მივლინება

დიდი ხნის წინ მივლინებაში ვიყავი ერთ–ერთ რაიონში, სადაც მოსახლეობის ნახევარი ეთნიკურად არაქართველი ცხოვრობდა. ეს ის პერიოდია, როცა ბიბლიოთეკის რაიმე მიზეზით დაკეტვა ისჯებოდა, თანაც ბიბლიოთეკაში კედელზე აუცილებლად უნდა ყოფილიყო ჩამოკიდებული ბრეჟნევის სურათი.

მსუბუქი მანქანით გავემგზავრეთ არაქართულ სოფლებში ბიბლიოთეკების სანახავად, თან რაიონის ცენტრალიზებული ბიბლიოთეკის დირექტორი და მისი მოადგილე მახლდნენ. ამ უკანასკნელს თარჯიმნობა უნდა გაეწია, რადგან აღნიშნული სოფლების ბიბლიოთეკარებმა მხოლოდ საკუთარი ენა იცოდნენ. ბუნებრივია, მე მათი ენა არ მესმოდა და ვერც ვერაფერს გავაგებინებდი. შვიდი სოფელი მოვიარეთ, ყველა ბიბლიოთეკა დაკეტილი დაგვხვდა. გზები ცუდი იყო, მგზავრობისას გადავიღალეთ,  მიუხედავად ამისა მოვითხოვე, მერვე სოფელშიც გადავსულიყავით. ერთი ბიბლიოთეკა ხომ უნდა დაგვხვედროდა ღია. ვატყობდი, რომ სიბრაზისაგან წონასწორობას ვკარგავდი. არც ჩემი მასპინძლები იყვნენ კარგ ხასიათზე. ასეთი განწყობით მივადექით მერვე სოფლის ბიბლიოთეკას, რომელიც ასევე დაკეტილი დაგვხვდა. ბიბლიოთეკის ეზოში ძროხები ბალახს ძოვდნენ, ირგვლივ საშინელი ანტისანიტარია იყო. გაბრაზებულმა მოვითხოვე, ბიბლიოთეკის გამგის სახლში მივსულიყავით. მალე მივადექით დიდ ეზოს და ლამაზ ორსართულიან სახლს. ეზოს შუაგულში ბიბლიოთეკის გამგე წიწილებს საკენკს უყრიდა. აღარ მახსოვს, როგორ გადმოვხტი მანქანიდან, როგორ შევვარდი ეზოში. ჩემი მასპინძლებიც უკან გამომყვნენ. ძალიან აღელვებული ვიყავი. ეზოში შესვლისთანავე ხმამაღლა დავიწყე ლაპარაკი მათ ენაზე, რომელსაც არ ვფლობდი. შიგადაშიგ ვახსენებდი ბიბლიოთეკას, ბრეჟნევს, კოსიგინს… გაკვირვებული ბიბლიოთეკარი თავს  დამნაშავესავით მიქნევდა, გაოგნებულები მიყურებდნენ რაიონის საბიბლიოთეკო ქსელის დირექტორი და მისი მოადგილე – თარჯიმანი. რამდენიმე წუთის შემდეგ გაბრაზებული ჩავჯექი მანქანაში, ჩემმა მასპინძლებმაც იგივე გააკეთეს და გავემართეთ რაიონის ცენტრში. ის, რაც მოხდა, მოხსენებით ბარათში რომ დამეფიქსირებინა, კარგი დღე არ დაადგებოდა რაიონის ხელმძღვანელობას, ხოლო სოფლის ბიბლიოთეკარებს სამსახურიდან მოხსნიდნენ. ცოტა ხნის შემდეგ რაიონის საბიბლიოთეკო ქსელის ხელმძღვანელმა მორიდებით მითხრა: – ბატონო მერაბ, თუ ასე კარგად იცოდით მათი ენა, თარჯიმანი რაღად გვინდოდა, მანქანაში ადგილს ტყუილად იკავებსო. თარჯიმანი ჩუმად, გაოგნებული იჯდა. მაშინ გავაცნობიერე, რომ ჩემი აღელვება და აღშფოთება ჩემთვის უცხო ენაზე გამოვხატე და რაც მთავარია, ყველამ ყველაფერი გაიგო, თბილისში ჩამოსვლისთანავე ყველას მოვუყევი მომხდარი ამბავი, მაგრამ ვერავინ ამიხსნა წყობიდან გამოსულმა ადამიანმა რატომ დავიწყე ჩემთვის უცხო ენაზე მეტყველება. ალბათ იმიტომ რომ ამ ემოციების გადმოცემა თარჯიმნის მეშვეობით შეუძლებელი იყო.

დედა, რა იყო ეს?

ავტორი: მერაბ ვეკუა

 

ღიპი, ფეხბურთი და ალენ დელონი

შაბათ–კვირას მინი ფეხბურთს ვთამაშობდი. „სტარიკების“ გუნდი მყავდა. წლების განმავლობაში არანორმალურმა სმა–ჭამამ და ღვინის სმამ ჩემს მეგობრებს ფორმა შეუცვალა და მათ უზარმაზარი ღიპი დაედოთ. ყველაზე მსუბუქი 140 კგ–ს იწონიდა. ყველაზე მძიმეწონიანი – 180 კგ–ს. ჩემი შეგონება, რომ ამ ცხოვრების წესისთვის თავი დაენებებინათ, უნაყოფო აღმოჩნდა.

ხალხი ათასნაირ დიეტას მიმართავს წონის დასაკლებად. შიმშილობენ და იტანჯებიან, უამრავ ფულს ხარჯავენ დიეტოლოგებთან სიარულში. ის კი არ იციან, რომ დიეტა სწორ კვებას ნიშნავს. უბრალოდ ადამიანმა კვების სიამოვნებაზე უარი არ უნდა თქვას, მაგრამ მიღებული კალორიები უნდა დაწვას ფეხით სიარულით, სხვადასხვა ფიზიკური აქტივობით და განსაკუთრებით სექსით, თუ ამის საშუალებას ნაგვის გადასახადი იძლევა. ამ ღიპიან მეგობრებთან ერთად ვუმკვლავდებოდით 16–17 წლის ბიჭებს, რომლებიც სხვადასხვა საფეხბურთო სკოლებში დადიოდნენ. სამი წლის განმავლობაში ერთხელაც  ვერ მოგვიგეს. მაგრამ ამ შედეგის მიღწევაში ღამეებს ვათენებდი, ვცდილობდი მომეძებნა ის ფორმულა, რომელიც დამეხმარებოდა მათ დამარცხებაში.

გავიხსენე სკოლა, ბოტანიკა, ბიოლოგია, ასტრონომია, ქიმია, ნიუტონის, არქიმედეს და მსოფლიო მიზიდულობის კანონები, გოლდბერგის ფორმულა, იოჰან კრუიფის ფილოსოფია და მივედი იმ დასკვნამდე, რომ ღიპი, რომელიც გარკვეულ დისკომფორტს უქმნის ადამიანს ტრანსპორტში, მოძრაობაში და სექსში, შეიძლება ისე გამოიყენო და წარმართო, რომ მოწინააღმდეგეს პრობლემები შეუქმნა.

ჩემს ღიპიან მეგობრებს ვუთხარი, რომ სამი კაცი დაცვაში ჩამდგარიყვნენ და მკაცრად დაეცვათ კარისკენ მიმავალი ცენტრალური ზონა. მოწინააღმდეგის შეტევის დროს, არც ერთ შემთხვევაში, არ უნდა ეცადათ ბურთის წართმევა, უბრალოდ, ორი მეტრის დაშორებით პოზიციურად  ემოძრავათ,  ღიპი 37 გრადუსით ცენტრისკენ გადაეწიათ, ისე, რომ მოწინააღმდეგე იძულებული გამხდარიყო ფლანგიდან შეეტია. მათ არ უნდა დაეშვათ ღიპის მეშვეობით მოწინააღმდეგის ცენტრში შემოშვება, რადგან იქიდან კარის აღება უფრო ადვილი იყო. მეკარეს, რომელიც 180 კგ–ს იწონიდა, დავავალე, რომ კარის ძელთან მდგარიყო და ღიპი 47 გრადუსით ისე შემოეტრიალებინა, რომ კარში დარტყმული ბურთისთვის კუთხე შეემცირებინა.

გავითვალისწინე, რომ ახალგაზრდა ბიჭები სკოლაში ცუდად სწავლობდნენ, ხშირად იგინებოდნენ, ეჯავრებოდათ გეომეტრიის საგანი, არ უყვარდათ პასებით თამაში და შესაბამისად ავიწყდებოდათ, რომ ფეხბურთი  კოლექტიური თამაშია. ყველა მათგანი თავჩაღუნული თამაშობდა და ინდივიდუალური ოსტატობით თავს აწონებდა კორპუსების ფანჯრებიდან  მაცქერალ ხალხს, რომელთა შორის ბევრი გოგონა იყო. ფლანგებიდან დარტყმული ბურთები კი, ხან კარს სცდებოდა, ხან ძელს ხვდებოდა, ხანაც უშველებელი ღიპი ეღობებოდა.

თავდასხმაში მარტო ვთამაშობდი და ვინაიდან სკოლაში გეოგრაფია ძალიან მიყვარდა, მათ დაცვას მუსრს ვავლებდი, მითუმეტეს, რომ ახალგაზრდებს დაცვაში თამაში არც უყვარდათ და არც ეხერხებოდათ. ასეთი სისტემით, გამარჯვებული ყოველთვის ჩვენ გამოვდიოდით, მათ კი ვერ გაეგოთ რატომ მარცხდებოდნენ მომავალი ფეხბურთელები ამ ხანში შესულ ღიპიან ბიძებთან. თამაშის დამთავრების შემდეგ ისინი ხშირად იხსენიებდნენ საკუთარ დედებს უწმაწური სიტყვებით.

ერთ–ერთი ასეთი მოგებული თამაშის შემდეგ, დაღლილ–დაქანცული სახლში ვბრუნდებოდი. ავტობუსის გაჩერებაზე მეზობელი შევნიშნე ბავშვებთან ერთად.
–        სოსო, სად მიდიხარ ამ კვირა დღეს?
–        ცირკში, ახალი დათვები ჩამოუყვანიათ.
–        მერე ბილეთები გაქვს?
–        არა, მაგრამ ვიშოვნი.
–        კი  მაგრამ, შენ რომ გაიგე ახალი დათვების შესახებ, სხვამ არ იცის? ცირკში ხომ ყველა ვერ დაეტევა?
–        ვიშოვი – თავდაჯერებულად მიპასუხა მან.
–        თუ ბილეთები ვერ იშოვნე, ჩემი სახელით მიდი დირექტორთან – ვუთხარი მე და გზა გავაგრძელე.
სამი დღის შემდეგ ავტობუსის გაჩერებაზე ისეთმა სატვირთო მანქანამ დაამუხრუჭა, რომ მასში ჩაჯდომას არცერთი თავმოყვარე პარლამენტარი არ იკადრებდა.
–        მოდი, მოდი – მეძახდა მეზობელი სოსო – სამსახურში უნდა მიგიყვანო. შენ ისეთი პატივი მეცი, არ ვიცი რით გადაგიხადო. თურმე ვინ ყოფილხარ შენ. მთელ უბანს უნდა გავაგებინო რა პატივს გცემს მთელი ქალაქი.
–        რა მოხდა სოსო, გამაგებინე?
–        გახსოვს, ცირკში რომ მივდიოდი ახალი დათვების სანახავად?  სად იყო ბილეთი, ბავშვები ნაცნობს დავუტოვე და დირექტორთან ძლივს შევაღწიე. შენი სახელის გაგონებაზე იგი გადამეხვია და გადამკოცნა. ბილეთები პირველ რიგში მომცა. ბავშვებმა ძალიან გაიხარეს, ფულიც კი არ გამომართვა.
არაადამიანური ძალით სიცილი შევიკავე. ერთი სული მქონდა როდის მივიდოდი სამსახურში. ჩემს კაბინეტში რომ შევედი, თანამშრომელი გამოვიძახე და ვთხოვე გაეგო ვინ იყო ცირკის დირექტორი.
–        როგორ არ იცი? ბორის წიფურიაა.
ამაზე ძალიან ვიმხიარულე. ცხოვრებაში არასოდეს შევხვედრივარ ბატონ ბორისს. სუფთა თბილისური ამბავია. მადლობა მას. ალბათ მეც ასე მოვიქცეოდი.
ცოტა რომ დავწყნარდი, აღელვებული თანამშრომელი შემოვიდა.
–        სიგარეტი მომაწევინე რაა.
–        მანანა, შენ ხომ აღარ ეწევი?!
–        ხო, მაგრამ ისეთი რამე შემემთხვა, რომ …
–        აბა მომიყევი.
–        სამსახურში რომ მოვდიოდი, კინო რუსთაველთან მოკლეზე მინდოდა გადმომერბინა. მანქანების ნაკადი არ წყდებოდა. ცოტანი ვიდექით. ხალხში ულამაზესი ახალგაზრდა კაცი შევნიშნე. მასში გაერთიანებული იყო ალენ დელონის, პოლ ნიუმანის, მარლონ ბრანდოსა და ახალგაზრდა ოთარ კობერიძის მამაკაცური ხიბლი.
–        იპოლიტე ხვიჩიაც რომ დაგეყოლებინა, უფრო გასაგები იქნებოდა.
–        მისი ყურებით ვერ ვძღებოდი. სულ მინდოდა, რომ მანქანების მოძრაობა არასოდეს შეჩერებულიყო. უცბად ერთი ქალი ჩანთებით ხელში მოსწყდა ადგილს და გადასვლას შეეცადა. შუა გზამდე მიაღწია, მაგრამ მანქანებმა გზა გადაუკეტეს. რამდენიმე წუთი დაძაბულები ვუყურებდით ამ სანახაობას. ის ქალიც დაბნეული იდგა და არ იცოდა, რა ექნა. შემდეგ მან უკან დაბრუნება გადაწყვიტა. კინაღამ მანქანა დაეჯახა, მაგრამ მაინც მოაღწია ჩვენამდე. ის ბიჭი ალენ დელონს რომ ჰგავდა, მივარდა იმ ქალთან და მეგრული აქცენტით დაუყვირა.
–        ქალო, აქ რომ გითხრან გადადიო, მაშინაც არ უნდა გადახვიდე და რასაა რომ აკეთებ შენ, მაგალითად?
–        ნეტავ ხმა არ ამოეღო, ჩემი ოცნების მამაკაცად დარჩებოდა. სამსახურში მიწისქვეშა გასასვლელით მოვედი და პირდაპირ შენთან შემოვედი.
–        ასე არ შეიძლება, მანანა. ზოგს აქცენტს უწუნებ, ზოგს სახელსა და გვარს, ზოგს მანქანის ფერს და ნომერს, ზოგს კი უბანს, სადაც ცხოვრობს. ასე ხომ გაუთხოვარი დარჩები. რატომ მოგწონს ალენ დელონი? რა იცი მასზე? შენ ხომ მისი ეკრანის გმირები მოგწონს, ის კი ჩვეულებრივი ადამიანია. სკოლაში ასტრონომიის მასწავლებელი მიყვებოდა, რომ ალენს მამა კორსიკელი ჰყავდა, დედა კი – ფარმაცევტი. სამი წლის იყო მშობლები რომ დაშორდნენ და მას ძიძა ზრდიდა. დედა მეორედ გათხოვდა. მისი ქმარი ყასაბი იყო. ალენს ყასაბის დიპლომიც კი აქვს და ხორცის მაღაზიაში მუშაობდა.
–        კიდევ მოგწონს ალენ დელონი?
–        რა ვიცი, აბა.
–        ალენი სკოლაში ცუდი ყოფაქცევით გამოირჩეოდა. 17 წლისა მეზღვაური გახდა. იქაც აურია და ბრინჯის ტომრებს ათრევინებდნენ. შემდეგ ის პარიზში ოფიციანტად მუშაობდა, მაგრამ იქიდანაც გამოაგდეს და უმუშევარი დარჩა.
–        კიდევ მოგწონს ფაბიენ დელონი?
–        ეგ ვინ არის?
–        მისი მეორე სახელია, როგორც „ცისფერ მთებშია“.

–        ალენმა იცოდა, რომ ლამაზი გარეგნობა ჰქონდა და კანში კინოფესტივალზე გაემგზავრა. იქ დელონი ამერიკელმა ტალანტების მაძიებელმა, გარი უილსონმა შეამჩნია, რომელიც ტრაგიკულად დაღუპული ამერიკელების კერპის, ჯეიმს დინის შემცვლელს ეძებდა. გარი უილსონმა ალენი რომში გააგზავნა კინო სინჯებზე,  სადაც ძალიან მოეწონათ, მაგრამ კონტრაქტში ჩაუწერეს, რომ სამ თვეში ინგლისური ენა უნდა ესწავლა.  პარიზში დაბრუნებულმა ფაბიენმა ინგლისური ენის სწავლა დაიწყო, მაგრამ, ფრანგმა რეჟისორმა ივ ალეგრემ, მას განზრახვაზე ხელი ააღებინა და თავის ფილმში ეპიზოდურ როლში გადაიღო. შემდეგ იყო სხვა ფილმებიც, მაგრამ მსოფლიო აღიარება მას მოუტანა ლუკინო ვისკონტის ფილმმა „როკო და მისი ძმები“. რაც შეეხება მის პირად ცხოვრებას, მას უყვარდა რომი შნაიდერი, მაგრამ ქორწინება არ შედგა. მისი ოფიციალური ცოლი ნატალი ულამაზესი ქალი იყო, რომელთანაც ეყოლა შვილი ენტონი. ერთხელ, ალენმა და ნატალიმ მეგობრებთან ერთად რესტორნის მეორე სართულიდან ნარჩენი საჭმელები ქუჩაში გამვლელ ხალხს თავზე გადააყარეს. მოვიდა პოლიცია, იყო აყალმაყალი. ალენ დელონი გენერალ ლებედის ახლო მეგობარიც იყო.
–        კიდევ მოგწონს ალენ დელონი?
მანანა ჩუმად მისმენდა და მეც გავაგრძელე:
–        რაც შეეხება პოლ ნიუმანს, მას ჰოლივუდის ყველაზე ლამაზ ცისფერთვალებას ეძახდნენ. დედა სლოვაკი ჰყავდა. ორჯერ ჰქონდა ოსკარი მიღებული. აი, მარლონ ბრანდოსთან დაკავშირებით საქმე ცოტა რთულად არის. იგი გერმანული წარმოშობისა იყო. ბრანდო ომარ შარიფის, ალ პაჩინოს. უორენ ბიტისა და რობერტ დე ნიროს კუმირი იყო. მას 8 შვილი და 3 ნაშვილები ბავშვი ჰყავდა. მისი საუკეთესო მეგობარი იყო ჯეკ ნიკოლსონი.
–        იცი, სად არის დასაფლავებული?
–        არა.
–        ანდერძის თანახმად, იგი დაწვეს. მას ბევრი საინტერესო გამონათქვამი აქვს –. „თუ მსახიობს იმპროვიზაციის ნიჭი არა აქვს, ე. ი. მას როლი ერგო რეჟისორის ცოლის პროტექციით“, ან „მსახიობი ის ადამიანია, რომელიც არავის უსმენს, სანამ მასზე არ დაიწყებენ ლაპარაკს“. ბრანდოზე ამბობდნენ, რომ იგი ბისექსუალი იყო.
–        ასე რომ, ჩემო კარგო, თავი დაანებე ჰოლივუდს, ღრუბლებიდან ჩამოდი, გვერდზე მიმოიხედე, ქართველ მამაკაცებზე ლამაზი და კაცური კაცები დედამიწის ზურგზე არ დადიან. ჩვენს კაცებზე ყველა გიჟდება და შენ რა დაგემართა?  მომისმინე, ერთი ახალგაზრდა კაცი გამაცნეს. დაოჯახება სურს. საკუთარი სახლი აქვს სანზონაში. მანქანა, ფული, აგარაკი, მონტენეგროში ბარკლების ბიზნესი აქვს.
–        ეგ სად არის?
–        საპორტო ქალაქია არგენტინაში. მასში გაერთიანებულია რობერტ დე ნიროს, ჯორჯ კლუნის, კევინ კოსტნერის და ახალგაზრდა თენგიზ არჩვაძის მამაკაცური ხიბლი. ანზორას ეძახიან.
მანანა გულშემოყრილი გავარდა ჩემი კაბინეტიდან.
მე ძალიან კარგად მესმის მისი. ის ხომ ვაკეში ცხოვრობს.
ვაკეში კი ჩიტებიც ხომ ჯინსის ბუდეს იკეთებენ.

მერაბ ვეკუა
ეროვნული ბიბლიოთეკა
დეპარტამენტის დირექტორი

ხელრთვა

ხელრთვა, თანამედროვე ტერმინოლოგიით, „ხელმოწერა“ სამოქალაქო ცხოვრების ატრიბუტია. ნებისმიერი ოფიციალური დოკუმენტი, საჯარო თუ კერძო სამართლებრივი აქტი ძალაში შედის მას შემდეგ, რაც პასუხისმგებელი პირები მას ხელს მოაწერს, ანუ „ხელს ჩაურთავს“.

56166655_1767983643302096_1799870753366081536_n

მარიამ დედოფლის ხელრთვა სოლომონ II-ის მიერ 1809 წელს ჯრუჭის მონასტრისთვის გაცემულ სიგელზე

მეფეები და დიდგვაროვნები, უმაღლესი საეკლესიო იერარქები დოკუმენტებზე საკუთარ ხელრთვებს ტოვებდნენ.

სამეფო სიგელებზე მეფის ხელრთვასთან ერთად XV საუკუნიდან ჩნდება დედოფლებისა და სამეფო ოჯახის წევრების ხელრთვები.

საკათალიკოსო საბუთებზე გამოისახებოდა მაკურთხეველი მარჯვენა, რომლის ქვემოთ თხზული გრაფემებით იწერებოდა „კათალიკოსი“, შესაძლოა, კათალიკოსის საკუთარი სახელიც.

56371100_1767983566635437_9135867373893451776_n

თამარ მეფის ხელრთვა

ხელრთვა ისტორიული და იურიდიული საბუთების აუცილებელი ატრიბუტია.

იურიდიული საბუთების შედგენის პრაქტიკა საქართველოში ადრეული შუა საუკუნეებიდან იყო გავრცელებული, მაგრამ ჟამთა სიავის, პოლიტიკური კატაკლიზმებისა თუ სტიქიური უბედურებების გამო მათი დიდი უმრავლესობა დაიღუპა.

ჩვენამდე მოღწეულთაგან უადრესია XI საუკუნის ხუთიოდე საბუთი, რომელთაგან დედანი მხოლოდ სამია. ესენია ბაგრატ IV-ის ორი და გიორგი II-ის ერთი სიგელი.

გარდა საქმიანი ქაღალდებისა, ადამიანები თავიანთ ხელმოწერას ტოვებენ საკუთარი შემოქმედების ნაყოფზე – მეცნიერულ გამოკვლევებსა თუ მხატვრულ ნაწარმოებებზე, ნახატებსა თუ პირად წერილებზე.

წიგნის მუზეუმი/ იშვიათ გამოცემათა განყოფილება/ წიგნმცოდნეობის კაბინეტი

ალბრეხტ დიურერი-ქსილიგრაფიის დიდოსტატი

ქსილიგრაფიის დიდოსტატად აღიარებულმა, დასავლეთ ევროპული რენესანსის ცნობილმა მხატვარმა ალბრეხტ დიურერ უმცროსმა (1471-1528) გრავიურების ბეჭდვა რეალური ხელოვნების დონეზე აიყვანა და მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ევროპული ილუსტრირებული წიგნის ბეჭდვის ისტორიაში. 47024045_1608301389270323_7123287897041534976_nალბრეხტ დიურერი დაიბადა ნიურნბერგში 1471 წლის 21 მაისს იუველირის ოჯახში. მამამისი, ალბრეხტ დიურერ უფროსი, წარმოშობით უნგრეთის პატარა სოფელ – აიტოშიდან გახლდათ. ქსილოგრაფიული ხელოვნება და წიგნის მხატვრული გაფორმება ალბრეხტმა ახალგაზრდობიდანვეშეითვისა. ცნობილი ნიურნბერგელი მესტამბე ანტონ კოპერგერი მისი ნათლია გახლდათ. ნიჭიერი ყმაწვილი სწორად მის სახელოსნოში დაეუფლა გრავირების ტექნიკას.
1486 წლის 30 ნოემბერს, მამამ კონტრაქტის საფუძველზე სასწავლებლად სამი წლით მიაბარა მიხაელ ვოლგემუტს (1434-1519). მეთხუთმეტე საუკუნის 80-იან წლებში მას მნიშვნელოვანი ადგილი ეჭირა ნიურნბერგის მხატვრებს შორის. ვოლგემუტი გახლდათ ქალაქში ყველაზე დიდი სახელოსნოს მფლობელი, რომელიც ასრულებდა უამრავ შეკვეთას, როგორც ნიურნბერგის, ისე მოსაზღვრე ქალაქებისათვის. ყმაწვილი დიურერი სახელოსნოში დაეუფლა არა მხოლოდ ფერწერას, არამედ, ხეზე გრავირების ხელოვნებასაც. იგი მონაწილეობდა ილუსტრაციების ბეჭდვაში, რომლითაც გააფორმეს 1493 წელს გამოცემული „ქრონიკები“. დიურერმა მოამზადა მრავალი წიგნის ილუსტრაცია, მათ შორის იყო ცნობილი ჰუმანისტის, სებასტიან ბრანტის პოემა „ბრიყვთა გემი“, რომლის პირველი გამოცემა 1494 წელს დაიბეჭდა. ამ წიგნის 75 გრავიურა დიურერს ეკუთვნის.
1490-იან წლებში დიურერმა დაბეჭდა მთელი რიგი შესანიშნავი ქსილოგრავიურები. ნიდერლანდებიდან მშობლიურ ქალაქში დაბრუნების შემდეგ, 1495 წელს, მხატვარმა გახსნა საკუთარი სახელოსნო, დაიწყო ილუსტრაციების დამზადება სპილენძზე გრავირების მეთოდით და მომდევნო ათი წლის განმავლობაში შექმნა გრავიურების მნიშვნელოვანი ნაწილი. 47298287_1608301399270322_3948348493021577216_n1498 წელს კობერგერმა გამოაქვეყნა „აპოკალიპსი“ ანუ „იოანე ღვთისმეტყველის გამოცხადება“. ასეთი წიგნი პირველი იყო პოლიგრაფიის ისტორიაში. ერთი შეხედვით, ის მოიცავდა სტამბური გრავიურების სერიას. სერიულ გამოცემად კი მას აქცევდა საერთო სატიტულე ფურცელი და უკანა მხარეს განთავსებული ტექსტი. „აპოკალიფსი“ გამოვიდა ორ გამოცემად – გერმანულ და ლათინურ ენებზე. 1511 წელს, კი იგი თავიდან დაიბეჭდა. ამ წიგნის ილუსტრირებისათვის დიურერმა შეასრულა თხუთმეტი მთლიანფურცლიანი ქსილოგრაფია. მისი ქმნილებებიდან ყველაზემნიშვნელოვან ნამუშევრად სწორედ „აპოკალიპსი“ ითვლება, რომელმაც მას საქვეყნო აღიარება მოუტანა. სერია ბოლოს ჟამის ესქატოლოგიური განცდების განსახიერებაა, რომელიც წარმატებით აერთიანებს გვიანი გოთიკურ მხატვრული ენისა და იტალიური რენესანსის სტილის. მისი პირველი ასლები გაჩნდა ჯერ კიდევ მეთექვსმეტე საუკუნეში: 1502 წელს მთელი სერია მონოგრამების გარეშე გამოვიდა აუგსბურგში. მოგვიანებით მათი რიცხვი მნიშვნელოვნად გაიზარდა. დიურერის ნამუშევრების გავლენით, ბევრმა გერმანელმა ოსტატმა მიმართა ქსილოგრაფიის ტექნიკას.
კობერგერის სტამბაში 1500 წელს დაიბეჭდა „წმინდა ბრიგიტის ვნებანი“, რომლისთვისაც დიურერმა ოცდაათი გრავიურა შექმნა. მათი ნაწილი მთლიანფურცლიანი ცალკეული გრავიურა გახლდათ, დანარჩენი კი ტექსტში ორგანულად იყო ჩართული. მან დაამზადა გრავიურები კონრად ცელტისისა და ჰროსვით განდერსჰაიმელის ლექსებისა და კომედიების კრებულებისათვის, რომელიც 1501 წელს გამოიცა. მისივე „სიყვარულის ოთხი წიგნი“ გამოქვეყნდა 1502 წელს.
1507-1512 წლებში დიურერი ქმნიდა გასაყიდად განკუთვნილ მრავალრიცხოვან შეკვეთებს, მათ შორის მთელ რიგ რელიგიური თემატიკის სერიულ გრავიურებს – „წმინდა მარიამის ცხოვრება“, „დიდი გატაცება“, „მცირე ვნებანი“ და სხვა. 1515-1518 წლების განმავლობაში, მხატვარი მუშაობდა იმ დროისათვის ახალ ტექნიკაზე – ოფორტზე. მაშინ, ჯერ კიდევ არ იყო ცნობილი მჟავა, რომელიც სპილენძის დასამუშავებლად გამოდგებოდა. ამის გამო, დიურერი საგრავიუროდ რკინის ფირფიტებს იყენებდა. ცოტა უფრო ადრე, 1512 წელს, მან „მშრალი ნემსის“ ტექნიკით შეასრულა სამი ნამუშევარი, მაგრამ შემდგომში ამ მეთოდისათვის.

წიგნის მუზეუმი/ იშვიათ გამოცემათა განყოფილება/ წიგნმცოდნეობის კაბინეტი

 

 

იოჰან შენსპერგერი და იმპერატორ მაქსიმილიანეს „ლოცვანი“

იმპერატორ მაქსიმილიან პირველთან დაკავშირებულია რამდენიმე საეკლესიო და საერო ილუსტრირებული გამოცემების ბეჭდვა. მან საფუძველი ჩაუყარა ახალ საგამომცემლო წამოწყებას – ბეჭდური წიგნების დასურათებას: საიმპერატორო სასახლეში მიიწვია სახელგანთქმული მხატვრები და მათ დაავალა საკუთარი ჩანაფიქრის აღსრულებაში მონაწილეობის მიღება. წიგნების სტამბური წესით ბეჭდვა და გამოცემა კი იმპერატორმა აუგსბურგელ იოჰან შენსპერგერს მიანდო. მაქსიმილიან I-ის ინიციატივით დაბეჭდილმა გამოცემებმა ღირსეული ადგილი დაიმკვიდრეს მსოფლიო პოლიგრაფიული ხელოვნების ისტორიაში.46983731_1609151145852014_5096772685833175040_n
გერმანელი მესტამბე-გამომცემელი იოჰან შენსპერგერ უფროსი 1455 წელს დაიბადა აუგსბურგში. მას მამინაცვალმა – იოჰან ბამლერმა შეასწავლა წიგნის გადაწერისა და ბეჭდვის ხელოვნება. თვით ბამლერი გახლდათ მწიგნობარი, კალიგრაფი, წიგნის ბეჭდვის საქმეს კი გიუნტერ ზაინერის სახელოსნოში დაეუფლა და პირველი წიგნი 1472 წელს გამოსცა.
იოჰან შენსპერგერმა პოლიგრაფიული საქმიანობა დამოუკიდებლად 1481 წელს დაიწყო მშობლიურ ქალაქში. 1500 წლამდე მან ორასზე მეტი სხვადასხვა გამოცემა დაბეჭდა. განსაკუთრებული მოთხოვნა იყო ეგრეთ წოდებულ „სახალხო გამოცემებზე“, რომლებიც ფართო მასებისათვის იყო გათვალისწინებული. ამ სერიით შენსპერგერი სხვათა მიერ გამოცემულ წიგნებს ხელმეორედ ბეჭდავდა გაცილებით დაბალ ფასში, რის გამოც ისინი ხელმისაწვდომი ხდებოდა ყველასათვის. მესტამბემ ამ სერიის სახელწოდებით გამოაქვეყნა თვრამეტი დასახელების ორმოცდაცხრა გამოცემა.
იოჰან შენსპერგერმა გაითვალისწინა მკითხველთა დიდი ინტერესი და თავიდან დაბეჭდა ანტონ კობერგერის მიერ, 1493 წელს გამოცემული პოლიგრაფიული ხელოვნების შედევრი „Nuremberg Chronicles“ – „ნიურნბერგის ქრონიკები“, წიგნი მსოფლიოს ისტორიის შესახებ, რომელსაც „ქრონიკის წიგნადაც“ მოიხსენიებენ. ისტორიული გამოცემა რამდენჯერმე გამოვიდა: 1496 და 1500 წლებში – გერმანულ და 1497 წელს – ლათინურ ენაზე. შენსპერგერის მიერ გამოცემული წიგნები შედარებით მცირე ფორმატისა იყო, ვიდრე კობერგერისა.
შენსპერგერმა რამდენჯერმე დაბეჭდა გენუის ეპისკოპოსის, დომინიკელი იაკობ დე ვორაგინეს მიერ დაახლოებით 1260 წელს დაწერილი ნაშრომი „Legenda Aurea“ – „ოქროს ლეგენდა“. შუა საუკუნეების ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი წიგნი თავისი პოპულარულობით მხოლოდ ბიბლიას ჩამოუვარდებოდა. წერილობითი წყაროებისა და ხალხური თქმულებების მიხედვით შექმნილი თხზულება წმინდანთა ცხოვრებისა და ქრისტიანული ლეგენდების კრებულს წარმოადგენდა.
იოჰან შენსპერგერმა 1508 წლიდან მოიპოვა მაქსიმილიან I-ის კარის მბეჭდავის წოდება. მომდევნო წლებში მან გამოსცა მრავალი წიგნი, რომელთა შორის იყო სებასტიან ბრანტის „ბრიყვთა გემი“, ელია დონატის „ლათინური ენის გრამატიკა“. განსაკუთრებული გამოცემა, რომელმაც ყველა განაცვიფრა გახლდათ „მაქსიმილიან I-ის ლოცვანი“. 1513 წლის 30 დეკემბრისთვის შეკვეთა მთლიანად დასრულებული იყო და იმპერატორის ჩანაფიქრი მართლაც არაჩვეულებრილი გამოდგა. იოჰან შენსპერგერს მანამდე ამის მსგავსი არაფერი დაუბეჭდავს. მართალია, ლოცვანის ტირაჟი მხოლოდ ათი ეგზემპლარი გახლდათ, მაგრამ მასზე დიდი შრომა და ენერგია იყო დახარჯული. წიგნი ლათინურ ენაზე დაიბეჭდა.
წიგნი დაბეჭდილია ორ ფერში: ტექსტი – შავი საღებავით, წითლით კი – ცალკეული განყოფილებების სათაურები, დასაწყისი ფრაზების სათაო ასოები და ტექსტები, რომელთა გამოყოფაც სურდათ. 46983776_1609151029185359_6095432687588212736_o
იოჰან შენსპერგერი „ლოცვანის“ ბეჭდვისას ფურცელზე ტოვებდა ფართო მინდვრებს, რომლებსაც მხატვრები ავსებდნენ საოცარი ილუსტრაციებითა და ორნამენტებით. გამოცემა შეამკეს მხატვრებმა – ალბრეხტ დიურერმა, ლუკას კრანახ უფროსმა, ლუკას კრანახ უფროსმა, ალბრეხტ ალტდორფერმა, ჰანს ბურკმაიერმა. ძირითადი სამუშაო 1514 წელს ჩატარდა და 1515 წელს მთლიანად დასრულდა.
ბეჭდური ხელოვნების ეს შედევრი რამდენჯერმე დაიბეჭდა. მისი პირველი ვარიანტი 1807 წელს ლითოგრაფიული წესით დაისტამბა. წიგნის ერთ-ერთი გამომცემლი კი გახლდათ თვით ამ ახალი მეთოდის გამომგონებელი – ალიოზ ზენეფელდერი.
შენსპერგერმა 1517 წელს გამოსცა პოლიგრაფიის ხელოვნებაში ერთ-ერთი ულამაზესი წიგნი, მელქიორ პფინცინგის (1481-1535) რაინდული პოემა „Tewrdannck-ი“, რომელიც იმპერატორ მაქსიმილიან პირველისა და ბურგუნდიის პრინცესას – მარიას თავგადასავალსა და მათ ქორწინებას აღწერდა.

წიგნის მუზეუმი /იშვიათ გამოცემათა განყოფილება / წიგნმცოდნეობის კაბინეტი

ეკატერინე  ერისთავი-წერეთლისა

            ზამთრით  ჩაგრულნი გაზაფხულს ველით, ვიხარებთ  ყოველნი,

             ჰხედავთ, შემკულა ბუნება და მწვაით მოსილა ველი

ეკატერინე  ერისთავის ეს ლექსი დაწერისთანავე  გავრცელდა ხალხში და სიმღერად იქცა. „თუმცა ხალხი  სიამოვნებით იმღერებდა  ამ ლექსს, მაგრამ  როგორც  ქალს, ქების ტაშს  მაინც არავინ უკრავდა „,-წერდა დიდი ქართველი პოეტი აკაკი წერეთელი.

   ეკატერინე  ერისთავი-წერეთლისა XIX საუკუნის მეორე ნახევრის ცნობილი პოეტი  ქალია. მისი ლექსი   „უსტარი თ…  ერი..“  მიძღვნილი  გიორგი  ერისთავისადმი, 1852 წლის „ ცისკრის“   № 4-ში დაიბეჭდა, ხოლო 187-82 წლებში, პოეტი ქალის გარდაცვალების შემდეგ, მისი ლექსები სისტემატურად იბეჭდებოდა ამავე ჟურნალში.   ეკატერინე შვილი იყო 1832 წლის შეთქმულების მონაწილის – ივანე ელიზბარის ძე ერისთავისა და პოდპოლკოვნიკ გიორგი ამილახვრის ასულ კონიასი. ივანე ერისთავი თავისი დროისათვის დიდად განათლებული პიროვნება ყოფილა, იგი ლექსებს წერდა და შვილებსაც მამისგან გამოჰყვათ პოეზიის ღრმა სიყვარული. ერისთავების ოჯახთან დაახლოებული ყოფილან: ი. მაჩაბელი, გიორგი იასეს ძე ერისთავი, გიორგი, რევაზ და ზაქარია ერისთავები. ივანე ერისთავს ახლო ურთიერთობა ჰქონდა ალ. ჭავჭავაძესთან. ჩვენამდე მოღწეულია ალექსანდრესადმი მუნასიბად თქმული მისი ლექსი. ივანე ერისთავის ოჯახი პოეტების ოჯახი იყო. მისი მრავალრიცხოვანი შვილებიდან, ორი ქალიშვილი-მარიამი და ეკატერინე ცნობილი იყვნენ ხალასი პოეტური ნიჭით. მათმა ლექსებმა გამოქვეყნებისთანავე მიიპყრო მკითხველთა ფართო საზოგადიების ყურედღება. მარიამ ერისთავის ლექსებით მოხიბლული დიდი ქართველი პოეტი გრ. ორბელიანი, 1857 წ. 30-IX  დიმიტრი ჯორჯაძისადმი გაგზავნილ წერილში წერდა

   „აბა, ახლა წაიკითხე უკანასკნელს ცისკარში ლექსი კნეინა მარიამ ერისთავისა, ნახე, როგორ მოგეწონოს? ვისი ქალი არის?“მოგვიანებით კი, აკაკი წერეთელი  ივანე ერისთავის ქალების შესახებ აღნიშნავდა: „ ამ ორმოცდაათის წლის წინათ გავარდა ხმა საქართველოში, რომ დიდი ივანე ერისთავის ქალები მშვენივრად გამოზრდილნი არიან, საღვთო-საეროში გაწაფულნი, და ზედმიწევნითაც იციან პლატონის ფილოსოფია, რიტორება, არისტოტელის კათეგორია და სხვა და სხვანი“.

  ეკატერინე ცოლად მიათხოვეს ცნობილი ბიბლიოფილის გრიგოლ წერეთლის ვაჟს-ალექსანდრეს; მაგრამ ეს ქორწინება სვებედნიერი არ ყოფილა. თურმე „ წერეთლები მოელოდნენ დედოფლურად გამოზრდილს ოჯახის ასულს, ყოველ შემთხვევაში, თავდაჭერილს, მაგრამ წარმოიდგინეთ მათი გაკვირვება, როდესაც ხელში დარჩათ პოეტური გრძნობით აღვსილი ახალგაზრდა ცქრიალა ქალი, რომელიც თავს არ იჭერდა, ყოვლისფერს თანაუგრძნობდა, კარგს რასმე შეფრქვევით მიეხაფიფებოდა, ცუდს ზიზღით ზურგს უჩვენებდა და შორდებოდა. ამგვარი პირდაპირობა, თავდაუჭერლობა და ზედ დართული მოლექსეობაც არ ესიამოვნა ქმარს და ცოლ-ქმარს შუა ცხოვრება გამწარდა“,-წერს აკაკი.

  ალექსანდრე წერეთელს ეკატერინე ცალკე დაუმწყვდევია. საქართველოს ლიტერატურულ მუზეუმში დაცულია ეკატერინე ერისთავის დაუბეჭდავი ლექსი სათაურით: ” ეკატერინე რომ დაატუსაღა თავისმა ქმარმა ალექსანდრე გრიგოლის ძემ წერეთელმა, მაშინ დასწერა ს. საჩხერეს“.  ამ ლექსში პოეტი ქალი მწარედ განიცდის სულიერ მარტოობას და დასტირის თავის ბედს:

              „ ვაი  ვერღარა ვიხილავ, განქრა ჩემთვის გაზაფხული,

                საუკუნოდ  მომიმზადეს სამყოფი ბნელი დახშული,

                ნაცვლად  ლხენის, მქონან ცრემლნი და ჭმუნვით მაქვს სავსე გული,

                ვეღარ ვსუნთქავ ტკბილს ჰაერსა, შვებას სრულად მოკლებული.

                 ვითარღა ძალმიძს ვითმინო ესდები ჭირი და სულთქმა,

                ვის  მონად  ვიქმენ, საბრალო, ვის მივეც გული და აღთქმა,

                მსხვერპლად ვის უქმენ სიცოცხლე, მრცხვენის აწ მისი გამოთქმა,

                ნაცვლად ამ შეწირულების განმეწესა გლოვა-მოთქმა.

                მიკვირს  ვისთვისღა  აცალე  ტალანტოვანი  გონება.

                ფიცით არწმუნე, აღუთქვი უცვალებელი მონება,

               გამოუცხადე  უზომო  სიყვარულისა  ქონება,

                რომელს  ბომონი  უწოდე,  გულს  მიეცი  მით  ფონება“.

 დრამატურგი გ. ერისთავი ახალგაზრდობაში ეკატერინეთი ყოფილა გატაცებული. მას ბევრი ლექსი მიუძღვნია ეკატერინესათვის. ერთ-ერთ ლექსში ის მომხიბლველი ფერებით აღწერს ეკატერინეს და განიცდის  მის სულიერ მარტოობას, მისი ბედის უკუღმართობას.

  სიცოცხლის უკანასკნელი წლები პოეტმა ქალმა თავის მშობლიურ სოფელ ქვეშეს გაატარა. უნდა ვიფიქროთ, რომ ქმართან უსიამოვნების შემდეგ, ეკატერინე მამის ოჯახს დაუბრუნდა.

ეკატერინე გარდაიცვალა 1870 წლის 4 დეკემბერს. დაკრძალულია იკორთის ერისთავთა საგვარეულო სასაფლაოზე.  შვილის სიკვდილით დამწუხრებულ დედას საფლავის ქვაზე შემდეგი ეპიტაფია ამოუკვეთია:

          „ამა ლოდსა ზედა წარვსწერ გლოვის ხმასა,

          ეპიტაფიებრ ცრემლ სადენ საწუხ ხმასა,

          თუმცა ვერ შევმზადებ ღირს შენდა ქების თქმასა,

          ვით დებს მატებდი მარადღე დიდებასა,

          დედა ვგოდებ ასულის მოკლებასა. 

           ვით დავითმინო მწუხარებანი,

           ეკატერინას მოშორებანი,

           მათმან  დედამან  მოგონებანი,

           და ვაებისა  დამონებანი“.

        ეკატერინე ერისთავის ლექსები: „ ახალი დრო“, „ბორჯომზედ“, „ვარანცოვის ძეგლს“, „კნეინა მანანა ორბელიანის ფორტრეტზე“, „ოცნება“, „ჩემს მცნობს“, და სხვ. დიდი პოპულარობით სარგებლობდა თავის დროზე. ჟურნალი „ ცისკარი“ კი ეკატერინე ერისთავს ცნობილი ქართველი პოეტი ქალების–ბარბარე ჯორჯაძისა და ნინო ორბელიანის გვერდით აყენებდა:  „ჩვენ გვყვავდნენ და გვყავს ქალებიცა, რომელნიცა სწერენ და საზოგადო საქმისათვისაც, ზრუნავენ, ოჯახის მოვლის გარდა,–აი, განსვენებული ეკატერინე ერისთავისა, აი, კნ. ბარბარე ჯორჯაძისა, ნინა ორბელიანისა; ჩვენ მაღალ სასწავლებელში გაზრდილსაც ვერ შეეძლოს“.ეკ. ერისთავის ლირიკა უთუოდ საყურადღებოა მე-19 საუკუნის მეორე ნახევრის პოეზიაში. აქვე ვაქვეყნებთ ეკ. ერისთავის ერთ-ერთ ლექსს

                                           კნეინა      მანანა ორბელიანის       პორტრეტზე 

 

                                                    სატრფოს ფორტრეტსა

                                                      ვჭვრეტ ვითა მზესა,

                                           ჭმუნვარეს გულის განმანათებლად.

                                                  მხატვრობა ესე,

                                               შვენებით სავსე,

                                     მგზავსი თუ ოდენ ყოფილხარ ძველად.

                                             ოდესცა ვნახე

                                           მის ტურფა სახე.

                                  მყის განკვირვებით ვიქმენ მოცული,

                                       და ვით შვენიერს,

                                        პლანეტსა ციურს,

                                 ვსჭვრეტდი, შევიქმენ აღტაცებული!

                                           იზიდავს გულსა,

                                      მსხვერპლად გძღვნი სულსა,

                               ნუ თუ მაღნიტი გქონან თვალებში

                                     და მისთვის მარად

                                    მყავ მონად მყარად

                            მაღალ გონებით მჯობმა ქალებში.

                                        უმანკო გული,

                                    კეთილი სრული,

                           აღატრფობს ყოველთ შენდა საქებრად,

                                 გაქვს შესაფერი,

                                  ეგ ნაზი ფერი,

                        მოგნიჭებიეს განსაშვენებლად.

                                    ხარ სრული გრძნობით,

                                 განსჯით და ცნობით,

                        სამაგალითოდ წარმოდგენილი,

                                ქცევა ქებული

                                გაქვს დიდებული,

                         გშვენის: ქალთ მეფედ გყონ დადგენილი!

 

                                                               ლ. ნანიტაშვილი

ერთი ბარათის ამბავი

e18398e1839de183a1e18394e18391-e18398e1839be18394e18393e18390e183a8e18395e18398e1839ae18398

იოსებ იმედაშვილს, როგორც მწერალს, გამომცემელს, რედაქტორს, საზოგადო მოღვაწეს, კარგად იცნობს ქართველი მკითხველი. მთელი თავისი შეგნებული ცხოვრება მან ქართული კულტურის სამსახურს შეალია.

იმედაშვილის სახელი პირველად 1895 წლიდან გამოჩნდა ქართული პრესის ფურცლებზე, თანამშრომლობდა „ივერიაში“, „ცნობის ფურცელში“, ხელმძღვანელობდა გაზეთ   „ ხალხის ერთიანობას“ (შემდეგ „ხალხის თავისუფლება“) და ჟურნალს „თეატრი და ცხოვრება“. რევოლუციური შინაარსის მისი ლექსები და პოემები პირველად გამოვიდა 1904 წელს, იზიძის ფსევდონიმით. იგი იყო პირველი სახალხო თეატრის ფუძემდებელი, რეჟისორი და მსახიობი.

გ. ლეონიძის სახელობის სახელმწიფო ლიტერატურულ მუზეუმში (ხ – №13944) დაცულია ზაქარია ჭიჭინაძის უცნობი ბარათი ფილიპე მახარაძისადმი. ბარათი დათარიღებულია 1925 წლის 25 ოქტომბრით და იოსებ იმედაშვილის პიროვნების საინტერესო დახასიათებას შეიცავს.მოგვყავს ბარათი მთლიანად:

„ჩემგან გულით პატივცემულო ძვირფასო ფილიპე!

იოსებ იმედაშვილს შენც იცნობ და მეც. იგი არის დიდი პროგრესისტი და მასთან თავისი მშობელი ქვეყნის უაღრესი მოყვარე. მისი შრომა ყოველთვის სდარაჯობდა ქართველი მუშის და გლეხის დაცემულ ცხოვრებას. იგი იყო და არის კიდევაც მხურვალე მოტრფიალე ქართველი ერის იდეური ამაღლების, პროგრესულად დაწინაურების, რაშიაც უაღრესად არის დაცული კომუნალური იდეაც.

მთელი 40 წელიწადი კაცი სდარაჯობს ქვეყანას, თავისი კალმით და თავისი შრომით. მისთვის 4 წელიწადი მეტეხშიც იჯდა. სხვა დროსაც არ აკმარეს მას დევნა. დევნა ცენზურის კომიტეტიდან, დევნა ჟანდარმერიისაგან, დევნა მონარქიული მთავრობისაგან, დევნა სხვათაგან. ამ კაცმა დაბეჭდა, სხვათაშორის, ერთი შენი წიგნი, მანვე დიდათ იმუშავა შენს კაუცკის წიგნზე ციხეში. იგია ერთი დამაარსებელი სახალხო თეატრისა ამ 38 წლის წინ. იგია შემდგენელი „უცხო სიტყვათა ლექსიკონისა“, რომელშიაც მან პირველად დაბეჭდა ვრცლად „კომუნისტური მანიფესტი“. უკანასკნელ 15 წელიწადში უძღვებოდა სათეატრო    ჟურნალს, „თეატრსა და ცხოვრებას“, რომელიც განსაკუთრებით მშრომელ ხალხს ემსახურებოდა, რისთვისაც ვალები წამოედო. ასეთ მდგომარეობაში მყოფი კვლავ აპირობს თავისებურ სამწიგნობრო მუშაობას.

“ასეთი კაცის შრომის დავიწყება არ შეიძლება.

თუ ხათრი გაქვს, ჩვენი ქვეყნის სიკეთე გსურს, ამ კაცს გამოუნახე დახმარება, რომ ვალები გაისტუმროს და თავის ჟურნალის გამოცემა განაახლოს. მას არაფერი დახმარება არა აქვს, მისი შეგირდები პენსიასაც იღებენ და ამას გროშიც არ ეძლევა. ფილიპე, თუ ხათრი გაქვს და კაცი ხარ, ნუ დაივიწყებ ამ ქართველ მუშაკს, ქართველი ერისას. შენ იცი და შენმა ჭკვა-გონებამ, როგორ უპატრონებ ამ ერთგულ მუშაკს ქართველი ერის პროგრესულ ამაღლების და დაწინაურებისას. იმედია, რომ ჩემს დავალებას არ დაივიწყებ და ამ დამსახურებულ მუშაკს შენებურ ზნეობრივ და ნივთიერ დახმარებას გაუწევ.

ამის გულისათვის შენთან თორმეტი კაცი მოდიოდა. მათ მაგიერ მე მოვედი და გთხოვ შენ  იზრუნო, რომ ასეთი შრომისმოყვარე  კაცი არ იქნეს დაჩაგრული. თქვენი პატივისმცემელი ზაქ. ჭიჭინაძე“.

ამ შუამდგომლობამ კარგი ნაყოფი გამოიღო. საბჭოთა ხელისუფლებამ სათანადოდ დააფასა იოსებ იმედაშვილის დამსახურება ქართული კულტურის წინაშე.

ლეილა ნანიტაშვილი

კონდაკი.

44306320_1557672114333251_3991165923938533376_nკონდაკი პირველნაბეჭდი ქართული ლიტურგიკული წიგნია. იგი თბილისში, პირველ ქართულ სტამბაში გამოიცა 1710 წელს.

გაფორმებისა და ტექნიკური გამართვის თვალსაზრისით, მიჩნეულია პირველი ქართული სტამბის საუკეთესო გამოცემად. გამოირჩევა ორნამენტების მრავალფეროვანებით, გრავიურების სიუხვით, შრიფტების სხვადასხვაობით. გამოყენებულია სამივე სახეობის ქართული დამწერლობა: ორი საეკლესი–ნუსხური და მრგვლოვანი, ასევე საერო – მხედრული და ბერძნული. მოიცავს 220 გვერდს.

გამოცემა განახორციელა ევროპელმა მესტამბემ, მიხაილ იშტვანოვიჩმა, დაიბეჭდა ქართლის განმგებლის ვახტანგის ხარჯით, ერთვის მისი პორტრეტი და ბაგრატიონთა გერბი. რედაქტორი იყო ბერ-მონაზონი გერმანე.

წიგნის მუზეუმი /იშვიათ გამოცემათა განყოფილება / წიგნმცოდნეობის კაბინეტი

ანთიმოზ ივერიელი

40956265_1510744869025976_6433062360239308800_nანთიმოზ ივერიელი 1650 წელს მესხეთში, სოფელ უდეში დაიბადა. ერისკაცობის დროინდელი ცნობები სამწუხაროდ ძალიან მწირია. ყმაწვილი ანდრია თურქებმა მოიტაცეს და სტამბოლში მონათა ბაზარზე გაყიდეს. იგი იერუსალიმის პატრიარქმა დოსითეოსმა შეიძინა. პატრიარქთან ანდრიამ 23 წელი გაატარა და სავარაუდოდ აქვე ბერად აღიკვეცა და ეწოდა სახელი – ანთიმოზი. საპატრიარქოში ყოფნის პერიოდში მან კარგი განათლება მიიღო და დაოსტატდა. მოკლე ხანში აითვისა საღვთისმეტყველო და საერო ლიტერატურა, ფილოსოფია, რიტორიკა, ხელოვნება. იგი სრულყოფილად დაეუფლა ბერძნულ, არაბულ და თურქულ ენებს. ანთიმოზმა გამოამჟღავნა იშვიათი უნარი ძერწვისა, ქვასა და ხეზე კვეთისა, ოქრომჭედლობისა, მხატვრობისა, კალიგრაფიისა, ხუროთმოძღვრებისა და სასტამბო ხელოვნების. იგი პატრიარქის თანაშემწე იყო და წერილების შედგენასა და თარგმნაში ეხმარებოდა.
40 წლის სახელგანთქმული მხატვარი, გრავიორი და კალიგრაფი ანთიმოზი ვლახეთის მთავარმა კონსტანტინე ბრინკოვიანუმ, რუმინელთა დიდმა მოღვაწემ, სტამბოლიდან ბუქარესტში წაიყვანა. რუმინული და საეკლესიო სლავური მან სწორედ მაშინ ისწავლა. ანთიმოზმა  1691 წელს ბუქარესტში სტამბა დააარსა და იმავე წელს დაბეჭდა პირველი წიგნი -ძველბერძნულიდან ახალ ბერძნულ ენაზე გადმოთარგმნილი „შეგონებანი ბასილი მაკედონელისა თავისი ძის ლეონისადმი”. მანვე გამოსცა „ბერძნულ-რუმინული ლიტურგია” და „ფსალმუნიც” გამოსცა გრავიურებითა და სათანადო გაფორმებით. ანთიმოზი ყველგან და ყველაფერში ხაზს უსვამდა თავის ქართულ წარმომავლობას და აღნიშნავდა, რომ „ძირით ქართველი” იყო. მან შეძლო მართლმადიდებლობის ცენტრად გადაექცია ვლახეთი, რომელიც მთელ ქრისტიანულ აღმოსავლეთს წიგნებით ამარაგებდა.
1694 წელს ანთიმოზი სნაგოვოს მონასტრის წინამძღვრად დანიშნეს. მან აქ ნახევრად დანგრეული მონასტერი აღადგინა და საფუძველი ჩაუყარა ახალ სტამბას. დაიწყო სხვადასხვა ენებზე წიგნების ბეჭდვა, ტოპოგრაფიული სკოლაც კი გაიხსნა. 1696 წელს სნაგოვოს სტამბაში დაიბეჭდა „ღვთისმსახურების წესი 21 მაისს, დღესა წმიდანთა განდიდებისა”. მას ხელს აწერს იპოდიაკონი მიხაილი, შემდგომში ცნობილი პირველი ქართული სტამბის გამმართავი – მიხეილ იშტვანოვიჩი.
1705 წელს ანთიმოზი რიმნიკის ეპისკოპოსად აკურთხეს. მან, იქაც გახსნა სტამბა. იმ დროს მართლმადიდებლურ რუმინეთში საეკლესიო მსახურება ბერძნულ ან სლავურ ენაზე 40914367_1510744709025992_1755064258669838336_nაღესრულებოდა. ეს კი მოსახლეობის დიდი ნაწილისათვის პრობლემას წარმოადგენდა უცხო ენათა უცოდინრობის გამო. ანთიმოზმა ითავა და აღასრულა კიდეც დიდი ჩანაფიქრი – მისი ხელმძღვანელობით ითარგმნა და დაიბეჭდა სასულიერო წიგნები რუმინულ ენაზე, რის შემდეგაც რუმინელებს საშუალება მიეცათ საეკლესიო მსახურება მშობლიურ ენაზე ჩაეტარებინათ.
1708 წელს ანთიმოზ ივერიელი გახდა ვლახეთ-რუმინეთის ეკლესიის უმაღლესი სასულიერო პირი და ხელმძღვანელი – მიტროპოლიტი, რაც მთელი ქვეყნისათვის უდიდესი ბედნიერება იყო. ამ ფაქტთან დაკავშირებით ერთ-ერთი მონასტრის წინამძღვარი წერდა: „მოვიდა დიდი ადამიანი ვლახეთის მიწაზე, მოიტანა სინათლე ღვთაებრივმა ანთიმმა, უნგრო-ვლახეთის იერარქმა, შვილმან ბრძენ ივერთა მოდგმისა. ღმერთმა იგი დააჯილდოვა სიბრძნის უშრეტი წყაროთი, რათა მას მოემოქმედებინა კეთილი საქმენი და თავისი სტამბით მოეტანა სარგებლობა ხალხისთვის ამქვეყნად”.
წმიდა ანთიმოზის უშუალო ხელმძღვანელობით ვლახეთში ოცზე მეტი ეკლესია-მონასტერი აიგო. მათგან განსაკუთრებით აღსანიშნავია „ყოველთა წმიდათა” მონასტერი ქ. ბუქარესტის ცენტრში. ტაძრის მთავარი შესასვლელის მუხის კარი და ქვაზე ამოტვიფრული ქართული ორნამენტები თვით ანთიმოზ ივერიელმა შეასრულა. მან ტიპიკონიც შეუდგინა მონასტერს და ბერძნული ეკლესიისაგან დამოუკიდებლად გამოაცხადა.
თურქეთ-ავსტრიის ომი დაწყებისას, ანთიმოზმა კვლავ ანტითურქული პოზოცია დაიკავა. თავის გარშემო ვლახელ ბოიართა ჯგუფი შემოიკრიბა. მათი მიზანი იყო, ვლახეთი როგორც თურქთა, ისე ფანარიოტთა ბატონობისაგან გაეთავისუფლებინათ. ამ დროს ნიკოლო მავროკორდატიმ ანთიმოზს უბრძანა, მიტროპოლიტობაზე ნებაყოფლობით ეთქვა უარი. ანთიმოზმა კატეგორიული უარი შეუთვალა. მაშინ მავროკორდატიმ დახმარებისათვის კონსტანტინეპოლის პატრიარქ იერემიას მიმართა. ეპისკოპოსთა კრებამ, რომელსაც არც ერთი რუმინელი სასულიერო პირი არ ესწრებოდა, „შეთქმული და რევოლუციისაკენ წამქეზებელი მეამბოხე” ანთიმოზი შეაჩვენა, ეკლესიიდან განკვეთა და გამოაცხადა ყოველივე სამღვდელო „ღირსებაახდილად”, მაგრამ ეს მავრიკორდატისათვის საკმარისი არ 41034329_1510744719025991_4431569448108818432_nაღმოჩნდა. გადაწყვიტა, წმიდანი ვლახეთიდან მოეშორებინა და მიზანს მიაღწია კიდეც. ანთიმოზი საბოლოოდ სინას მთაზე, წმიდა ეკატერინეს მონასტერში გააძევეს. ქალაქიდან შუაღამისას გაიყვანეს, რადგან მოსახლეობის მღელვარების შეეშინდათ. ბორკილები დაადეს, ნივთივით დააგდეს და მცველებით გარშემორტყმული სამხრეთში გაგზავნეს. თუმცა ანთიმოზს სინას მთამდე არც მიუღწევია. გალიპოლიის მახლობლად, ადრიანოპოლზე გამავალი მდინარის, დულჩიას ნაპირზე, თურქმა იანიჩარებმა ხმლებით დაჩეხეს, ასო-ასო აკუწეს და მისი წმიდა ნაწილები მდინარეში გადაყარეს. ეს მოხდა 1716 წლის 14 სექტემბერს.
რუმინეთში 25 წლიანი მოღვაწეობისას ანთიმოზ ივერიელმა დააარსა 4 სტამბა და დაბეჭდა 64 წიგნი. მისი უშუალო ხელშეწყობით სტამბა დაარსდა ალეპოშიც (სირია).
განუზომელია ანთიმოზ ივერიელის ღვაწლი ქართული სტამბის დაარსებაშიც. სამშობლოს მონატრებულმა ანთიმოზმა მართლაც რომ თავი გადასდო ამ საქმისათვის. მან ვახტანგ VI-ს სტამბის გამართვისათვის საჭირო ყველანაირი ტექნიკა და მასალა გაუგზავნა. აახლა ასოთამწყობი მიხაილ იშტვანოვიჩი. მალე პირველი წიგნიც დაიბეჭდა – „სახარება”. სულ ამ სტამბაში 1709-1722 წლებში 19 დასახელების წიგნი დაიბეჭდა. 1722 წელს სტამბამ არსებობა შეწყვიტა. წიგნების ბეჭდვისა და გამოცემის ხარისხი ისეთივე იყო, როგორც იმ პერიოდის ევროპულ სტამბებში დაბეჭდილი წიგნებისა.
1992 წელს რუმინეთის ეკლესიამ ანთიმოზ ივერიელი წმინდანად შერაცხა და მისი ხსენების დღედ 14 (27) სექტემბერი, წმიდანის გარდაცვალების დღე დააწესა. საქართველოს ეკლესია მის ხსენებას 13 (26) ივნისს აღნიშნავს.

წიგნის მუზეუმი /იშვიათ გამოცემათა განყოფილება / წიგნმცოდნეობის კაბინეტი

,,ვეფხისტყაოსნის“ სამაგიდო თამაში.

სამაგიდო თამაშებს დიდი ხნის ისტორია აქვთ და „ალეგრის“ სახელწოდებით ვიცნობთ. საქართველოში პირველი ასეთი ლიტერატურული თამაში ილია ჭავჭავაძის დროს დაიბეჭდა. ეს იყო აფორიზმების ლოტო. საბჭოთა პერიოდშიც არაერთხელ განხორციელდა მისი გამოცემა.
38431599_1463823510384779_2347211829266087936_nქართული ლიტერატურა და კულტურა ,,ვეფხისტყაოსნის“ გარშემო ტრიალებს. ,,ვეფხისტყაოსანი“ ყველა ეპოქაში აქტუალური იყო. მასში საუკუნეების განმავლობაში ადამიანები პოულობდნენ პასუხებს მათთვის საჭირო კითხვებზე: რა არის მეგობრობა, სიყვარული, ერთგულება. პოემა არა მხოლოდ ლიტერატურულ, არამედ საზოგადოებრივ ცხოვრებაშიც აყალიბებდა გემოვნებას, მსოფლმხედველობას და რთულ ვითარებაში ზოგჯერ კომუნიკაციისა და მიმოწერის ყველაზე საიმედო საშუალებაც იყო. ომის დროს, ცენზურის პირობებში, მიმოწერისას დახმარებისთვის წერილის დასაშიფრად ხშირად პოემის ტექსტს მიმართავდნენ.
მიუხედავად მრავალსაუკუნოვანი პოპულარობისა, თანამედროვე სამყაროში მაინც საჭიროა ,,ვეფხისტყაოსნის’’ პოპულარიზაცია და თანამედროვე ინტერაქტიულ გარემოში დაბრუნება. სამაგიდო თამაშები ტექსტის სიღრმისეულად გაგებისა და გათავისების ძალიან კარგი საშუალებაა მთელს მსოფლიოში. ლიტერატურული სამაგიდო თამაში უნიკალურ შესაძლებლობებს იძლევა, რადგან უშუალოდ რუსთველისეულ სიტყვიერ სამყაროში ამოგზაურებს მოთამაშეს და მისი ბუნებრივი ნაწილი ხდება.

წიგნის მუზეუმი /იშვიათ გამოცემათა განყოფილება / წიგნმცოდნეობის კაბინეტი