგზემპლარის ხსენებაზე „ცისფერი მთები“ გამახსენდა.

….. ეჰ ჩემო სოსო, ამ კაცს არცერთი ეგზემპლარი არ დაუკარგავს, შენ კი… ხომ გითხრა ვაჟა ზაზაევიჩმა, ერთი სათაური დატოვეო.

–        ბოლოს და ბოლოს ორ სათაურს შუაზე გავყოფდი და ორი რომანი გამოგივიდოდა. ეს ვერ მოიფიქრე სოსო?

–        მთელი საქართველო მიხვდა, რომ ოთარ ზედგენიძე აფერისტი იყო, შენ კი… ბატონ ვასოს მაინც რატომ არ ჰკითხე, გამოცდილი კაცია. სხვა თუ არაფერი, ტანკისტი იყო ომამდე.

–        მწერალი გინდა გახდე და ის ვერ დაადგინე შუქრი რატომ არ კითხულობდა შენ „ცისფერ მთებს“, ან შენი თანამშრომლები ჭადრაკს რომ თამაშობენ, არ იცი, რომ მათი თამაშის მანერა ჭადრაკის შეურაცხყოფაა?

–        იცი თუ არა სოსო, რომ ოცი ქართველიდან ჭადრაკის თამაში არც ერთმა არ იცის (სვლების ცოდნას არ ვგულისხმობ). თუ იცი რატომ? თუ ამ კითხვას უპასუხებ, მწერალი მაშინ გახდები.

–        ჩემო სოსო, ნამდვილი მწერალი ის არის, ვინც უფრო ნათლად, ცხადად ხედავს, ვიდრე ჩვეულებრივი ადამიანი. ჭეშმარიტი მწერალი ის არის, ვინც დღეში ერთხელ 7 წუთით მაინც უფრო მაღლა დგას თავისი აზროვნებით, რიგით ადამიანზე.

–        ჩემო სოსო, მწერალმა ბევრი უნდა წეროს, მაგრამ არ უნდა იჩქაროს, შენ კი სულ ჩქარობ და ბრაზობ. ვაჟა ზაზაევიჩს რომ ეკამათები, არ იცი, რომ დუმილი ყველაზე სასტიკი შეპასუხებაა? მწერლობას მოკიდე ხელი და ვერ ხვდები გივი რატომ არ ჩამოდის მივლინებიდან? იმიტომ, ჩემო სოსო, რომ ცუდ საზოგადოებაში ყოფნას მარტოობა სჯობია.

უცნაური მკითხველის ნაშრომი წავიკითხე. ძალიან ჭკვიანური აზრებია. ჩემს კოლეგა გიორგი კილაძეს ვთხოვე წაეკითხა, ლიტერატურა უყვარს, ერკვევა კიდეც, მაგრამ არ სცალია, ძალიან დაკავებულია. ისე რამდენჯერაც გამომართვა, იმდენჯერ დამიბრუნა. შემდეგ წაიღო და ისევ გადმომცა. ვერ წაიკითხა, ძალიან დაკავებულია. ისე სათაური მასაც მოსწონს – „ომი და მშვიდობა“.

რამოდენიმე წელი გავიდა. უცნაური მკითხველი აღარ გამოჩენილა. იქნებ მართლა შეაღწია პუტინთან და უკან აღარ გამოუშვეს.

– ეჰ ვალოდია, ვალოდია, არა ხარ მართალი. კაცი შენთან მოვიდა მშვიდობაზე სალაპარაკოდ, შენ კი… ვალოდია, არ გიყვარს შენ მშვიდობა. თავს კომფორტულად ვერ გრძნობ. ომი უფრო გიყვარს. სულ ტანკებითა და სხვადასხვა იარაღით ემუქრები მთელ სამყაროს.

ვიღაცამ მითხრა: რუსი, რომელიც არ სვამს, უფრო საშიშიაო.

–        მართალია ის კაცი, საშიში კაცი ხარ მთელი მსოფლიოსათვის, მაგრამ…

უცნაური მკითხველი მომენატრა. კარი რომ  შემოაღოს ძალიან გამიხარდება, გულში ჩავიკრავ და მოვეფერები.

იქნებ მართლაც იცნობდა შოთა რუსთაველს, ოღონდ სხვა ცხოვრებაში. არ ვიცი, არ ვიცი.

დღე ისე მიილია, რომ ვერც კარგ მუსიკას მოვუსმინე, ვერც კარგ სურათს შევავლე თვალი და ვერც რომელიმე ბრძნული ნათქვამი წავიკითხე.

გულს სევდა მომაწვა, თვალზე ცრემლი მომადგა.

ეჰ, სოსო, სოსო, სულ შენი ბრალია, ისევ ორი სათაური დატოვე არა?!

                                                                                                                                                                                                                                    ავტორი: მერაბ ვეკუა                

 

ბიბლიოთეკა, ბრიჯიტ ბარდო და რაიკომის მდივანი

ერთ მშვენიერ დღეს, საბჭოთა კავშირის ცენტრალურმა კომიტეტმა მინისტრთა საბჭოსთან ერთად „მშრომელთა კომუნისტური აღზრდის საქმეში ბიბლიოთეკების როლის ამაღლების მიზნით“, მიიღო ერთობლივი დადგენილება. ამ დადგენილებით შეიარაღებული გავემგზავრე სამეგრელოს ერთ–ერთ რაიონში.

ვინაიდან მეგრული არ ვიცოდი, მაქსიმალურად ვცილობდი მათი აქცენტით მელაპარაკა, თან ხშირად ვხმარობდი ისეთ დამხმარე სიტყვებს, როგორებიცაა:ნამდვილად, ასე ვთქვათ, რასაკვირველია და მაგალითად. ჩემმა ექსპერიმენტმა შედეგი გამოიღო, რაიონის ბიბლიოთეკარებმა თავისიანად ჩამთვალეს და მხარში ამომიდგნენ.

ყოველი სამუშაო დღე სუფრით მთავრდებოდა. მასპინძლებმა ხედავდნენ, რომ მე ღვინოს არ ვსვამდი, მაგრამ არაფერს იმჩნევდნენ. ბოლო სამუშაო დღეს სუფრას შემოუერთდა რაიკომის მდივანი იდეოლოგიის დარგში. მან მორიდებით მკითხა მიზეზი, რატომ არ ვსვამდი ღვინოს. ვინაიდან, სუფრა მხიარული იყო, შევეცადე რაიმე სახალისო მომეგონებინა და დავიწყე:

ისეთი უცნაური რამ შემეყარა, ვერავინ ვერაფერი დამიდგინა, არადა მოვიარე მოსკოვი, ლენინგრადი, კიევი და ოდესა.

რა უცნაურობაა ასეთიო? დაინტერესდა რაიკომის მდივანი.

ერთ ჭიქა ღვინოს რომ დავლევ, ბრიჯიტ ბარდოსნაირ ქალთან მინდება ინტიმური კავშირის დამყარება და ამიტომ ვერიდები სმას მეთქი.

ყველამ გაიგო ჩემი ხუმრობა და გულიანად გაიცინეს. არ იცინოდა მხოლოდ რაიკომის მდივანი. გამიკვირდა, ნუთუ ამ კაცს იუმორის გრძნობა არა აქვს მეთქი. ის იყო კუპატისკენ გავაპარე თვალი, რომ არაადამიანური ხარხარი შემომესმა, რომელიც სიცილში გადაიზარდა. რაიკომის მდივანი იცინოდა. რამდენიმე წუთის შემდეგ, შესაძლებელი გახდა რაღაც სიტყვების გარჩევა.

– ეს რა თქვა, ხა, ხა, ხა, კაცო, ესეთი რამე, ხა, ხა, ხა არ გამიგონია, ბრიჯიდ ბარდო კაცო, ხა, ხა, ხა.

ცოტა რომ მოსულიერდა, სიცილით მითხრა:

– თუ ძმა ხარ, ერთი წვეთიც კი არ დალიო. მაგნაირ ქალს ჩვენ რაიონში ვერ მოგიძებნიო…ნამდვილად.

გამომშვიდობებისას, რაიკომის მდივანი გამომიტყდა, რომ ჭკუას კარგავდა ბრიჯიტ ბარდოზე. დამპირდა, რომ ამ ამბავს რაიკომში ყველას მოუყვებოდა. ვინ იცის, რამდენ კაცს დააკარგვინა თავი ამ ლამაზმა ქალმა. მარტო რად ღირს. როდესაც როჟე ბრიჯიტს დაშორდა, სულ მისნაირ ლამაზ ქალს ეძებდა. იპოვნა კიდეც, ჯერ ჯეინ ფონდა, მერე კეტრინ დენევი. სამწუხაროდ, ბატონი როჟე ჩვენთან აღარ არის. ბრიჯიტ ბარდო კი, განაგრძობს ცხოველთა უფლებების დაცვას.

დარწმუნებული ვარ, ქალბატონ ბრიჯიტს ეს ამბავი რომ გაეგო, კარგად იხალისებდა, რასაკვირველია ფრანგულად, მეგრული აქცენტით ასე ვთქვათ.

ვინ იცის, რამდენი ლამაზი: ქეთა, თათა, თეა, ნინი, შორენა და მაყვალა დადის ამქვეყნად, მაგრამ…

ისე, მე ლეილა აბაშიძე უფრო მომწონს. ბევრმა არ იცის, რა შთაბეჭდილება მოახდინა მისმა სილამაზემ გრეგორი პეკზე. ისინი ტოკიოში შეხვდნენ ერთმანეთს, მაგალითად.

ნათქვამია, ზოგიერთი ჭირი მარგებელიაო. ზემოთ ნახსენები დადგენილება რომ არა, ვერ გავიცნობდი ასეთ კარგ და მხიარულ ადამიანებს და ვერც ბრიჯიტ ბარდოს გავიხსენებდით, რასაკვირველია.

რაიკომის მდივნის ხარხარი არასოდეს დამავიწყდება.

– ბრიჯიდ ბარდოო, კაცო, ხა, ხა, ხა.

– დედა, რა იყო ეს?!

ავტორი: მერაბ ვეკუა

კეთილი გურამი, ლევანი და სველი წინდები.

გარეთ ისეთი თოვლჭყაპი იდგა, რომ პოლიტიკაზე ლაპარაკის სურვილიც კი არ გაგიჩნდებოდა. ძლივს მივაღწიე სამარშრუტო ტაქსის გაჩერებამდე. ფეხსაცმელში წყალი შემივიდა, წინდები სულ სველი მქონდა. უკანა სავარძელზე ადგილი დავინახე. ერთი სული მქონდა სამსახურში როდის მივიდოდი, სადაც ელექტროღუმელი მელოდებოდა. მანქანაში ციოდა, შიგა და შიგ გაისმოდა მგზავრების ხმა: – გააჩერეთ, გააჩერეთ. მე რომ მეჩქარება მაშინ მოუნდათ… დრო გადიოდა, ფეხები მეყინებოდა. ისევ გაისმის მგზავრის ხმა: – გააჩერეთ, ოხ შენი… უცებ თავში რაღაცამ გამიელვა. სიცივის ბრალი იყო, თუ სველმა წინდებმა შემაწუხა, არ ვიცი, მაგრამ წამოვდექი და ისე, რომ პარალელურად მოძრავ სხვა მანქანებშიც გაეგოთ, შევძახე: – არ გააჩეროთ. ჩემი ეჭვები გამართლდა, მძღოლმა ისე სხარტად დაამუხრუჭა მანქანა, რომ კინაღამ ხალხის სავალ გზაზე ამოჰყო თავი. იდუმალი სიჩუმე ჩამოვარდა, თითქოს ყველას მასიური ჰიპნოზი გაუკეთეს. მძღოლი ერთ ადგილს გაშტერებული მისჩერებოდა. აშკარა იყო, რომ მას ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებში მონაწილეობა არ ჰქონდა მიღებული. ამის შემხედვარეს არც სამსახურში მისვლის სურვილი მქონდა და არც სველი წინდები მახსენებდა თავს.

ცოტა ხნის შემდეგ ერთი ქალბატონი (სავარაუდოდ ვენერა) გონს მოეგო და მძღოლს დაუცაცხანა: – რას გაჩერებულხარ კაცო, ხომ გითხრეს არ გააჩეროო, წადი ახლა, გვეჩქარება. გაოგნებულმა მძღოლმა მანქანა ადგილიდან დაძრა.

ჩემი ჩასვლის დროც დადგა. ვიფიქრე, მძღოლისთვის საბოლოოდ მომეღო ბოლო.

– პატივცემულო მძღოლო, გეთაყვა, გთხოვთ უზრუნველჰყოთ ჩემი ჩასვლა გაჩერებაზე. წინააღმდეგ შემთხვევაში მეწყინება!

მგზავრები ჩემსკენ მოტრიალდნენ და გაკვირვებას ვერ მალავდნენ. სახეზე ეტყობოდათ, რომ ნახსენებ სიტყვებს პირველად ისმენდნენ. მძღოლი ისე იყო შოკირებული, რომ მანქანის გაჩერებას არ აპირებდა. სამსახურს გავცდი, გამახსენდა სველი წინდები. ექსპერიმენტის დრო აღარ იყო და მძღოლს თავის ენაზე ვუბრძანე:

– გააჩერე!

მძღოლი დამემორჩილა. ფული გადავუხადე. ჩემსკენ არც კი გამოუხედავს, წინ იყურებოდა უაზრო თვალებით. მის სახეზე იკითხებოდა, რომ სკოლაში ცუდად სწავლობდა, ვაკეში არ ცხოვრობდა და რომ ფსიქოლოგის დახმარება ესაჭიროებოდა. არადა, რა ვთქვი ასეთი, ნუთუ თავაზიანი სიტყვები, რომლებსაც აღარ იყენებენ, ასე უარყოფითად მოქმედებს ადამიანებზე?

სწრაფად ავირბინე აღმართი და ჩვენს ოთახში შევედი. იქ ლევანი დამხვდა, ჩვენი ახალგაზრდა თანამშრომელი. საჩქაროდ გავიხადე ფეხსაცმელები და წინდები, გამათბობელზე შემოვაწყვე და შვებით ამოვისუნთქე. ლევანს არაფერი არ უთქვამს, ისედაც ყველაფერი გასაგები იყო.

ცოტა ხანში ქალაქის ტელეფონმა დარეკა. ვიცოდი გურამს ურეკავდნენ. გურამი მთელი საქართველოს ბიბლიოთეკებს კურატორობდა. ყველას მისი იმედი ჰქონდა. ფეხშიშველი ვიყავი და დამეზარა ტელეფონთან მისვლა. ლევანიც არ ინძრეოდა, მასაც მობეზრებული ჰქონდა პასუხის გაცემა – გურამი არ მოსულა. ტელეფონი არ ჩერდებოდა. ბოლოს ვეღარ მოვითმინე და ყურმილი ავიღე. რაიონიდან რეკავდა ვიღაც ქალბატონი.

– გურამს გადაეცით გვიშველოს. ბიბლიოთკებს გვიხურავენ და ვიღუპებით – გაჰკიოდა ქალბატონი.

ისევ ჩემ ადგილზე დავბრუნდი. სველი წინდები ჯერ კიდევ არ იყო გამშრალი. ისევ ტელეფონი აწკრიალდა. აღარ მივედი. ხუთი წუთი მაინც რეკავდა. ძალიან გავბრაზდი გურამზე. მისი სახელის გაგონებაც კი არ მინდოდა. ტელეფონი დადუმდა. ამ დროს გურამი ჩქარი ნაბიჯით შემოვიდა ოთახში, ხელში საქაღალდე ეჭირა. მოგვესალმა და მკითხა როგორ ხარო. ძალიან მინდოდა მისთვის სამაგიეროს გადახდა.

– ეჰ, გურამ, როგორ უნდა ვიყო. ისეთი რამე დამემართა. არ ვიცი რა ვქნა, ვის მივმართო.

– რა მოხდაო, მკითხა გურამმა.

– სამსახურში რომ მოვედი, მაშინღა შევამჩნიე, რომ ფეხშიშველა ვიყავი.

– ეს როგორო? გაოცდა გურამი.

– რა როგორ, შეხედე რა დღეში ვარ – და შიშველი ფეხები მაგიდაზე შემოვაწყვე. გაოგნებული გურამი თვალებს არ უჯერებდა.

გურამი ყველაფერს მიხვდა და გულიანად ვიხალისეთ. ლევანიც შემოგვიერთდა. თურმე იგი მაგიდის ქვეშ იმალებოდა და ჩუმად იცინოდა. ერიდებოდა უფროსი კოლეგების საუბარში ჩარევა. ასეთი მორიდებული, ინტელიგენტი ახალგაზრდები იშვიათია დღევანდელ დღეს.

რამოდენიმე დღის შემდეგ, მაშინ როდესაც მე და ლევანი მარტონი ვიყავით ოთახში, გურამი ისევ სწრაფად, „პაპკით“ ხელში შემოიჭრა ოთახში.

– გურამს გაუმარჯოს, კაცურ კაცს, პატიოსან ამომრჩეველს – შევძახე მე.

– ვა, მიცანი? მომახალა მან.

ჩემთვის ეს ისეთი მოულოდნელი იყო, რომ სიცილით კინაღამ გავიგუდე.

ასე გადამიხადა სამაგიერო გურამმა ერთი სხარტი სიტყვით. აშკარა იყო, რომ მას ბავშვობაში ბევრი სათამაშო ჰქონდა.

საყოველთაოდ ცნობილია, რომ ხუმრობა დაძაბულობას ანელებს. იუმორის გარეშე მხოლოდ ბრიყვები ცხოვრობენ. ზოგჯერ იუმორი უფრო მეტია, ვიდრე წამალი.

ასე ვეფერებოდით ერთმანეთს იმ დაძაბულ დღეებში უკეთესი მომავლის იმედით.

ლევანი კი არსად ჩანდა. არადა ოთახიდან არსად გასულა.

 

– ჩავალ ქვემოთ, წინდებს ვიყიდი. სახლში როგორ უნდა წახვიდე ასეო? – შემეკითხა გურამი.

– მაგას ვდარდობ? როგორ ვერ ვიგრძენი ამ თოვლჭყაპში შიშველი ფეხებით რომ დავდიოდი. რომელ ექიმს გავესინჯო არ ვიცი – შეშფოთებული ვლაპარაკობდი მე.

უცებ შევამჩნიე, რომ ლევანი არსად ჩანდა, არადა ოთახიდან არ გასულა.

– ჩავალ წინდებს ვიყიდი – არ იშლიდა გურამი.

– არ გინდა გურამ, სადღაც აქ ძველი წინდები მქონდა.

გამშრალი წინდები გამათბობლიდან გადმოვიღე და ჩაცმა დავიწყე. გურამი ვერაფერს მიხვდა.

ლევანი არსად ჩანდა.

– მსგავსი რაღაც მეც შემემთხვა – დაიწყო გურამმა, – ავტობუსით მგზავრობისას შევნიშნე, რომ ოთახის „ჩუსტებით“ ვიყავი. ყველა მე მიყურებდა.

– შენ რაღა დაგემართა ჩემო გურამ.

– არ ვიცი,  მგონი ვიღაც ქალს გამოვეკიდე, ფეხსაცმელი სად უნდა იშოვო, წინდებით ხომ არ წახვალ სახლში.

– ფეხსაცმელიც გამშრალა მეთქი და ჩაცმა დავიწყე, თან თვალი ჩავუკარი გურამს.

ავტორი: მერაბ ვეკუა

 

მივლინება

დიდი ხნის წინ მივლინებაში ვიყავი ერთ–ერთ რაიონში, სადაც მოსახლეობის ნახევარი ეთნიკურად არაქართველი ცხოვრობდა. ეს ის პერიოდია, როცა ბიბლიოთეკის რაიმე მიზეზით დაკეტვა ისჯებოდა, თანაც ბიბლიოთეკაში კედელზე აუცილებლად უნდა ყოფილიყო ჩამოკიდებული ბრეჟნევის სურათი.

მსუბუქი მანქანით გავემგზავრეთ არაქართულ სოფლებში ბიბლიოთეკების სანახავად, თან რაიონის ცენტრალიზებული ბიბლიოთეკის დირექტორი და მისი მოადგილე მახლდნენ. ამ უკანასკნელს თარჯიმნობა უნდა გაეწია, რადგან აღნიშნული სოფლების ბიბლიოთეკარებმა მხოლოდ საკუთარი ენა იცოდნენ. ბუნებრივია, მე მათი ენა არ მესმოდა და ვერც ვერაფერს გავაგებინებდი. შვიდი სოფელი მოვიარეთ, ყველა ბიბლიოთეკა დაკეტილი დაგვხვდა. გზები ცუდი იყო, მგზავრობისას გადავიღალეთ,  მიუხედავად ამისა მოვითხოვე, მერვე სოფელშიც გადავსულიყავით. ერთი ბიბლიოთეკა ხომ უნდა დაგვხვედროდა ღია. ვატყობდი, რომ სიბრაზისაგან წონასწორობას ვკარგავდი. არც ჩემი მასპინძლები იყვნენ კარგ ხასიათზე. ასეთი განწყობით მივადექით მერვე სოფლის ბიბლიოთეკას, რომელიც ასევე დაკეტილი დაგვხვდა. ბიბლიოთეკის ეზოში ძროხები ბალახს ძოვდნენ, ირგვლივ საშინელი ანტისანიტარია იყო. გაბრაზებულმა მოვითხოვე, ბიბლიოთეკის გამგის სახლში მივსულიყავით. მალე მივადექით დიდ ეზოს და ლამაზ ორსართულიან სახლს. ეზოს შუაგულში ბიბლიოთეკის გამგე წიწილებს საკენკს უყრიდა. აღარ მახსოვს, როგორ გადმოვხტი მანქანიდან, როგორ შევვარდი ეზოში. ჩემი მასპინძლებიც უკან გამომყვნენ. ძალიან აღელვებული ვიყავი. ეზოში შესვლისთანავე ხმამაღლა დავიწყე ლაპარაკი მათ ენაზე, რომელსაც არ ვფლობდი. შიგადაშიგ ვახსენებდი ბიბლიოთეკას, ბრეჟნევს, კოსიგინს… გაკვირვებული ბიბლიოთეკარი თავს  დამნაშავესავით მიქნევდა, გაოგნებულები მიყურებდნენ რაიონის საბიბლიოთეკო ქსელის დირექტორი და მისი მოადგილე – თარჯიმანი. რამდენიმე წუთის შემდეგ გაბრაზებული ჩავჯექი მანქანაში, ჩემმა მასპინძლებმაც იგივე გააკეთეს და გავემართეთ რაიონის ცენტრში. ის, რაც მოხდა, მოხსენებით ბარათში რომ დამეფიქსირებინა, კარგი დღე არ დაადგებოდა რაიონის ხელმძღვანელობას, ხოლო სოფლის ბიბლიოთეკარებს სამსახურიდან მოხსნიდნენ. ცოტა ხნის შემდეგ რაიონის საბიბლიოთეკო ქსელის ხელმძღვანელმა მორიდებით მითხრა: – ბატონო მერაბ, თუ ასე კარგად იცოდით მათი ენა, თარჯიმანი რაღად გვინდოდა, მანქანაში ადგილს ტყუილად იკავებსო. თარჯიმანი ჩუმად, გაოგნებული იჯდა. მაშინ გავაცნობიერე, რომ ჩემი აღელვება და აღშფოთება ჩემთვის უცხო ენაზე გამოვხატე და რაც მთავარია, ყველამ ყველაფერი გაიგო, თბილისში ჩამოსვლისთანავე ყველას მოვუყევი მომხდარი ამბავი, მაგრამ ვერავინ ამიხსნა წყობიდან გამოსულმა ადამიანმა რატომ დავიწყე ჩემთვის უცხო ენაზე მეტყველება. ალბათ იმიტომ რომ ამ ემოციების გადმოცემა თარჯიმნის მეშვეობით შეუძლებელი იყო.

დედა, რა იყო ეს?

ავტორი: მერაბ ვეკუა

 

ღიპი, ფეხბურთი და ალენ დელონი

შაბათ–კვირას მინი ფეხბურთს ვთამაშობდი. „სტარიკების“ გუნდი მყავდა. წლების განმავლობაში არანორმალურმა სმა–ჭამამ და ღვინის სმამ ჩემს მეგობრებს ფორმა შეუცვალა და მათ უზარმაზარი ღიპი დაედოთ. ყველაზე მსუბუქი 140 კგ–ს იწონიდა. ყველაზე მძიმეწონიანი – 180 კგ–ს. ჩემი შეგონება, რომ ამ ცხოვრების წესისთვის თავი დაენებებინათ, უნაყოფო აღმოჩნდა.

ხალხი ათასნაირ დიეტას მიმართავს წონის დასაკლებად. შიმშილობენ და იტანჯებიან, უამრავ ფულს ხარჯავენ დიეტოლოგებთან სიარულში. ის კი არ იციან, რომ დიეტა სწორ კვებას ნიშნავს. უბრალოდ ადამიანმა კვების სიამოვნებაზე უარი არ უნდა თქვას, მაგრამ მიღებული კალორიები უნდა დაწვას ფეხით სიარულით, სხვადასხვა ფიზიკური აქტივობით და განსაკუთრებით სექსით, თუ ამის საშუალებას ნაგვის გადასახადი იძლევა. ამ ღიპიან მეგობრებთან ერთად ვუმკვლავდებოდით 16–17 წლის ბიჭებს, რომლებიც სხვადასხვა საფეხბურთო სკოლებში დადიოდნენ. სამი წლის განმავლობაში ერთხელაც  ვერ მოგვიგეს. მაგრამ ამ შედეგის მიღწევაში ღამეებს ვათენებდი, ვცდილობდი მომეძებნა ის ფორმულა, რომელიც დამეხმარებოდა მათ დამარცხებაში.

გავიხსენე სკოლა, ბოტანიკა, ბიოლოგია, ასტრონომია, ქიმია, ნიუტონის, არქიმედეს და მსოფლიო მიზიდულობის კანონები, გოლდბერგის ფორმულა, იოჰან კრუიფის ფილოსოფია და მივედი იმ დასკვნამდე, რომ ღიპი, რომელიც გარკვეულ დისკომფორტს უქმნის ადამიანს ტრანსპორტში, მოძრაობაში და სექსში, შეიძლება ისე გამოიყენო და წარმართო, რომ მოწინააღმდეგეს პრობლემები შეუქმნა.

ჩემს ღიპიან მეგობრებს ვუთხარი, რომ სამი კაცი დაცვაში ჩამდგარიყვნენ და მკაცრად დაეცვათ კარისკენ მიმავალი ცენტრალური ზონა. მოწინააღმდეგის შეტევის დროს, არც ერთ შემთხვევაში, არ უნდა ეცადათ ბურთის წართმევა, უბრალოდ, ორი მეტრის დაშორებით პოზიციურად  ემოძრავათ,  ღიპი 37 გრადუსით ცენტრისკენ გადაეწიათ, ისე, რომ მოწინააღმდეგე იძულებული გამხდარიყო ფლანგიდან შეეტია. მათ არ უნდა დაეშვათ ღიპის მეშვეობით მოწინააღმდეგის ცენტრში შემოშვება, რადგან იქიდან კარის აღება უფრო ადვილი იყო. მეკარეს, რომელიც 180 კგ–ს იწონიდა, დავავალე, რომ კარის ძელთან მდგარიყო და ღიპი 47 გრადუსით ისე შემოეტრიალებინა, რომ კარში დარტყმული ბურთისთვის კუთხე შეემცირებინა.

გავითვალისწინე, რომ ახალგაზრდა ბიჭები სკოლაში ცუდად სწავლობდნენ, ხშირად იგინებოდნენ, ეჯავრებოდათ გეომეტრიის საგანი, არ უყვარდათ პასებით თამაში და შესაბამისად ავიწყდებოდათ, რომ ფეხბურთი  კოლექტიური თამაშია. ყველა მათგანი თავჩაღუნული თამაშობდა და ინდივიდუალური ოსტატობით თავს აწონებდა კორპუსების ფანჯრებიდან  მაცქერალ ხალხს, რომელთა შორის ბევრი გოგონა იყო. ფლანგებიდან დარტყმული ბურთები კი, ხან კარს სცდებოდა, ხან ძელს ხვდებოდა, ხანაც უშველებელი ღიპი ეღობებოდა.

თავდასხმაში მარტო ვთამაშობდი და ვინაიდან სკოლაში გეოგრაფია ძალიან მიყვარდა, მათ დაცვას მუსრს ვავლებდი, მითუმეტეს, რომ ახალგაზრდებს დაცვაში თამაში არც უყვარდათ და არც ეხერხებოდათ. ასეთი სისტემით, გამარჯვებული ყოველთვის ჩვენ გამოვდიოდით, მათ კი ვერ გაეგოთ რატომ მარცხდებოდნენ მომავალი ფეხბურთელები ამ ხანში შესულ ღიპიან ბიძებთან. თამაშის დამთავრების შემდეგ ისინი ხშირად იხსენიებდნენ საკუთარ დედებს უწმაწური სიტყვებით.

ერთ–ერთი ასეთი მოგებული თამაშის შემდეგ, დაღლილ–დაქანცული სახლში ვბრუნდებოდი. ავტობუსის გაჩერებაზე მეზობელი შევნიშნე ბავშვებთან ერთად.
–        სოსო, სად მიდიხარ ამ კვირა დღეს?
–        ცირკში, ახალი დათვები ჩამოუყვანიათ.
–        მერე ბილეთები გაქვს?
–        არა, მაგრამ ვიშოვნი.
–        კი  მაგრამ, შენ რომ გაიგე ახალი დათვების შესახებ, სხვამ არ იცის? ცირკში ხომ ყველა ვერ დაეტევა?
–        ვიშოვი – თავდაჯერებულად მიპასუხა მან.
–        თუ ბილეთები ვერ იშოვნე, ჩემი სახელით მიდი დირექტორთან – ვუთხარი მე და გზა გავაგრძელე.
სამი დღის შემდეგ ავტობუსის გაჩერებაზე ისეთმა სატვირთო მანქანამ დაამუხრუჭა, რომ მასში ჩაჯდომას არცერთი თავმოყვარე პარლამენტარი არ იკადრებდა.
–        მოდი, მოდი – მეძახდა მეზობელი სოსო – სამსახურში უნდა მიგიყვანო. შენ ისეთი პატივი მეცი, არ ვიცი რით გადაგიხადო. თურმე ვინ ყოფილხარ შენ. მთელ უბანს უნდა გავაგებინო რა პატივს გცემს მთელი ქალაქი.
–        რა მოხდა სოსო, გამაგებინე?
–        გახსოვს, ცირკში რომ მივდიოდი ახალი დათვების სანახავად?  სად იყო ბილეთი, ბავშვები ნაცნობს დავუტოვე და დირექტორთან ძლივს შევაღწიე. შენი სახელის გაგონებაზე იგი გადამეხვია და გადამკოცნა. ბილეთები პირველ რიგში მომცა. ბავშვებმა ძალიან გაიხარეს, ფულიც კი არ გამომართვა.
არაადამიანური ძალით სიცილი შევიკავე. ერთი სული მქონდა როდის მივიდოდი სამსახურში. ჩემს კაბინეტში რომ შევედი, თანამშრომელი გამოვიძახე და ვთხოვე გაეგო ვინ იყო ცირკის დირექტორი.
–        როგორ არ იცი? ბორის წიფურიაა.
ამაზე ძალიან ვიმხიარულე. ცხოვრებაში არასოდეს შევხვედრივარ ბატონ ბორისს. სუფთა თბილისური ამბავია. მადლობა მას. ალბათ მეც ასე მოვიქცეოდი.
ცოტა რომ დავწყნარდი, აღელვებული თანამშრომელი შემოვიდა.
–        სიგარეტი მომაწევინე რაა.
–        მანანა, შენ ხომ აღარ ეწევი?!
–        ხო, მაგრამ ისეთი რამე შემემთხვა, რომ …
–        აბა მომიყევი.
–        სამსახურში რომ მოვდიოდი, კინო რუსთაველთან მოკლეზე მინდოდა გადმომერბინა. მანქანების ნაკადი არ წყდებოდა. ცოტანი ვიდექით. ხალხში ულამაზესი ახალგაზრდა კაცი შევნიშნე. მასში გაერთიანებული იყო ალენ დელონის, პოლ ნიუმანის, მარლონ ბრანდოსა და ახალგაზრდა ოთარ კობერიძის მამაკაცური ხიბლი.
–        იპოლიტე ხვიჩიაც რომ დაგეყოლებინა, უფრო გასაგები იქნებოდა.
–        მისი ყურებით ვერ ვძღებოდი. სულ მინდოდა, რომ მანქანების მოძრაობა არასოდეს შეჩერებულიყო. უცბად ერთი ქალი ჩანთებით ხელში მოსწყდა ადგილს და გადასვლას შეეცადა. შუა გზამდე მიაღწია, მაგრამ მანქანებმა გზა გადაუკეტეს. რამდენიმე წუთი დაძაბულები ვუყურებდით ამ სანახაობას. ის ქალიც დაბნეული იდგა და არ იცოდა, რა ექნა. შემდეგ მან უკან დაბრუნება გადაწყვიტა. კინაღამ მანქანა დაეჯახა, მაგრამ მაინც მოაღწია ჩვენამდე. ის ბიჭი ალენ დელონს რომ ჰგავდა, მივარდა იმ ქალთან და მეგრული აქცენტით დაუყვირა.
–        ქალო, აქ რომ გითხრან გადადიო, მაშინაც არ უნდა გადახვიდე და რასაა რომ აკეთებ შენ, მაგალითად?
–        ნეტავ ხმა არ ამოეღო, ჩემი ოცნების მამაკაცად დარჩებოდა. სამსახურში მიწისქვეშა გასასვლელით მოვედი და პირდაპირ შენთან შემოვედი.
–        ასე არ შეიძლება, მანანა. ზოგს აქცენტს უწუნებ, ზოგს სახელსა და გვარს, ზოგს მანქანის ფერს და ნომერს, ზოგს კი უბანს, სადაც ცხოვრობს. ასე ხომ გაუთხოვარი დარჩები. რატომ მოგწონს ალენ დელონი? რა იცი მასზე? შენ ხომ მისი ეკრანის გმირები მოგწონს, ის კი ჩვეულებრივი ადამიანია. სკოლაში ასტრონომიის მასწავლებელი მიყვებოდა, რომ ალენს მამა კორსიკელი ჰყავდა, დედა კი – ფარმაცევტი. სამი წლის იყო მშობლები რომ დაშორდნენ და მას ძიძა ზრდიდა. დედა მეორედ გათხოვდა. მისი ქმარი ყასაბი იყო. ალენს ყასაბის დიპლომიც კი აქვს და ხორცის მაღაზიაში მუშაობდა.
–        კიდევ მოგწონს ალენ დელონი?
–        რა ვიცი, აბა.
–        ალენი სკოლაში ცუდი ყოფაქცევით გამოირჩეოდა. 17 წლისა მეზღვაური გახდა. იქაც აურია და ბრინჯის ტომრებს ათრევინებდნენ. შემდეგ ის პარიზში ოფიციანტად მუშაობდა, მაგრამ იქიდანაც გამოაგდეს და უმუშევარი დარჩა.
–        კიდევ მოგწონს ფაბიენ დელონი?
–        ეგ ვინ არის?
–        მისი მეორე სახელია, როგორც „ცისფერ მთებშია“.

–        ალენმა იცოდა, რომ ლამაზი გარეგნობა ჰქონდა და კანში კინოფესტივალზე გაემგზავრა. იქ დელონი ამერიკელმა ტალანტების მაძიებელმა, გარი უილსონმა შეამჩნია, რომელიც ტრაგიკულად დაღუპული ამერიკელების კერპის, ჯეიმს დინის შემცვლელს ეძებდა. გარი უილსონმა ალენი რომში გააგზავნა კინო სინჯებზე,  სადაც ძალიან მოეწონათ, მაგრამ კონტრაქტში ჩაუწერეს, რომ სამ თვეში ინგლისური ენა უნდა ესწავლა.  პარიზში დაბრუნებულმა ფაბიენმა ინგლისური ენის სწავლა დაიწყო, მაგრამ, ფრანგმა რეჟისორმა ივ ალეგრემ, მას განზრახვაზე ხელი ააღებინა და თავის ფილმში ეპიზოდურ როლში გადაიღო. შემდეგ იყო სხვა ფილმებიც, მაგრამ მსოფლიო აღიარება მას მოუტანა ლუკინო ვისკონტის ფილმმა „როკო და მისი ძმები“. რაც შეეხება მის პირად ცხოვრებას, მას უყვარდა რომი შნაიდერი, მაგრამ ქორწინება არ შედგა. მისი ოფიციალური ცოლი ნატალი ულამაზესი ქალი იყო, რომელთანაც ეყოლა შვილი ენტონი. ერთხელ, ალენმა და ნატალიმ მეგობრებთან ერთად რესტორნის მეორე სართულიდან ნარჩენი საჭმელები ქუჩაში გამვლელ ხალხს თავზე გადააყარეს. მოვიდა პოლიცია, იყო აყალმაყალი. ალენ დელონი გენერალ ლებედის ახლო მეგობარიც იყო.
–        კიდევ მოგწონს ალენ დელონი?
მანანა ჩუმად მისმენდა და მეც გავაგრძელე:
–        რაც შეეხება პოლ ნიუმანს, მას ჰოლივუდის ყველაზე ლამაზ ცისფერთვალებას ეძახდნენ. დედა სლოვაკი ჰყავდა. ორჯერ ჰქონდა ოსკარი მიღებული. აი, მარლონ ბრანდოსთან დაკავშირებით საქმე ცოტა რთულად არის. იგი გერმანული წარმოშობისა იყო. ბრანდო ომარ შარიფის, ალ პაჩინოს. უორენ ბიტისა და რობერტ დე ნიროს კუმირი იყო. მას 8 შვილი და 3 ნაშვილები ბავშვი ჰყავდა. მისი საუკეთესო მეგობარი იყო ჯეკ ნიკოლსონი.
–        იცი, სად არის დასაფლავებული?
–        არა.
–        ანდერძის თანახმად, იგი დაწვეს. მას ბევრი საინტერესო გამონათქვამი აქვს –. „თუ მსახიობს იმპროვიზაციის ნიჭი არა აქვს, ე. ი. მას როლი ერგო რეჟისორის ცოლის პროტექციით“, ან „მსახიობი ის ადამიანია, რომელიც არავის უსმენს, სანამ მასზე არ დაიწყებენ ლაპარაკს“. ბრანდოზე ამბობდნენ, რომ იგი ბისექსუალი იყო.
–        ასე რომ, ჩემო კარგო, თავი დაანებე ჰოლივუდს, ღრუბლებიდან ჩამოდი, გვერდზე მიმოიხედე, ქართველ მამაკაცებზე ლამაზი და კაცური კაცები დედამიწის ზურგზე არ დადიან. ჩვენს კაცებზე ყველა გიჟდება და შენ რა დაგემართა?  მომისმინე, ერთი ახალგაზრდა კაცი გამაცნეს. დაოჯახება სურს. საკუთარი სახლი აქვს სანზონაში. მანქანა, ფული, აგარაკი, მონტენეგროში ბარკლების ბიზნესი აქვს.
–        ეგ სად არის?
–        საპორტო ქალაქია არგენტინაში. მასში გაერთიანებულია რობერტ დე ნიროს, ჯორჯ კლუნის, კევინ კოსტნერის და ახალგაზრდა თენგიზ არჩვაძის მამაკაცური ხიბლი. ანზორას ეძახიან.
მანანა გულშემოყრილი გავარდა ჩემი კაბინეტიდან.
მე ძალიან კარგად მესმის მისი. ის ხომ ვაკეში ცხოვრობს.
ვაკეში კი ჩიტებიც ხომ ჯინსის ბუდეს იკეთებენ.

მერაბ ვეკუა
ეროვნული ბიბლიოთეკა
დეპარტამენტის დირექტორი

ხელრთვა

ხელრთვა, თანამედროვე ტერმინოლოგიით, „ხელმოწერა“ სამოქალაქო ცხოვრების ატრიბუტია. ნებისმიერი ოფიციალური დოკუმენტი, საჯარო თუ კერძო სამართლებრივი აქტი ძალაში შედის მას შემდეგ, რაც პასუხისმგებელი პირები მას ხელს მოაწერს, ანუ „ხელს ჩაურთავს“.

56166655_1767983643302096_1799870753366081536_n

მარიამ დედოფლის ხელრთვა სოლომონ II-ის მიერ 1809 წელს ჯრუჭის მონასტრისთვის გაცემულ სიგელზე

მეფეები და დიდგვაროვნები, უმაღლესი საეკლესიო იერარქები დოკუმენტებზე საკუთარ ხელრთვებს ტოვებდნენ.

სამეფო სიგელებზე მეფის ხელრთვასთან ერთად XV საუკუნიდან ჩნდება დედოფლებისა და სამეფო ოჯახის წევრების ხელრთვები.

საკათალიკოსო საბუთებზე გამოისახებოდა მაკურთხეველი მარჯვენა, რომლის ქვემოთ თხზული გრაფემებით იწერებოდა „კათალიკოსი“, შესაძლოა, კათალიკოსის საკუთარი სახელიც.

56371100_1767983566635437_9135867373893451776_n

თამარ მეფის ხელრთვა

ხელრთვა ისტორიული და იურიდიული საბუთების აუცილებელი ატრიბუტია.

იურიდიული საბუთების შედგენის პრაქტიკა საქართველოში ადრეული შუა საუკუნეებიდან იყო გავრცელებული, მაგრამ ჟამთა სიავის, პოლიტიკური კატაკლიზმებისა თუ სტიქიური უბედურებების გამო მათი დიდი უმრავლესობა დაიღუპა.

ჩვენამდე მოღწეულთაგან უადრესია XI საუკუნის ხუთიოდე საბუთი, რომელთაგან დედანი მხოლოდ სამია. ესენია ბაგრატ IV-ის ორი და გიორგი II-ის ერთი სიგელი.

გარდა საქმიანი ქაღალდებისა, ადამიანები თავიანთ ხელმოწერას ტოვებენ საკუთარი შემოქმედების ნაყოფზე – მეცნიერულ გამოკვლევებსა თუ მხატვრულ ნაწარმოებებზე, ნახატებსა თუ პირად წერილებზე.

წიგნის მუზეუმი/ იშვიათ გამოცემათა განყოფილება/ წიგნმცოდნეობის კაბინეტი

ალბრეხტ დიურერი-ქსილიგრაფიის დიდოსტატი

ქსილიგრაფიის დიდოსტატად აღიარებულმა, დასავლეთ ევროპული რენესანსის ცნობილმა მხატვარმა ალბრეხტ დიურერ უმცროსმა (1471-1528) გრავიურების ბეჭდვა რეალური ხელოვნების დონეზე აიყვანა და მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ევროპული ილუსტრირებული წიგნის ბეჭდვის ისტორიაში. 47024045_1608301389270323_7123287897041534976_nალბრეხტ დიურერი დაიბადა ნიურნბერგში 1471 წლის 21 მაისს იუველირის ოჯახში. მამამისი, ალბრეხტ დიურერ უფროსი, წარმოშობით უნგრეთის პატარა სოფელ – აიტოშიდან გახლდათ. ქსილოგრაფიული ხელოვნება და წიგნის მხატვრული გაფორმება ალბრეხტმა ახალგაზრდობიდანვეშეითვისა. ცნობილი ნიურნბერგელი მესტამბე ანტონ კოპერგერი მისი ნათლია გახლდათ. ნიჭიერი ყმაწვილი სწორად მის სახელოსნოში დაეუფლა გრავირების ტექნიკას.
1486 წლის 30 ნოემბერს, მამამ კონტრაქტის საფუძველზე სასწავლებლად სამი წლით მიაბარა მიხაელ ვოლგემუტს (1434-1519). მეთხუთმეტე საუკუნის 80-იან წლებში მას მნიშვნელოვანი ადგილი ეჭირა ნიურნბერგის მხატვრებს შორის. ვოლგემუტი გახლდათ ქალაქში ყველაზე დიდი სახელოსნოს მფლობელი, რომელიც ასრულებდა უამრავ შეკვეთას, როგორც ნიურნბერგის, ისე მოსაზღვრე ქალაქებისათვის. ყმაწვილი დიურერი სახელოსნოში დაეუფლა არა მხოლოდ ფერწერას, არამედ, ხეზე გრავირების ხელოვნებასაც. იგი მონაწილეობდა ილუსტრაციების ბეჭდვაში, რომლითაც გააფორმეს 1493 წელს გამოცემული „ქრონიკები“. დიურერმა მოამზადა მრავალი წიგნის ილუსტრაცია, მათ შორის იყო ცნობილი ჰუმანისტის, სებასტიან ბრანტის პოემა „ბრიყვთა გემი“, რომლის პირველი გამოცემა 1494 წელს დაიბეჭდა. ამ წიგნის 75 გრავიურა დიურერს ეკუთვნის.
1490-იან წლებში დიურერმა დაბეჭდა მთელი რიგი შესანიშნავი ქსილოგრავიურები. ნიდერლანდებიდან მშობლიურ ქალაქში დაბრუნების შემდეგ, 1495 წელს, მხატვარმა გახსნა საკუთარი სახელოსნო, დაიწყო ილუსტრაციების დამზადება სპილენძზე გრავირების მეთოდით და მომდევნო ათი წლის განმავლობაში შექმნა გრავიურების მნიშვნელოვანი ნაწილი. 47298287_1608301399270322_3948348493021577216_n1498 წელს კობერგერმა გამოაქვეყნა „აპოკალიპსი“ ანუ „იოანე ღვთისმეტყველის გამოცხადება“. ასეთი წიგნი პირველი იყო პოლიგრაფიის ისტორიაში. ერთი შეხედვით, ის მოიცავდა სტამბური გრავიურების სერიას. სერიულ გამოცემად კი მას აქცევდა საერთო სატიტულე ფურცელი და უკანა მხარეს განთავსებული ტექსტი. „აპოკალიფსი“ გამოვიდა ორ გამოცემად – გერმანულ და ლათინურ ენებზე. 1511 წელს, კი იგი თავიდან დაიბეჭდა. ამ წიგნის ილუსტრირებისათვის დიურერმა შეასრულა თხუთმეტი მთლიანფურცლიანი ქსილოგრაფია. მისი ქმნილებებიდან ყველაზემნიშვნელოვან ნამუშევრად სწორედ „აპოკალიპსი“ ითვლება, რომელმაც მას საქვეყნო აღიარება მოუტანა. სერია ბოლოს ჟამის ესქატოლოგიური განცდების განსახიერებაა, რომელიც წარმატებით აერთიანებს გვიანი გოთიკურ მხატვრული ენისა და იტალიური რენესანსის სტილის. მისი პირველი ასლები გაჩნდა ჯერ კიდევ მეთექვსმეტე საუკუნეში: 1502 წელს მთელი სერია მონოგრამების გარეშე გამოვიდა აუგსბურგში. მოგვიანებით მათი რიცხვი მნიშვნელოვნად გაიზარდა. დიურერის ნამუშევრების გავლენით, ბევრმა გერმანელმა ოსტატმა მიმართა ქსილოგრაფიის ტექნიკას.
კობერგერის სტამბაში 1500 წელს დაიბეჭდა „წმინდა ბრიგიტის ვნებანი“, რომლისთვისაც დიურერმა ოცდაათი გრავიურა შექმნა. მათი ნაწილი მთლიანფურცლიანი ცალკეული გრავიურა გახლდათ, დანარჩენი კი ტექსტში ორგანულად იყო ჩართული. მან დაამზადა გრავიურები კონრად ცელტისისა და ჰროსვით განდერსჰაიმელის ლექსებისა და კომედიების კრებულებისათვის, რომელიც 1501 წელს გამოიცა. მისივე „სიყვარულის ოთხი წიგნი“ გამოქვეყნდა 1502 წელს.
1507-1512 წლებში დიურერი ქმნიდა გასაყიდად განკუთვნილ მრავალრიცხოვან შეკვეთებს, მათ შორის მთელ რიგ რელიგიური თემატიკის სერიულ გრავიურებს – „წმინდა მარიამის ცხოვრება“, „დიდი გატაცება“, „მცირე ვნებანი“ და სხვა. 1515-1518 წლების განმავლობაში, მხატვარი მუშაობდა იმ დროისათვის ახალ ტექნიკაზე – ოფორტზე. მაშინ, ჯერ კიდევ არ იყო ცნობილი მჟავა, რომელიც სპილენძის დასამუშავებლად გამოდგებოდა. ამის გამო, დიურერი საგრავიუროდ რკინის ფირფიტებს იყენებდა. ცოტა უფრო ადრე, 1512 წელს, მან „მშრალი ნემსის“ ტექნიკით შეასრულა სამი ნამუშევარი, მაგრამ შემდგომში ამ მეთოდისათვის.

წიგნის მუზეუმი/ იშვიათ გამოცემათა განყოფილება/ წიგნმცოდნეობის კაბინეტი