უცნაური მკითხველი, შოთა რუსთაველი და სოსო

ზაფხულის დღეები იდგა. ჩემს კაბინეტში რაღაცას ვსაქმიანობდი. უცბად, კარი გაიღო, ვიღაც კაცმა შემოიხედა და მორიდებით მთხოვა ტელეფონით ესარგებლა. „ცისფერი მთები“ გამახსენდა. ძალიან ჰგავდა იმ პერსონაჟს, ბზარებს რომ ათვალიერებდა. როდესაც ტელეფონზე საუბარი დაასრულა, რაღაც კითხვებზე ვუპასუხე, რომლებიც ბიბლიოთეკას და წიგნებს შეეხებოდა. როგორც ჩანს, ძალიან მოვეწონე და სახელი მკითხა.

–    მერაბი, ვუპასუხე, მაგრამ თქვენ გრიშა დამიძახეთ.

უცნობმა ორი ნაბიჯით უკან დაიხია, ხელები მაღლა ასწია და შესძახა:

–        გრიშა რატომ კაცო, გრიშა რატომ?

–        ისე, უბრალოდ მოკლე სახელია და ადვილად დაიმახსოვრებთ მეთქი.

ცოტა რომ დამშვიდდა, ჩემი გვარით დაინტერესდა.

–        ჩემს გვარს კატეგორიულად არ გეტყვით, ვინაიდან ვერავინ იმახსოვრებს, ვუპასუხე მე.

–        მაინც რა გვარის ბრძანდებით? დაინტერესდა უცნობი.

–        ვეკუა, ვუპასუხე მე.

–        რას ამბობთ კაცო, რას, ვეკუა ცნობილი გვარია, ახლა უკვე სამი ნაბიჯით დაიხია უკან და ისევ ხელების ქნევა დაიწყო.

–        ამ გვარს მსოფლიო იცნობს: ილია ვეკუა, ნიკო ვეკუა, ნუკრი კაკილაშვილი.

უკანასკნელი გვარის ჩემს გვართან მსგავსებაში ეჭვი შევიტანე და პირდაპირ მივახალე:

–        თქვენ შოთა რუსთაველს ხომ არ იცნობდით?

–        შოთა ჩემი მეგობარი იყო, მიპასუხა უცნობმა.

–        ილია ჭავჭავაძესაც ხომ არ იცნობდით? დავინტერესდი მე.

–        კი კაცო, ილიასაც ვიცნობდი, მაგრამ შოთა რუსთაველი უფრო ახლო მეგობარი იყო.

არ ვიცი კიდევ რამდენ საერთო ნაცნობს გავიხსენებდით, ეროვნული ბიბლიოთეკის ხელმძღვანელი, ბორის გაგუა რომ არ შემოსულიყო.

–        ბატონო ბორის, გთხოვთ გაიცნოთ ჩვენი ბიბლიოთეკის მკითხველი, რომელიც პირადად იცნობდა შოთა რუსთაველს.

უცნობს სახეზე სიამაყის გრძნობა დაეუფლა და წელში გაიმართა.

–        სასიამოვნოა, თქვა ბორის გაგუამ და არაფერი შეიმჩნია.

მეორე დღეს საერთო კრებაზე ბორის გაგუა აღშფოთებული ლაპარაკობდა იმ მკითხველებზე, რომლებიც ბასრი საგნებით აზიანებდნენ სახელმწიფო ქონებას. აქვე დასძინა:

–        ჩვენ ისეთი მკითხველებიც გვყავს, რომლებიც შოთა რუსთაველს იცნობდნენ, მაგრამ წიგნებს არ აზიანებენო.

ვერავინ ვერაფერი გაიგო, არც არავის გაუცინია. მარტო მე ვიცოდი რაში იყო საქმე.

რამდენიმე თვის შემდეგ, უცნაურმა მკითხველმა კვლავ შემოაღო ჩემი ოთახის კარები.

–        აფხაზეთში ვიყავი ქართულ–აფხაზური კონფლიქტის მოსაგვარებლად. ხალხსაც შევხვდი და მთავრობასაც. ყველა დავითანხმე შერიგებაზე, მაგრამ მითხრეს პუტინი არ გვიშვებსო.

–        საქმე სანახევროდ მოგიგვარებიათ. ახლა რას აპირებთ? შევეკითხე მე.

–        პუტინი უნდა ვნახო, მიპასუხა მან.

–        ვიზა რომ არ გაქვთ, როგორ უნდა ჩახვიდეთ რუსეთში?

–        მე ვიზა არ მჭირდება, ისე ვნახავო.

–        მინდა გადმოგცეთ ჩემი ნაშრომის, „ომი და მშვიდობის“, ერთი ეგზემპლარი.

 

ეგზემპლარის ხსენებაზე „ცისფერი მთები“ გამახსენდა.

….. ეჰ ჩემო სოსო, ამ კაცს არცერთი ეგზემპლარი არ დაუკარგავს, შენ კი… ხომ გითხრა ვაჟა ზაზაევიჩმა, ერთი სათაური დატოვეო.

–        ბოლოს და ბოლოს ორ სათაურს შუაზე გავყოფდი და ორი რომანი გამოგივიდოდა. ეს ვერ მოიფიქრე სოსო?

–        მთელი საქართველო მიხვდა, რომ ოთარ ზედგენიძე აფერისტი იყო, შენ კი… ბატონ ვასოს მაინც რატომ არ ჰკითხე, გამოცდილი კაცია. სხვა თუ არაფერი, ტანკისტი იყო ომამდე.

–        მწერალი გინდა გახდე და ის ვერ დაადგინე შუქრი რატომ არ კითხულობდა შენ „ცისფერ მთებს“, ან შენი თანამშრომლები ჭადრაკს რომ თამაშობენ, არ იცი, რომ მათი თამაშის მანერა ჭადრაკის შეურაცხყოფაა?

–        იცი თუ არა სოსო, რომ ოცი ქართველიდან ჭადრაკის თამაში არც ერთმა არ იცის (სვლების ცოდნას არ ვგულისხმობ). თუ იცი რატომ? თუ ამ კითხვას უპასუხებ, მწერალი მაშინ გახდები.

–        ჩემო სოსო, ნამდვილი მწერალი ის არის, ვინც უფრო ნათლად, ცხადად ხედავს, ვიდრე ჩვეულებრივი ადამიანი. ჭეშმარიტი მწერალი ის არის, ვინც დღეში ერთხელ 7 წუთით მაინც უფრო მაღლა დგას თავისი აზროვნებით, რიგით ადამიანზე.

–        ჩემო სოსო, მწერალმა ბევრი უნდა წეროს, მაგრამ არ უნდა იჩქაროს, შენ კი სულ ჩქარობ და ბრაზობ. ვაჟა ზაზაევიჩს რომ ეკამათები, არ იცი, რომ დუმილი ყველაზე სასტიკი შეპასუხებაა? მწერლობას მოკიდე ხელი და ვერ ხვდები გივი რატომ არ ჩამოდის მივლინებიდან? იმიტომ, ჩემო სოსო, რომ ცუდ საზოგადოებაში ყოფნას მარტოობა სჯობია.

უცნაური მკითხველის ნაშრომი წავიკითხე. ძალიან ჭკვიანური აზრებია. ჩემს კოლეგა გიორგი კილაძეს ვთხოვე წაეკითხა, ლიტერატურა უყვარს, ერკვევა კიდეც, მაგრამ არ სცალია, ძალიან დაკავებულია. ისე რამდენჯერაც გამომართვა, იმდენჯერ დამიბრუნა. შემდეგ წაიღო და ისევ გადმომცა. ვერ წაიკითხა, ძალიან დაკავებულია. ისე სათაური მასაც მოსწონს – „ომი და მშვიდობა“.

რამოდენიმე წელი გავიდა. უცნაური მკითხველი აღარ გამოჩენილა. იქნებ მართლა შეაღწია პუტინთან და უკან აღარ გამოუშვეს.

– ეჰ ვალოდია, ვალოდია, არა ხარ მართალი. კაცი შენთან მოვიდა მშვიდობაზე სალაპარაკოდ, შენ კი… ვალოდია, არ გიყვარს შენ მშვიდობა. თავს კომფორტულად ვერ გრძნობ. ომი უფრო გიყვარს. სულ ტანკებითა და სხვადასხვა იარაღით ემუქრები მთელ სამყაროს.

ვიღაცამ მითხრა: რუსი, რომელიც არ სვამს, უფრო საშიშიაო.

–        მართალია ის კაცი, საშიში კაცი ხარ მთელი მსოფლიოსათვის, მაგრამ…

უცნაური მკითხველი მომენატრა. კარი რომ  შემოაღოს ძალიან გამიხარდება, გულში ჩავიკრავ და მოვეფერები.

იქნებ მართლაც იცნობდა შოთა რუსთაველს, ოღონდ სხვა ცხოვრებაში. არ ვიცი, არ ვიცი.

დღე ისე მიილია, რომ ვერც კარგ მუსიკას მოვუსმინე, ვერც კარგ სურათს შევავლე თვალი და ვერც რომელიმე ბრძნული ნათქვამი წავიკითხე.

გულს სევდა მომაწვა, თვალზე ცრემლი მომადგა.

ეჰ, სოსო, სოსო, სულ შენი ბრალია, ისევ ორი სათაური დატოვე არა?!

                                                                                                                                                                                                                                    ავტორი: მერაბ ვეკუა                

 

ბიბლიოთეკა, ბრიჯიტ ბარდო და რაიკომის მდივანი

ერთ მშვენიერ დღეს, საბჭოთა კავშირის ცენტრალურმა კომიტეტმა მინისტრთა საბჭოსთან ერთად „მშრომელთა კომუნისტური აღზრდის საქმეში ბიბლიოთეკების როლის ამაღლების მიზნით“, მიიღო ერთობლივი დადგენილება. ამ დადგენილებით შეიარაღებული გავემგზავრე სამეგრელოს ერთ–ერთ რაიონში.

ვინაიდან მეგრული არ ვიცოდი, მაქსიმალურად ვცილობდი მათი აქცენტით მელაპარაკა, თან ხშირად ვხმარობდი ისეთ დამხმარე სიტყვებს, როგორებიცაა:ნამდვილად, ასე ვთქვათ, რასაკვირველია და მაგალითად. ჩემმა ექსპერიმენტმა შედეგი გამოიღო, რაიონის ბიბლიოთეკარებმა თავისიანად ჩამთვალეს და მხარში ამომიდგნენ.

ყოველი სამუშაო დღე სუფრით მთავრდებოდა. მასპინძლებმა ხედავდნენ, რომ მე ღვინოს არ ვსვამდი, მაგრამ არაფერს იმჩნევდნენ. ბოლო სამუშაო დღეს სუფრას შემოუერთდა რაიკომის მდივანი იდეოლოგიის დარგში. მან მორიდებით მკითხა მიზეზი, რატომ არ ვსვამდი ღვინოს. ვინაიდან, სუფრა მხიარული იყო, შევეცადე რაიმე სახალისო მომეგონებინა და დავიწყე:

ისეთი უცნაური რამ შემეყარა, ვერავინ ვერაფერი დამიდგინა, არადა მოვიარე მოსკოვი, ლენინგრადი, კიევი და ოდესა.

რა უცნაურობაა ასეთიო? დაინტერესდა რაიკომის მდივანი.

ერთ ჭიქა ღვინოს რომ დავლევ, ბრიჯიტ ბარდოსნაირ ქალთან მინდება ინტიმური კავშირის დამყარება და ამიტომ ვერიდები სმას მეთქი.

ყველამ გაიგო ჩემი ხუმრობა და გულიანად გაიცინეს. არ იცინოდა მხოლოდ რაიკომის მდივანი. გამიკვირდა, ნუთუ ამ კაცს იუმორის გრძნობა არა აქვს მეთქი. ის იყო კუპატისკენ გავაპარე თვალი, რომ არაადამიანური ხარხარი შემომესმა, რომელიც სიცილში გადაიზარდა. რაიკომის მდივანი იცინოდა. რამდენიმე წუთის შემდეგ, შესაძლებელი გახდა რაღაც სიტყვების გარჩევა.

– ეს რა თქვა, ხა, ხა, ხა, კაცო, ესეთი რამე, ხა, ხა, ხა არ გამიგონია, ბრიჯიდ ბარდო კაცო, ხა, ხა, ხა.

ცოტა რომ მოსულიერდა, სიცილით მითხრა:

– თუ ძმა ხარ, ერთი წვეთიც კი არ დალიო. მაგნაირ ქალს ჩვენ რაიონში ვერ მოგიძებნიო…ნამდვილად.

გამომშვიდობებისას, რაიკომის მდივანი გამომიტყდა, რომ ჭკუას კარგავდა ბრიჯიტ ბარდოზე. დამპირდა, რომ ამ ამბავს რაიკომში ყველას მოუყვებოდა. ვინ იცის, რამდენ კაცს დააკარგვინა თავი ამ ლამაზმა ქალმა. მარტო რად ღირს. როდესაც როჟე ბრიჯიტს დაშორდა, სულ მისნაირ ლამაზ ქალს ეძებდა. იპოვნა კიდეც, ჯერ ჯეინ ფონდა, მერე კეტრინ დენევი. სამწუხაროდ, ბატონი როჟე ჩვენთან აღარ არის. ბრიჯიტ ბარდო კი, განაგრძობს ცხოველთა უფლებების დაცვას.

დარწმუნებული ვარ, ქალბატონ ბრიჯიტს ეს ამბავი რომ გაეგო, კარგად იხალისებდა, რასაკვირველია ფრანგულად, მეგრული აქცენტით ასე ვთქვათ.

ვინ იცის, რამდენი ლამაზი: ქეთა, თათა, თეა, ნინი, შორენა და მაყვალა დადის ამქვეყნად, მაგრამ…

ისე, მე ლეილა აბაშიძე უფრო მომწონს. ბევრმა არ იცის, რა შთაბეჭდილება მოახდინა მისმა სილამაზემ გრეგორი პეკზე. ისინი ტოკიოში შეხვდნენ ერთმანეთს, მაგალითად.

ნათქვამია, ზოგიერთი ჭირი მარგებელიაო. ზემოთ ნახსენები დადგენილება რომ არა, ვერ გავიცნობდი ასეთ კარგ და მხიარულ ადამიანებს და ვერც ბრიჯიტ ბარდოს გავიხსენებდით, რასაკვირველია.

რაიკომის მდივნის ხარხარი არასოდეს დამავიწყდება.

– ბრიჯიდ ბარდოო, კაცო, ხა, ხა, ხა.

– დედა, რა იყო ეს?!

ავტორი: მერაბ ვეკუა

კეთილი გურამი, ლევანი და სველი წინდები.

გარეთ ისეთი თოვლჭყაპი იდგა, რომ პოლიტიკაზე ლაპარაკის სურვილიც კი არ გაგიჩნდებოდა. ძლივს მივაღწიე სამარშრუტო ტაქსის გაჩერებამდე. ფეხსაცმელში წყალი შემივიდა, წინდები სულ სველი მქონდა. უკანა სავარძელზე ადგილი დავინახე. ერთი სული მქონდა სამსახურში როდის მივიდოდი, სადაც ელექტროღუმელი მელოდებოდა. მანქანაში ციოდა, შიგა და შიგ გაისმოდა მგზავრების ხმა: – გააჩერეთ, გააჩერეთ. მე რომ მეჩქარება მაშინ მოუნდათ… დრო გადიოდა, ფეხები მეყინებოდა. ისევ გაისმის მგზავრის ხმა: – გააჩერეთ, ოხ შენი… უცებ თავში რაღაცამ გამიელვა. სიცივის ბრალი იყო, თუ სველმა წინდებმა შემაწუხა, არ ვიცი, მაგრამ წამოვდექი და ისე, რომ პარალელურად მოძრავ სხვა მანქანებშიც გაეგოთ, შევძახე: – არ გააჩეროთ. ჩემი ეჭვები გამართლდა, მძღოლმა ისე სხარტად დაამუხრუჭა მანქანა, რომ კინაღამ ხალხის სავალ გზაზე ამოჰყო თავი. იდუმალი სიჩუმე ჩამოვარდა, თითქოს ყველას მასიური ჰიპნოზი გაუკეთეს. მძღოლი ერთ ადგილს გაშტერებული მისჩერებოდა. აშკარა იყო, რომ მას ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებში მონაწილეობა არ ჰქონდა მიღებული. ამის შემხედვარეს არც სამსახურში მისვლის სურვილი მქონდა და არც სველი წინდები მახსენებდა თავს.

ცოტა ხნის შემდეგ ერთი ქალბატონი (სავარაუდოდ ვენერა) გონს მოეგო და მძღოლს დაუცაცხანა: – რას გაჩერებულხარ კაცო, ხომ გითხრეს არ გააჩეროო, წადი ახლა, გვეჩქარება. გაოგნებულმა მძღოლმა მანქანა ადგილიდან დაძრა.

ჩემი ჩასვლის დროც დადგა. ვიფიქრე, მძღოლისთვის საბოლოოდ მომეღო ბოლო.

– პატივცემულო მძღოლო, გეთაყვა, გთხოვთ უზრუნველჰყოთ ჩემი ჩასვლა გაჩერებაზე. წინააღმდეგ შემთხვევაში მეწყინება!

მგზავრები ჩემსკენ მოტრიალდნენ და გაკვირვებას ვერ მალავდნენ. სახეზე ეტყობოდათ, რომ ნახსენებ სიტყვებს პირველად ისმენდნენ. მძღოლი ისე იყო შოკირებული, რომ მანქანის გაჩერებას არ აპირებდა. სამსახურს გავცდი, გამახსენდა სველი წინდები. ექსპერიმენტის დრო აღარ იყო და მძღოლს თავის ენაზე ვუბრძანე:

– გააჩერე!

მძღოლი დამემორჩილა. ფული გადავუხადე. ჩემსკენ არც კი გამოუხედავს, წინ იყურებოდა უაზრო თვალებით. მის სახეზე იკითხებოდა, რომ სკოლაში ცუდად სწავლობდა, ვაკეში არ ცხოვრობდა და რომ ფსიქოლოგის დახმარება ესაჭიროებოდა. არადა, რა ვთქვი ასეთი, ნუთუ თავაზიანი სიტყვები, რომლებსაც აღარ იყენებენ, ასე უარყოფითად მოქმედებს ადამიანებზე?

სწრაფად ავირბინე აღმართი და ჩვენს ოთახში შევედი. იქ ლევანი დამხვდა, ჩვენი ახალგაზრდა თანამშრომელი. საჩქაროდ გავიხადე ფეხსაცმელები და წინდები, გამათბობელზე შემოვაწყვე და შვებით ამოვისუნთქე. ლევანს არაფერი არ უთქვამს, ისედაც ყველაფერი გასაგები იყო.

ცოტა ხანში ქალაქის ტელეფონმა დარეკა. ვიცოდი გურამს ურეკავდნენ. გურამი მთელი საქართველოს ბიბლიოთეკებს კურატორობდა. ყველას მისი იმედი ჰქონდა. ფეხშიშველი ვიყავი და დამეზარა ტელეფონთან მისვლა. ლევანიც არ ინძრეოდა, მასაც მობეზრებული ჰქონდა პასუხის გაცემა – გურამი არ მოსულა. ტელეფონი არ ჩერდებოდა. ბოლოს ვეღარ მოვითმინე და ყურმილი ავიღე. რაიონიდან რეკავდა ვიღაც ქალბატონი.

– გურამს გადაეცით გვიშველოს. ბიბლიოთკებს გვიხურავენ და ვიღუპებით – გაჰკიოდა ქალბატონი.

ისევ ჩემ ადგილზე დავბრუნდი. სველი წინდები ჯერ კიდევ არ იყო გამშრალი. ისევ ტელეფონი აწკრიალდა. აღარ მივედი. ხუთი წუთი მაინც რეკავდა. ძალიან გავბრაზდი გურამზე. მისი სახელის გაგონებაც კი არ მინდოდა. ტელეფონი დადუმდა. ამ დროს გურამი ჩქარი ნაბიჯით შემოვიდა ოთახში, ხელში საქაღალდე ეჭირა. მოგვესალმა და მკითხა როგორ ხარო. ძალიან მინდოდა მისთვის სამაგიეროს გადახდა.

– ეჰ, გურამ, როგორ უნდა ვიყო. ისეთი რამე დამემართა. არ ვიცი რა ვქნა, ვის მივმართო.

– რა მოხდაო, მკითხა გურამმა.

– სამსახურში რომ მოვედი, მაშინღა შევამჩნიე, რომ ფეხშიშველა ვიყავი.

– ეს როგორო? გაოცდა გურამი.

– რა როგორ, შეხედე რა დღეში ვარ – და შიშველი ფეხები მაგიდაზე შემოვაწყვე. გაოგნებული გურამი თვალებს არ უჯერებდა.

გურამი ყველაფერს მიხვდა და გულიანად ვიხალისეთ. ლევანიც შემოგვიერთდა. თურმე იგი მაგიდის ქვეშ იმალებოდა და ჩუმად იცინოდა. ერიდებოდა უფროსი კოლეგების საუბარში ჩარევა. ასეთი მორიდებული, ინტელიგენტი ახალგაზრდები იშვიათია დღევანდელ დღეს.

რამოდენიმე დღის შემდეგ, მაშინ როდესაც მე და ლევანი მარტონი ვიყავით ოთახში, გურამი ისევ სწრაფად, „პაპკით“ ხელში შემოიჭრა ოთახში.

– გურამს გაუმარჯოს, კაცურ კაცს, პატიოსან ამომრჩეველს – შევძახე მე.

– ვა, მიცანი? მომახალა მან.

ჩემთვის ეს ისეთი მოულოდნელი იყო, რომ სიცილით კინაღამ გავიგუდე.

ასე გადამიხადა სამაგიერო გურამმა ერთი სხარტი სიტყვით. აშკარა იყო, რომ მას ბავშვობაში ბევრი სათამაშო ჰქონდა.

საყოველთაოდ ცნობილია, რომ ხუმრობა დაძაბულობას ანელებს. იუმორის გარეშე მხოლოდ ბრიყვები ცხოვრობენ. ზოგჯერ იუმორი უფრო მეტია, ვიდრე წამალი.

ასე ვეფერებოდით ერთმანეთს იმ დაძაბულ დღეებში უკეთესი მომავლის იმედით.

ლევანი კი არსად ჩანდა. არადა ოთახიდან არსად გასულა.

 

– ჩავალ ქვემოთ, წინდებს ვიყიდი. სახლში როგორ უნდა წახვიდე ასეო? – შემეკითხა გურამი.

– მაგას ვდარდობ? როგორ ვერ ვიგრძენი ამ თოვლჭყაპში შიშველი ფეხებით რომ დავდიოდი. რომელ ექიმს გავესინჯო არ ვიცი – შეშფოთებული ვლაპარაკობდი მე.

უცებ შევამჩნიე, რომ ლევანი არსად ჩანდა, არადა ოთახიდან არ გასულა.

– ჩავალ წინდებს ვიყიდი – არ იშლიდა გურამი.

– არ გინდა გურამ, სადღაც აქ ძველი წინდები მქონდა.

გამშრალი წინდები გამათბობლიდან გადმოვიღე და ჩაცმა დავიწყე. გურამი ვერაფერს მიხვდა.

ლევანი არსად ჩანდა.

– მსგავსი რაღაც მეც შემემთხვა – დაიწყო გურამმა, – ავტობუსით მგზავრობისას შევნიშნე, რომ ოთახის „ჩუსტებით“ ვიყავი. ყველა მე მიყურებდა.

– შენ რაღა დაგემართა ჩემო გურამ.

– არ ვიცი,  მგონი ვიღაც ქალს გამოვეკიდე, ფეხსაცმელი სად უნდა იშოვო, წინდებით ხომ არ წახვალ სახლში.

– ფეხსაცმელიც გამშრალა მეთქი და ჩაცმა დავიწყე, თან თვალი ჩავუკარი გურამს.

ავტორი: მერაბ ვეკუა

 

მივლინება

დიდი ხნის წინ მივლინებაში ვიყავი ერთ–ერთ რაიონში, სადაც მოსახლეობის ნახევარი ეთნიკურად არაქართველი ცხოვრობდა. ეს ის პერიოდია, როცა ბიბლიოთეკის რაიმე მიზეზით დაკეტვა ისჯებოდა, თანაც ბიბლიოთეკაში კედელზე აუცილებლად უნდა ყოფილიყო ჩამოკიდებული ბრეჟნევის სურათი.

მსუბუქი მანქანით გავემგზავრეთ არაქართულ სოფლებში ბიბლიოთეკების სანახავად, თან რაიონის ცენტრალიზებული ბიბლიოთეკის დირექტორი და მისი მოადგილე მახლდნენ. ამ უკანასკნელს თარჯიმნობა უნდა გაეწია, რადგან აღნიშნული სოფლების ბიბლიოთეკარებმა მხოლოდ საკუთარი ენა იცოდნენ. ბუნებრივია, მე მათი ენა არ მესმოდა და ვერც ვერაფერს გავაგებინებდი. შვიდი სოფელი მოვიარეთ, ყველა ბიბლიოთეკა დაკეტილი დაგვხვდა. გზები ცუდი იყო, მგზავრობისას გადავიღალეთ,  მიუხედავად ამისა მოვითხოვე, მერვე სოფელშიც გადავსულიყავით. ერთი ბიბლიოთეკა ხომ უნდა დაგვხვედროდა ღია. ვატყობდი, რომ სიბრაზისაგან წონასწორობას ვკარგავდი. არც ჩემი მასპინძლები იყვნენ კარგ ხასიათზე. ასეთი განწყობით მივადექით მერვე სოფლის ბიბლიოთეკას, რომელიც ასევე დაკეტილი დაგვხვდა. ბიბლიოთეკის ეზოში ძროხები ბალახს ძოვდნენ, ირგვლივ საშინელი ანტისანიტარია იყო. გაბრაზებულმა მოვითხოვე, ბიბლიოთეკის გამგის სახლში მივსულიყავით. მალე მივადექით დიდ ეზოს და ლამაზ ორსართულიან სახლს. ეზოს შუაგულში ბიბლიოთეკის გამგე წიწილებს საკენკს უყრიდა. აღარ მახსოვს, როგორ გადმოვხტი მანქანიდან, როგორ შევვარდი ეზოში. ჩემი მასპინძლებიც უკან გამომყვნენ. ძალიან აღელვებული ვიყავი. ეზოში შესვლისთანავე ხმამაღლა დავიწყე ლაპარაკი მათ ენაზე, რომელსაც არ ვფლობდი. შიგადაშიგ ვახსენებდი ბიბლიოთეკას, ბრეჟნევს, კოსიგინს… გაკვირვებული ბიბლიოთეკარი თავს  დამნაშავესავით მიქნევდა, გაოგნებულები მიყურებდნენ რაიონის საბიბლიოთეკო ქსელის დირექტორი და მისი მოადგილე – თარჯიმანი. რამდენიმე წუთის შემდეგ გაბრაზებული ჩავჯექი მანქანაში, ჩემმა მასპინძლებმაც იგივე გააკეთეს და გავემართეთ რაიონის ცენტრში. ის, რაც მოხდა, მოხსენებით ბარათში რომ დამეფიქსირებინა, კარგი დღე არ დაადგებოდა რაიონის ხელმძღვანელობას, ხოლო სოფლის ბიბლიოთეკარებს სამსახურიდან მოხსნიდნენ. ცოტა ხნის შემდეგ რაიონის საბიბლიოთეკო ქსელის ხელმძღვანელმა მორიდებით მითხრა: – ბატონო მერაბ, თუ ასე კარგად იცოდით მათი ენა, თარჯიმანი რაღად გვინდოდა, მანქანაში ადგილს ტყუილად იკავებსო. თარჯიმანი ჩუმად, გაოგნებული იჯდა. მაშინ გავაცნობიერე, რომ ჩემი აღელვება და აღშფოთება ჩემთვის უცხო ენაზე გამოვხატე და რაც მთავარია, ყველამ ყველაფერი გაიგო, თბილისში ჩამოსვლისთანავე ყველას მოვუყევი მომხდარი ამბავი, მაგრამ ვერავინ ამიხსნა წყობიდან გამოსულმა ადამიანმა რატომ დავიწყე ჩემთვის უცხო ენაზე მეტყველება. ალბათ იმიტომ რომ ამ ემოციების გადმოცემა თარჯიმნის მეშვეობით შეუძლებელი იყო.

დედა, რა იყო ეს?

ავტორი: მერაბ ვეკუა

 

ღიპი, ფეხბურთი და ალენ დელონი

შაბათ–კვირას მინი ფეხბურთს ვთამაშობდი. „სტარიკების“ გუნდი მყავდა. წლების განმავლობაში არანორმალურმა სმა–ჭამამ და ღვინის სმამ ჩემს მეგობრებს ფორმა შეუცვალა და მათ უზარმაზარი ღიპი დაედოთ. ყველაზე მსუბუქი 140 კგ–ს იწონიდა. ყველაზე მძიმეწონიანი – 180 კგ–ს. ჩემი შეგონება, რომ ამ ცხოვრების წესისთვის თავი დაენებებინათ, უნაყოფო აღმოჩნდა.

ხალხი ათასნაირ დიეტას მიმართავს წონის დასაკლებად. შიმშილობენ და იტანჯებიან, უამრავ ფულს ხარჯავენ დიეტოლოგებთან სიარულში. ის კი არ იციან, რომ დიეტა სწორ კვებას ნიშნავს. უბრალოდ ადამიანმა კვების სიამოვნებაზე უარი არ უნდა თქვას, მაგრამ მიღებული კალორიები უნდა დაწვას ფეხით სიარულით, სხვადასხვა ფიზიკური აქტივობით და განსაკუთრებით სექსით, თუ ამის საშუალებას ნაგვის გადასახადი იძლევა. ამ ღიპიან მეგობრებთან ერთად ვუმკვლავდებოდით 16–17 წლის ბიჭებს, რომლებიც სხვადასხვა საფეხბურთო სკოლებში დადიოდნენ. სამი წლის განმავლობაში ერთხელაც  ვერ მოგვიგეს. მაგრამ ამ შედეგის მიღწევაში ღამეებს ვათენებდი, ვცდილობდი მომეძებნა ის ფორმულა, რომელიც დამეხმარებოდა მათ დამარცხებაში.

გავიხსენე სკოლა, ბოტანიკა, ბიოლოგია, ასტრონომია, ქიმია, ნიუტონის, არქიმედეს და მსოფლიო მიზიდულობის კანონები, გოლდბერგის ფორმულა, იოჰან კრუიფის ფილოსოფია და მივედი იმ დასკვნამდე, რომ ღიპი, რომელიც გარკვეულ დისკომფორტს უქმნის ადამიანს ტრანსპორტში, მოძრაობაში და სექსში, შეიძლება ისე გამოიყენო და წარმართო, რომ მოწინააღმდეგეს პრობლემები შეუქმნა.

ჩემს ღიპიან მეგობრებს ვუთხარი, რომ სამი კაცი დაცვაში ჩამდგარიყვნენ და მკაცრად დაეცვათ კარისკენ მიმავალი ცენტრალური ზონა. მოწინააღმდეგის შეტევის დროს, არც ერთ შემთხვევაში, არ უნდა ეცადათ ბურთის წართმევა, უბრალოდ, ორი მეტრის დაშორებით პოზიციურად  ემოძრავათ,  ღიპი 37 გრადუსით ცენტრისკენ გადაეწიათ, ისე, რომ მოწინააღმდეგე იძულებული გამხდარიყო ფლანგიდან შეეტია. მათ არ უნდა დაეშვათ ღიპის მეშვეობით მოწინააღმდეგის ცენტრში შემოშვება, რადგან იქიდან კარის აღება უფრო ადვილი იყო. მეკარეს, რომელიც 180 კგ–ს იწონიდა, დავავალე, რომ კარის ძელთან მდგარიყო და ღიპი 47 გრადუსით ისე შემოეტრიალებინა, რომ კარში დარტყმული ბურთისთვის კუთხე შეემცირებინა.

გავითვალისწინე, რომ ახალგაზრდა ბიჭები სკოლაში ცუდად სწავლობდნენ, ხშირად იგინებოდნენ, ეჯავრებოდათ გეომეტრიის საგანი, არ უყვარდათ პასებით თამაში და შესაბამისად ავიწყდებოდათ, რომ ფეხბურთი  კოლექტიური თამაშია. ყველა მათგანი თავჩაღუნული თამაშობდა და ინდივიდუალური ოსტატობით თავს აწონებდა კორპუსების ფანჯრებიდან  მაცქერალ ხალხს, რომელთა შორის ბევრი გოგონა იყო. ფლანგებიდან დარტყმული ბურთები კი, ხან კარს სცდებოდა, ხან ძელს ხვდებოდა, ხანაც უშველებელი ღიპი ეღობებოდა.

თავდასხმაში მარტო ვთამაშობდი და ვინაიდან სკოლაში გეოგრაფია ძალიან მიყვარდა, მათ დაცვას მუსრს ვავლებდი, მითუმეტეს, რომ ახალგაზრდებს დაცვაში თამაში არც უყვარდათ და არც ეხერხებოდათ. ასეთი სისტემით, გამარჯვებული ყოველთვის ჩვენ გამოვდიოდით, მათ კი ვერ გაეგოთ რატომ მარცხდებოდნენ მომავალი ფეხბურთელები ამ ხანში შესულ ღიპიან ბიძებთან. თამაშის დამთავრების შემდეგ ისინი ხშირად იხსენიებდნენ საკუთარ დედებს უწმაწური სიტყვებით.

ერთ–ერთი ასეთი მოგებული თამაშის შემდეგ, დაღლილ–დაქანცული სახლში ვბრუნდებოდი. ავტობუსის გაჩერებაზე მეზობელი შევნიშნე ბავშვებთან ერთად.
–        სოსო, სად მიდიხარ ამ კვირა დღეს?
–        ცირკში, ახალი დათვები ჩამოუყვანიათ.
–        მერე ბილეთები გაქვს?
–        არა, მაგრამ ვიშოვნი.
–        კი  მაგრამ, შენ რომ გაიგე ახალი დათვების შესახებ, სხვამ არ იცის? ცირკში ხომ ყველა ვერ დაეტევა?
–        ვიშოვი – თავდაჯერებულად მიპასუხა მან.
–        თუ ბილეთები ვერ იშოვნე, ჩემი სახელით მიდი დირექტორთან – ვუთხარი მე და გზა გავაგრძელე.
სამი დღის შემდეგ ავტობუსის გაჩერებაზე ისეთმა სატვირთო მანქანამ დაამუხრუჭა, რომ მასში ჩაჯდომას არცერთი თავმოყვარე პარლამენტარი არ იკადრებდა.
–        მოდი, მოდი – მეძახდა მეზობელი სოსო – სამსახურში უნდა მიგიყვანო. შენ ისეთი პატივი მეცი, არ ვიცი რით გადაგიხადო. თურმე ვინ ყოფილხარ შენ. მთელ უბანს უნდა გავაგებინო რა პატივს გცემს მთელი ქალაქი.
–        რა მოხდა სოსო, გამაგებინე?
–        გახსოვს, ცირკში რომ მივდიოდი ახალი დათვების სანახავად?  სად იყო ბილეთი, ბავშვები ნაცნობს დავუტოვე და დირექტორთან ძლივს შევაღწიე. შენი სახელის გაგონებაზე იგი გადამეხვია და გადამკოცნა. ბილეთები პირველ რიგში მომცა. ბავშვებმა ძალიან გაიხარეს, ფულიც კი არ გამომართვა.
არაადამიანური ძალით სიცილი შევიკავე. ერთი სული მქონდა როდის მივიდოდი სამსახურში. ჩემს კაბინეტში რომ შევედი, თანამშრომელი გამოვიძახე და ვთხოვე გაეგო ვინ იყო ცირკის დირექტორი.
–        როგორ არ იცი? ბორის წიფურიაა.
ამაზე ძალიან ვიმხიარულე. ცხოვრებაში არასოდეს შევხვედრივარ ბატონ ბორისს. სუფთა თბილისური ამბავია. მადლობა მას. ალბათ მეც ასე მოვიქცეოდი.
ცოტა რომ დავწყნარდი, აღელვებული თანამშრომელი შემოვიდა.
–        სიგარეტი მომაწევინე რაა.
–        მანანა, შენ ხომ აღარ ეწევი?!
–        ხო, მაგრამ ისეთი რამე შემემთხვა, რომ …
–        აბა მომიყევი.
–        სამსახურში რომ მოვდიოდი, კინო რუსთაველთან მოკლეზე მინდოდა გადმომერბინა. მანქანების ნაკადი არ წყდებოდა. ცოტანი ვიდექით. ხალხში ულამაზესი ახალგაზრდა კაცი შევნიშნე. მასში გაერთიანებული იყო ალენ დელონის, პოლ ნიუმანის, მარლონ ბრანდოსა და ახალგაზრდა ოთარ კობერიძის მამაკაცური ხიბლი.
–        იპოლიტე ხვიჩიაც რომ დაგეყოლებინა, უფრო გასაგები იქნებოდა.
–        მისი ყურებით ვერ ვძღებოდი. სულ მინდოდა, რომ მანქანების მოძრაობა არასოდეს შეჩერებულიყო. უცბად ერთი ქალი ჩანთებით ხელში მოსწყდა ადგილს და გადასვლას შეეცადა. შუა გზამდე მიაღწია, მაგრამ მანქანებმა გზა გადაუკეტეს. რამდენიმე წუთი დაძაბულები ვუყურებდით ამ სანახაობას. ის ქალიც დაბნეული იდგა და არ იცოდა, რა ექნა. შემდეგ მან უკან დაბრუნება გადაწყვიტა. კინაღამ მანქანა დაეჯახა, მაგრამ მაინც მოაღწია ჩვენამდე. ის ბიჭი ალენ დელონს რომ ჰგავდა, მივარდა იმ ქალთან და მეგრული აქცენტით დაუყვირა.
–        ქალო, აქ რომ გითხრან გადადიო, მაშინაც არ უნდა გადახვიდე და რასაა რომ აკეთებ შენ, მაგალითად?
–        ნეტავ ხმა არ ამოეღო, ჩემი ოცნების მამაკაცად დარჩებოდა. სამსახურში მიწისქვეშა გასასვლელით მოვედი და პირდაპირ შენთან შემოვედი.
–        ასე არ შეიძლება, მანანა. ზოგს აქცენტს უწუნებ, ზოგს სახელსა და გვარს, ზოგს მანქანის ფერს და ნომერს, ზოგს კი უბანს, სადაც ცხოვრობს. ასე ხომ გაუთხოვარი დარჩები. რატომ მოგწონს ალენ დელონი? რა იცი მასზე? შენ ხომ მისი ეკრანის გმირები მოგწონს, ის კი ჩვეულებრივი ადამიანია. სკოლაში ასტრონომიის მასწავლებელი მიყვებოდა, რომ ალენს მამა კორსიკელი ჰყავდა, დედა კი – ფარმაცევტი. სამი წლის იყო მშობლები რომ დაშორდნენ და მას ძიძა ზრდიდა. დედა მეორედ გათხოვდა. მისი ქმარი ყასაბი იყო. ალენს ყასაბის დიპლომიც კი აქვს და ხორცის მაღაზიაში მუშაობდა.
–        კიდევ მოგწონს ალენ დელონი?
–        რა ვიცი, აბა.
–        ალენი სკოლაში ცუდი ყოფაქცევით გამოირჩეოდა. 17 წლისა მეზღვაური გახდა. იქაც აურია და ბრინჯის ტომრებს ათრევინებდნენ. შემდეგ ის პარიზში ოფიციანტად მუშაობდა, მაგრამ იქიდანაც გამოაგდეს და უმუშევარი დარჩა.
–        კიდევ მოგწონს ფაბიენ დელონი?
–        ეგ ვინ არის?
–        მისი მეორე სახელია, როგორც „ცისფერ მთებშია“.

–        ალენმა იცოდა, რომ ლამაზი გარეგნობა ჰქონდა და კანში კინოფესტივალზე გაემგზავრა. იქ დელონი ამერიკელმა ტალანტების მაძიებელმა, გარი უილსონმა შეამჩნია, რომელიც ტრაგიკულად დაღუპული ამერიკელების კერპის, ჯეიმს დინის შემცვლელს ეძებდა. გარი უილსონმა ალენი რომში გააგზავნა კინო სინჯებზე,  სადაც ძალიან მოეწონათ, მაგრამ კონტრაქტში ჩაუწერეს, რომ სამ თვეში ინგლისური ენა უნდა ესწავლა.  პარიზში დაბრუნებულმა ფაბიენმა ინგლისური ენის სწავლა დაიწყო, მაგრამ, ფრანგმა რეჟისორმა ივ ალეგრემ, მას განზრახვაზე ხელი ააღებინა და თავის ფილმში ეპიზოდურ როლში გადაიღო. შემდეგ იყო სხვა ფილმებიც, მაგრამ მსოფლიო აღიარება მას მოუტანა ლუკინო ვისკონტის ფილმმა „როკო და მისი ძმები“. რაც შეეხება მის პირად ცხოვრებას, მას უყვარდა რომი შნაიდერი, მაგრამ ქორწინება არ შედგა. მისი ოფიციალური ცოლი ნატალი ულამაზესი ქალი იყო, რომელთანაც ეყოლა შვილი ენტონი. ერთხელ, ალენმა და ნატალიმ მეგობრებთან ერთად რესტორნის მეორე სართულიდან ნარჩენი საჭმელები ქუჩაში გამვლელ ხალხს თავზე გადააყარეს. მოვიდა პოლიცია, იყო აყალმაყალი. ალენ დელონი გენერალ ლებედის ახლო მეგობარიც იყო.
–        კიდევ მოგწონს ალენ დელონი?
მანანა ჩუმად მისმენდა და მეც გავაგრძელე:
–        რაც შეეხება პოლ ნიუმანს, მას ჰოლივუდის ყველაზე ლამაზ ცისფერთვალებას ეძახდნენ. დედა სლოვაკი ჰყავდა. ორჯერ ჰქონდა ოსკარი მიღებული. აი, მარლონ ბრანდოსთან დაკავშირებით საქმე ცოტა რთულად არის. იგი გერმანული წარმოშობისა იყო. ბრანდო ომარ შარიფის, ალ პაჩინოს. უორენ ბიტისა და რობერტ დე ნიროს კუმირი იყო. მას 8 შვილი და 3 ნაშვილები ბავშვი ჰყავდა. მისი საუკეთესო მეგობარი იყო ჯეკ ნიკოლსონი.
–        იცი, სად არის დასაფლავებული?
–        არა.
–        ანდერძის თანახმად, იგი დაწვეს. მას ბევრი საინტერესო გამონათქვამი აქვს –. „თუ მსახიობს იმპროვიზაციის ნიჭი არა აქვს, ე. ი. მას როლი ერგო რეჟისორის ცოლის პროტექციით“, ან „მსახიობი ის ადამიანია, რომელიც არავის უსმენს, სანამ მასზე არ დაიწყებენ ლაპარაკს“. ბრანდოზე ამბობდნენ, რომ იგი ბისექსუალი იყო.
–        ასე რომ, ჩემო კარგო, თავი დაანებე ჰოლივუდს, ღრუბლებიდან ჩამოდი, გვერდზე მიმოიხედე, ქართველ მამაკაცებზე ლამაზი და კაცური კაცები დედამიწის ზურგზე არ დადიან. ჩვენს კაცებზე ყველა გიჟდება და შენ რა დაგემართა?  მომისმინე, ერთი ახალგაზრდა კაცი გამაცნეს. დაოჯახება სურს. საკუთარი სახლი აქვს სანზონაში. მანქანა, ფული, აგარაკი, მონტენეგროში ბარკლების ბიზნესი აქვს.
–        ეგ სად არის?
–        საპორტო ქალაქია არგენტინაში. მასში გაერთიანებულია რობერტ დე ნიროს, ჯორჯ კლუნის, კევინ კოსტნერის და ახალგაზრდა თენგიზ არჩვაძის მამაკაცური ხიბლი. ანზორას ეძახიან.
მანანა გულშემოყრილი გავარდა ჩემი კაბინეტიდან.
მე ძალიან კარგად მესმის მისი. ის ხომ ვაკეში ცხოვრობს.
ვაკეში კი ჩიტებიც ხომ ჯინსის ბუდეს იკეთებენ.

მერაბ ვეკუა
ეროვნული ბიბლიოთეკა
დეპარტამენტის დირექტორი

ერთი ბარათის ამბავი

e18398e1839de183a1e18394e18391-e18398e1839be18394e18393e18390e183a8e18395e18398e1839ae18398

იოსებ იმედაშვილს, როგორც მწერალს, გამომცემელს, რედაქტორს, საზოგადო მოღვაწეს, კარგად იცნობს ქართველი მკითხველი. მთელი თავისი შეგნებული ცხოვრება მან ქართული კულტურის სამსახურს შეალია.

იმედაშვილის სახელი პირველად 1895 წლიდან გამოჩნდა ქართული პრესის ფურცლებზე, თანამშრომლობდა „ივერიაში“, „ცნობის ფურცელში“, ხელმძღვანელობდა გაზეთ   „ ხალხის ერთიანობას“ (შემდეგ „ხალხის თავისუფლება“) და ჟურნალს „თეატრი და ცხოვრება“. რევოლუციური შინაარსის მისი ლექსები და პოემები პირველად გამოვიდა 1904 წელს, იზიძის ფსევდონიმით. იგი იყო პირველი სახალხო თეატრის ფუძემდებელი, რეჟისორი და მსახიობი.

გ. ლეონიძის სახელობის სახელმწიფო ლიტერატურულ მუზეუმში (ხ – №13944) დაცულია ზაქარია ჭიჭინაძის უცნობი ბარათი ფილიპე მახარაძისადმი. ბარათი დათარიღებულია 1925 წლის 25 ოქტომბრით და იოსებ იმედაშვილის პიროვნების საინტერესო დახასიათებას შეიცავს.მოგვყავს ბარათი მთლიანად:

„ჩემგან გულით პატივცემულო ძვირფასო ფილიპე!

იოსებ იმედაშვილს შენც იცნობ და მეც. იგი არის დიდი პროგრესისტი და მასთან თავისი მშობელი ქვეყნის უაღრესი მოყვარე. მისი შრომა ყოველთვის სდარაჯობდა ქართველი მუშის და გლეხის დაცემულ ცხოვრებას. იგი იყო და არის კიდევაც მხურვალე მოტრფიალე ქართველი ერის იდეური ამაღლების, პროგრესულად დაწინაურების, რაშიაც უაღრესად არის დაცული კომუნალური იდეაც.

მთელი 40 წელიწადი კაცი სდარაჯობს ქვეყანას, თავისი კალმით და თავისი შრომით. მისთვის 4 წელიწადი მეტეხშიც იჯდა. სხვა დროსაც არ აკმარეს მას დევნა. დევნა ცენზურის კომიტეტიდან, დევნა ჟანდარმერიისაგან, დევნა მონარქიული მთავრობისაგან, დევნა სხვათაგან. ამ კაცმა დაბეჭდა, სხვათაშორის, ერთი შენი წიგნი, მანვე დიდათ იმუშავა შენს კაუცკის წიგნზე ციხეში. იგია ერთი დამაარსებელი სახალხო თეატრისა ამ 38 წლის წინ. იგია შემდგენელი „უცხო სიტყვათა ლექსიკონისა“, რომელშიაც მან პირველად დაბეჭდა ვრცლად „კომუნისტური მანიფესტი“. უკანასკნელ 15 წელიწადში უძღვებოდა სათეატრო    ჟურნალს, „თეატრსა და ცხოვრებას“, რომელიც განსაკუთრებით მშრომელ ხალხს ემსახურებოდა, რისთვისაც ვალები წამოედო. ასეთ მდგომარეობაში მყოფი კვლავ აპირობს თავისებურ სამწიგნობრო მუშაობას.

“ასეთი კაცის შრომის დავიწყება არ შეიძლება.

თუ ხათრი გაქვს, ჩვენი ქვეყნის სიკეთე გსურს, ამ კაცს გამოუნახე დახმარება, რომ ვალები გაისტუმროს და თავის ჟურნალის გამოცემა განაახლოს. მას არაფერი დახმარება არა აქვს, მისი შეგირდები პენსიასაც იღებენ და ამას გროშიც არ ეძლევა. ფილიპე, თუ ხათრი გაქვს და კაცი ხარ, ნუ დაივიწყებ ამ ქართველ მუშაკს, ქართველი ერისას. შენ იცი და შენმა ჭკვა-გონებამ, როგორ უპატრონებ ამ ერთგულ მუშაკს ქართველი ერის პროგრესულ ამაღლების და დაწინაურებისას. იმედია, რომ ჩემს დავალებას არ დაივიწყებ და ამ დამსახურებულ მუშაკს შენებურ ზნეობრივ და ნივთიერ დახმარებას გაუწევ.

ამის გულისათვის შენთან თორმეტი კაცი მოდიოდა. მათ მაგიერ მე მოვედი და გთხოვ შენ  იზრუნო, რომ ასეთი შრომისმოყვარე  კაცი არ იქნეს დაჩაგრული. თქვენი პატივისმცემელი ზაქ. ჭიჭინაძე“.

ამ შუამდგომლობამ კარგი ნაყოფი გამოიღო. საბჭოთა ხელისუფლებამ სათანადოდ დააფასა იოსებ იმედაშვილის დამსახურება ქართული კულტურის წინაშე.

ლეილა ნანიტაშვილი

ეროვნულ ბიბლიოთეკაში დამოუკიდებლობის დარბაზი გაიხსნა

25 მაისს საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის მეორე კორპუსში დამოუკიდებლობის დარბაზი გაიხსნა. დარბაზის გახსნა საქართველოს დამოუკიდებელი რესპუბლიკის გამოცხადებიდან ასი წლის იუბილეს მიეძღვნა. ღონისძიება გახსნეს საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარემ ირაკლი კობახიძემ, მოლდოვის პარლამენტის თავმჯდომარემ ანდრიან კანდუმ, ეროვნული ბიბლიოთეკის გენერალურმა დირექტორმა გიორგი კეკელიძემ.

ეროვნული ბიბლიოთეკის დამოუკიდებლობის დარბაზი სრულად აღადგენს 1918-1921 წლებში განვითარებულ მოვლენებს. ეპოქას აცოცხლებს ეროვნული ბიბლიოთეკის ფონდებში დაცული უნიკალური მასალა: ქართული ლეგიონის თამარ მეფის სამახსოვრო ნიშანი და სიგელი (ორიგინალები); საქართველოს 1918-1921 წლების კონსტიტუციის (ის 1921 წლის 21 თებერვალს ბათუმში გამოიცა) გამოცემის ერთადერთი ეგზემპლარი; საქართველოს დამფუძნებელი კრების მიერ მიღებული კანონები; საერთაშორისო ურთიერთობების ამსახველი დოკუმენტები; ქართული სიმბოლიკის (ჰიმნის ტექსტი, გერბი) ორიგინალები; დამოუკიდებლობის აქტის სამუშაო ვერსიები; 1919 წლის 12 მარტს დამფუძნებელი კრების მიერ ხელახლა დამტკიცებული დამოუკიდებლობის აქტის ორიგინალი; 1918-1921 წლების საქართველოს მოქალაქის პასპორტი; დამფუძნებელ კრებაზე დასასწრები ბარათი; საქართველოს პარლამენტის წევრის მოწმობა; 1903, 1918, 1919, 1921 წლებში გამოცემული საქართველოს რუკები, ხელნაწერები და საარქივო მასალები. ასევე გამოფენილია 1918-1921 წლების კულტურული ცხოვრების ამსახველი პანორამა.

დარბაზში წარმოდგენილია საბჭოთა ეპოქის ამსახველი ფოტომასალაც (კინოს, თეატრის, მუსიკის, სპორტული მოვლენების ამსახველი ფოტოები). ექსპოზიცია დარბაზში დამონტაჟებულ სიმბოლურ წითელ გვირაბზეა განთავსებული.

ასევე წარმოდგენილია 9 აპრილის მოვლენების ამსახველი ფოტოები.

ამდენად, ეროვნული ბიბლიოთეკის დამოუკიდებლობის დარბაზი დამთვალიერებელს პირველი რესპუბლიკის გამოცხადებიდან (1918-1921) მის აღდგენამდე (1990-იან წლებამდე) პერიოდის შესახებ სრულ შთაბეჭდილებას შეუქმნის. ექსპოზიცია მუდმივმოქმედია და მისი ნახვის შესაძლებლობა მიეცემა ნებისმიერ მსურველს უფასოდ.

ამ სივრცეში განთავსდება ასევე ეროვნული ბიბლიოთეკის ცენტრალური საკატალოგო.

პერიოდული ლიტერატურა არაპერიოდულად

dsc_03311საქართველოს პარლამენტის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში 2012 წლის  სამ მაისს მოეწყო. გამოფენა–საღამო „პოეზიის დღე–2012“ და რამდენიმე მოვლენა გააერთიანა: 7 მაისი „ცისფერყანწელთა“ ორდენის მიერ დადგენილი პოეზიის დღე და 5 მაისი– პრესის დღე. ეს ორი თარიღი ეროვნული ბიბლიოთეკის კიდევ ერთი ახალი პროექტის ფარგლებში განხორციელდა. პროექტი ერთჯერადად გამოსული პერიოდული გამოცემების, პირველ ეტაპზე, გაზეთების კოლექციის შექმნას ემსახურება. რაიმე მოვლენასა თუ  საიუბილეო თარიღთან დაკავშირებით გამოცემული სპეცგამოშვებები საერთო კატალოგშია გაბნეული. ბიბლიოთეკაში მოსულ ან სახლიდან ელექტრონულ კატალოგში შესულ მკითხველს ბევრი დროი და ძალისხმევა დასჭირდება ამა თუ იმ თემაზე ერთჯერადად გამოცემული გაზეთების მოსაძიებლად. თემები კი მართლაც მრავალფეროვანია და შესაბამისად გაზეთებიც მრავლადაა. თუმცა აქვე უნდა ითქვას, რომ მათი ერთი ნაწილი საერთოდ არანაირ ღირებულებას არ წარმოადგენს, მაგრამ ფაქტია და ამის გვერდის ავლაც არ შეიძლება.

ასე რომ ამ კოლექციის შექმნა, ნამდვილად კარგ სამსახურს გაუწევს მაძიებელ და კირკიტა მკითხველს.

რაკი გვსურდა პროექტის იდეის წარდგინება, პოეზიისა და პრესის დღეები გაგვეერთიანებინა( ვინ თქვა ორი კურდღლის მადევარსო..? სამსაც გამოვკარი ხელი) საექსპოზიციო მასალაც ამ პრინციპით შევარჩიეთ.

„ცისფერყანწელთა“ ორდენის მიერ გამოცემულ გაზეთებთან ერთად წარმოდგენილი იყო ლიტერატურისა და ლიტერატორებისადმი მიძღვნილი სპეცგამოშვებები:

1. შოთაობა-1982

იყალთო,შოთა რუსთაველის სახელო ბის სახალხო უნივერსიტეტი

dsc_0327-e1342183922834

2.გალაკტიონი-2010 წელი 17 მარტი – მიძღვნილი გალაკტიონისადმი

3.ნიკოლოზ ბარათაშვილი-1997წელი

4.ტერენტი გრანელი -1924წ. – მისი პოეზიის დღის გამო

დარია ახვლედიანის, თომა ჩიქვანაიას მოგონებები ტერენტი გრანელზე

ივ.გომართელის  სტატია

5. ზვიად გამსახურდია-65 ( საიუბილეო) 2004წ

6.ქართული აზრი – 1955 წელი, ნიუ იორკი

7.ხანუქა-1992

8.შალომ მშვიდობა-1990

8.ტუალეტის ქაღალდი-1995

”ან-ბან-გან-დონი, ანუ რიჟა გამოთქმათა ფეკალური ნუსხა”

ქართული სწორმეტყველების ცენტრალური კომიტეტი

პირველი უცენზურო და ურედაქტორო გაზეთი

9.ლევან გოთუა–90

1982 წელი

10 რუსთაველის დღე

საქართველოს საბჭოთა მწერლების კავშირის გამგეობის ერთდროული გაზეთი

პოეზიის დღე 1967

ვფიქრობ , იდეის წარდგინება შედგა. ჩემი მონათხრობი ბიბლიოგრაფიულ აღწერილობას რომ არ დაემსგავსოს, მოკლედ მოგახსენებთ, რომ სულ წარმოდგენილი იყო 31 ერთჯერადი გამოცემა. რაკი გაზეთის გარეკანი ვერ ასახავს მასში დაბეჭდილ მასალას, ყველზე მნიშვნელოვანი სტატიების  ქსეროასლებიც წარმოვადგინეთ და რამდენიმე ეტაპობრივი გაზეთიც: „კალმითა და ხიშტით“– 1943 წელი, აგვისტო,  “5 მაისი“1927 წელი :

”ზედმეტი ადამიანები ქართულ მწერლობაში”-”ლიტერატურა სადაც არაა რევოლუციონური აზრი, არაა კლასობრივი ბრძოლა, არაა ჩვენი სოციალისტური აღმ,შენებლობა თავისი მიღწევებით და წინააღმდეგობებით, სადაც არაა სიცოცხლე, ახალი ყოფა, ახალი ადამიანები- ჩვენი მტრების ლიტერატურაა”

ვფიქრობ, კომენტარს არ საჭიროებს და მომდევნო წლებში განხორციელებულ რეპრესიებს აშკარად მოიაზრებს. პოეზიასა და მუსიკაზე, სხვა და სხვა თაობის წარმომადგენლების მიერ მოწყობილ პოეზიის დღესასწაულზე მომდევნო ბლოგპოსტში გიამბობთ.

ავტორი: ნინო გედენიძე

ოთხი წელიწადი

საოცარი რამ არის მეგობარი „ სოციალური ქსელი“-ისე დროულად შეგახსენებს ხოლმე გარდასულ დროთა ამბებს. ამ დილითაც გამახსენა, რომ ოთხი წელიწადი გასულა 2014 წლის 23 იანვრიდან. სწორედ ამ  დღეს  რადიო პირველის გადაცემა „თავისუფალი ლიტერატურის“ სტუმრები გახლდნენ  ეროვნული ბიბლიოთეკის გენერალური დირექტორი გიორგი კეკელიძე და მგალობელ-მომღერალთა გუნდის „ადილეის“ წევრები, რომლებმაც უკვე რადიოში დაულოცეს გზა „გურულ დღიურებს“ და მის ავტორს მადლიანი მელოდიებით.ოთხი წელიწადი – გაგახსენდათ ალბათ ილიას მღელვარება და იმედები;- ოთხი წელიწადი – რამდენად  მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა ის „ გურული დღიურებისა“და გიორგი კეკელიძისათვის?

ბატონო გიორგი, ოთხი   წელიწადი   გასულაგურული დღიურებისპირველი  ნაბიჯებიდან. რა  მოგცათ ქვენ, როგორც  ავტორს  ამ  ოთხმა  წელიწადმა?

გიორგი კეკელიძე: ზოგადად, “გურულ  დღიურებს“ ძალიან გაუმართლა – ხალხმა შეიყვარა და არაერთ  ენაზე ითარგმნა. ამ  აზრით, შეიძლება ბევრი ადამიანის თვალში ეს ოთხი წელიც“ გურული დღიურებისა“ იყო, მით უფრო, რომ მისი სხვა ორი წიგნიც გამოვიდა და ეს პროექტი დასრულდა. თუმცა, ამ პერიოდში ჩემი რამდენიმე წიგნი გამოვიდა: ხუთი დეტექტივი, ერთი რომანი – ,,ორი თავგადასავალი’’, ,,თომას ზღაპრები’’ და ლექსების კრებული ,,წერილები ღმერთს და მამაჩემს’’. ახლა მზადდება მინიატურების წიგნი-ალბომი მაი ლაშაურთან ერთად – „წერილები შენ“.

ოთხი წელიწადის ილიასეული შეფასება  მინდა დავიხმარო : ეგ ოთხი წელიწადი ცხოვრების წყაროს სათავეა, ბეწვის ხიდია, სიბნელესა და სინათლეს შუა ბედისაგან გადებულითქვეთვის , როგორც საგანმანათლებლო მოძრაობის ერთერთი დამფუძნებლისათვის , იმ მოძრაობის, რომელმაც სრულიად საქართველო მოიცვა და უამრავი ადამიანი  ჩააბასინათლისათვისბრძოლაში, იყო ეს ოთხი წელიწადი გადამწყვეტი  და  გარდამტეხი?

გიორგი კეკელიძე: 2012 წლიდან დავიწყეთ   პროექტი ,,ეკვილიბრიუმი“, რომელიც შემდეგ გაფართოვდა და  სოფლის ბიბლიოთეკების განახლება ან აღდგენა დაისახა მიზნად. ეს გულისხმობდა წიგნადი ფონდითა და კომპიუტერებით დახმარებას და კადრების  გადამზადებას. შემდგომში პროექტი კიდევ უფრო გაფართოვდა და მხარს უჭერდა ისეთ  წამოწყებებს, როგორიც  იყო ,,წიგნი ყველა სოფელს”, ,,წიგნი მაღალმთიან  სოფლებს”, პრეზიდენტის მიერ დაფინანსებული საქართველოს საბიბლიოთეკო ასოციაციის პროექტი ,,ინტერნეტი ყველა სოფლის ბიბლიოთეკას”. პროექტის  მასშტაბები იმდენად  გაფართოვდა,  რომ სახალხო მოძრაობის სახე მიიღო  და ჩვენ დღეს უკვე ამ მოძრაობის  ავანგარდში  ვართ.  გასახარია, რომ ძალიან ბევრი ადამიანი ეხმაურება ამ პროექტს;  ვგულისხმობ წიგნების შემომწირველებს. იმედი მაქვს, მომავალში კიდევ მეტი გამოგვეხმაურება. ამ ეტაპზე რვაასამდე სოფლის ბიბლიოთეკას   დავეხმარეთ  წიგნადი  ფონდით, 200-მდე სოფლის ბიბლიოთეკას წიგნებთან ერთად კომპიუტერებიც გადავეცით.მაგრამ  გარდამტეხი ეტაპი მგონი, რომ წინ არის.

-კვლავ ილიას დავესესხები „ეს ის  ოთხი წელიწადია, რომელიც ჭაბუკის  ტვინში  და გულში გამოჰკვანძავს ხოლმე ცხოვრების  კვირტსა.” გურული  დღიურებიყველა თაობისათვის  განკუთვნილი წიგნია.  სასიხარულოა, რომ უამრავი ახალგაზრდა თაყვანისმცემელი  ჰყავს  წიგნსაც და ავტორსაც. როგორ ფიქრობთ ეს მათ გონებასა და ცხოვრებაზეც  აისახამშვენიერის  მტევნისსახით?

გიორგი კეკელიძე: ასეთი შედეგის მხოლოდ ვარაუდი შემიძლია. ძნელია დაბეჯითებით თქვა, რამდენად შეუძლია კონკრეტულ წიგნს კონკრეტული ადამიანის შეცვლა, მაგრამ თუ კითხვის ნიშნები მაინც გააჩინა, უკვე მნიშვნელოვანი ამბავია. კითხვის ნიშნის დასმის შემდეგ იწყება განვითარება.

სიკეთე, ისევე, როგორც არასიკეთე, გადამდებია და ვფიქრობ ამის კარგ მაგალითად   აწ  გამოდგება ” ეკვილიბრიუმი”, რას იტყვით მათზე, ვისაც მიეცით საშუალება უკეთესები  გამხდარიყვნენ?

გიორგი კეკელიძე: ძალიან კარგად ფორმულირებული კითხვაა. ადამიანები უნდა აცნობიერებდნენ რომ სოფლის ბიბლიოთეკისთვის შეწირული წიგნი, კომპიუტერი თუ სხვა რამ, მათვე აძლიერებს.  ვფიქრობ, რომ ასეთი ადამიანები ნამდვილად არსებობენ.  ჩვენი მოძრაობა სწორედ მათ ეფუძნება.

 ესაუბრა ნინო გედენიძე

26 მაისი – დამოუკიდებლობის დღე სასწაული

იცი, რა!მიძირა სიყვარულის ზღვამ – ამ ფრთოსანმა ფრაზამ ალბათ ბევრს გაგახსენათ ქართული მხატვრული ფილმი „ ჭრიჭინა“, თუმცა დარწმუნებული ვარ ლექსის ავტორს უმრავლესობა ვერ გაიხსენებს და ვერც თავად ლექსს გააგრძელებს. ავტორი დამოუკიდებელი საქართველოს ხელოვანთა კავშირის დამფუძნებელი და მისი პირველი თავჯდომარე კოტე მაყაშვილია. კოტე მაყაშვილის ქალიშვილის, მარო მაყაშვილის სახელობის ბაღი კი საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის მესამე კორპუსის ეზოშია. სწორედ ამ ბაღიდან გილოცავთ დამოუკიდებლობის დღეს, გაზაფხულის ბოლო თვის ბოლო დღესასწაულს.
იცი, რა?
იცი რა!
მიძირა
სიყვარულის ზღვამ!
მაგრამ რა!
მომპარა
შენი თავი სხვამ!
მას უმზერ,
მას უმღერ
შენ სიმღერას ჩემს!
ვნებით ის
გიცქერის,
სულში ლახვარს მცემს!
რით გამკობს?..
რით გატკბობს?
მიგიჩნევს ღმერთად?
შენ თუ ის,
ვინ სტყუის?
ორივე ერთად?
ახ, გულსა
დაგულსა –
ახრჩობს იჭვის ფხა!
რა ვქნა, რა?
ტყვია გკრა?
შეკრთი?
ხა, ხა, ხა!!

ავტორი: ნინო გედენიძე