მასწავლებელი

აზერ მუსაოღლუ

წარმოიდგინეთ  გზის  ორი  მხარე.  მაღალი  თუთის ხეების, კუნელის და მაყვალის  ბუჩქების  მქონე  გზა,  რომლის  ერთ  მხარეს  არხი  გადის,  ამ  გზის  დაახლოებით  7-8  კილომეტრი  ნახევრად მოასფალტებულია, ნახევრად  კი მიწაა. წარმოიდგინეთ?… ახლა წარმოიდგინეთ 27-28 წლის მასწავლებელი, რომელიც ამ გზით სოფლისკენ ზურგზე მოკიდებული წიგნებით და რვეულებით  სავსე  ჩანთით  მიდის.  ის ახალგაზრდა  მასწავლებელი დილის 6 საათზე იღვიძებდა ერთ  კარაქს და პურზე წასმულ ლეღვის მურაბასთან  ერთად ტკბილ ჩაის სვამდა და იმ გზას ყოველდღიურად გადიოდა.

გრძელ გზას იმიტომ გადიოდა, რომ სოფლის ბავშვებისთვის წერა, კითხვა და აზროვნება ესწავლებინა. სკოლასთან მისვლამდე, გრძელი გზის გამო  ფიქრისთვის დიდი დრო ჰქონდა, ასე გზაც  თითქოს მოკლდებოდა და სკოლაში ნახევარი საათით ადრე ზოგჯერ, სკოლის დირექტორზე ადრეც კი მიდიოდა. გზად  თუ  სოფლისკენ მიმავალი მანქანა შეხვდებოდა,  სკოლაში კიდევ უფრო ადრე უწევდა მისვლა და კართან ერთი საათი იცდიდა.  ამიტომაც, როდესაც შორიდან მომავალ მანქანას დაინახავდა გულში ეხვეწებოდა, რომ არ გაეჩერებინათ მისთვის.  ყველაზე გვიან სკოლაში ის მასწავლებლები მიდიოდნენ ვინც  ახლოს  ცხოვრობდა.  გაკვეთილების დასასრულს  სკოლაში  ახალგაზრდა  მასწავლებელი  და დირექტორი რჩებოდნენ, რომლებიც იმავე სოფელში არ ცხოვრობდნენ. საინტერესოა, ეს ყოველთვის ასე ხდებოდა? მთავარი ის კი არ არის  ვინ ადრე ან გვიან მიდიოდა, უბრალოდ იმის თქმა მინდა, რომ ჩვენი ახალგაზრდა  მასწავლებელი  ყველა  საქმეს დროულად ასრულებდა.  გაკვეთილზე  შესვლას,  ზარის დარეკვას, დაძინებას, გაღვიძებას  ყველაფერს  თავის  დროზე  ასწრებდა. დღემდე  ასე  ყოფილა -– დროულად მისულა სკოლაში, დროულად  დაამთავრა სკოლა, დროულად ჩააბარა უნივერსიტეტში, დროულად დაამთავრა, მუშაობაც დროულად დაიწყო და სხვა. როგორც ამბობდნენ ერთი რამ არ ჰქონია თავის დროზე შესრულებული –- ქორწინება. არ ეთანხმებოდა ამ ნათქვამს და ამბობდა, რომ მაგასაც თავისი დრო აქვსო.

ახალგაზრდა  მასწავლებელი,  რომელიც  ყველაფერს  დროულად  ასრულებდა  სკოლაში  მისვლის პირველივე დღიდან მოსწავლეებთან საერთო ენა მონახა. თავი ისე კი არ მოჰქონდა, როგორც მკაცრ მასწავლებლებს შეეფერებათ, არამედ  ისე, როგორც ბავშვების მეგობარის,  თვითონ იყო ბუნებით ასეთი. ყოველდღე დიდი სიყვარულით მიიჩქაროდა კლასში.  მუშაობა დაიწყო იმ მოსწავლეებიდან, რომლებიც ყველაზე  სუსტები  იყვნენ.  კლასში  ყველა  მოსწავლესთან  ერთნაირი  მიდგომა  ჰქონდა.  ბავშვების სიყვარულიც დროზე დაიმსახურა. მოსწავლეები, რომელებიც არ სწავლობდნენ სწავლა დაიწყეს, ვინც ვერ წერდა წერა დაიწყო, ვინც გაკვეთილზე ბევრს ლაპარაკობდა შემდეგ კარგად იქცეოდა. უკვე არავინ  აგვიანებდა  და აცდენდა გაკვეთილს მეტიც, მოსწავლეები შესვენებაზეც არ გადიოდნენ კლასიდან, არც უნდოდათ გასვლა, ისხდნენ და თავიანთ მასწავლებელს უსმენდნენ, მეტ ინტერესს იჩენდნენ, მეტ კითხვას უსვამდნენ, მეტს სწავლობდნენ. ორი წელი ასე გაგრძელდა. მოსწავლეებმა გაკვეთილების მეცადინეობის გარდა მასწავლებლის მიერ მოტანილი მხატვრული ლიტერატურაც წაიკითხეს და ბევრი რამ ისწავლეს.

ნელ-ნელა  სხვა  მასწავლებლებმა  ახალგაზრდა  მასწავლებელზე  ეჭვის თვალით  ყურება  დაიწყეს, გამომდინარე იქედან, რომ მისი მოსვლის შემდგომ სახლში მაშინ ვერ მიდიოდნენ, როცა მოუნდებოდათ. მასწავლებლები კი შესვენების დროს მოტანილი სხვადასხვა ნივთებით ვეღარ ვაჭრობდნენ.  მოსწავლეები მეტად მომთხოვნები გახდნენ. ახალგაზრდა მასწავლებელმა დირექტორის ნდობა მალევე მოიპოვა. როცა  თვითონ დირექტორი სკოლაში არ იყო ყველაფერს მას ავალებდა. ის სკოლაში ინტელექტუალურ შეჯიბრს მართავდა, მოსწავლეები მიჰყავდა დედაქალქში მუზეუმების, გალერეების, უნივერსიტეტების გასაცნობად. ის მოსწავლეებისთვის და დირექტორისთვის საყვარელი ადამიანი იყო. როცა დირექტორი სხვა მასწავლებლებს უსაყვედურებდა  ახალგაზრდა მასწავლებელი ყოველთვის  მაგალითად მოჰყავდა. ამას სხვები  ვერ იღებდნენ. ყოველთვის, როცა სამასწავლებლოში იკრიბებოდნენ ახალგაზრდა მასწავლებლის მისამართით ცუდ სიტყვებს ამბობდნენ. მიზეზად კი მის დაუოჯახებლობას ასახელებდნენ და  ამბობდნენ, რომ ახალგაზრდა, სიმპატიური ბიჭისთვის გოგოებთან საკლასო ოთახში 45 წუთის გატარება არასწორი იყო.   ის კი მათ ახსენებდა, რომ კლასში არა მხოლოდ გოგონები,  არამედ ბიჭებიც იყვნენ.  შემდეგ სამასწავლებლოდან ეზოში გადიოდა და მოსწავლეებს ესაუბრებოდა. ხანდახან მათ თამაშებშიც ერთვებოდა. ასე ახალგაზრდა მასწავლებელი შესვენების დროს სამასწავლებლოში აღარ შედიოდა. ან კლასში წერა-კითხვით იყო დაკავებული ან მოსწავლეებს ესაუბრებოდა.

მასწავლებლები ყოველთვის ცუდად საუბრობდნენ მასზე, თუმცა ამას ის ყოველთვის ნორმალურად იღებდა, ასაკოვან და ახალგაზრდა თაობას შორის მუდმივ დავად ღებულობდა. თავს პირობა მისცა, რომ ამ დავის გამო უკან არ დაიხევდა. თუ ათ მასწავლებელს არ უყვარდა, სამაგიეროდ ყველა მოსწავლის სიყვარული დაიმსახურა.

ჯერჯერობით უცოლობის გარდა არანაირი „ცოდვის“  მქონე ახალგაზრდა მასწავლებელი ბავშვების ზნეობის გაფუჭებაში დაადანაშაულე. ს ისიც კი დააბრალეს, რომ მათ  ”უზნეო“ ლიტერატურას და ეროვნულ-–მორალური  ღირებულებების საწინააღმდეგო  ხელოვნების  ნიმუშებს  აცნობდა. დირექტორთანაც კი გაასაჩივრეს, თუმცა  დირექტორმა გამოაცხადა, რომ ყველაფერი იცის, და ყოველივე ეს განათლების სამინისტროს ახალი პროგრამაა.

შემოდგომაზე და ზამთარში გრძელი გზის ფეხით გავლა იმდენად რთული იყო, რომ ახალგაზრდა მასწავლებელმა ქოლგა და ველოსიპედი იყიდა. მოსწავლეების გარდა კი  მას ყველამ დასცინა. „კაცმა ქოლგა არ უნდა ატაროს“, „კაცმა არ უნდა ატაროს ველოსიპედი“ მსგავსი სიტყვებით მას მასხრად იგდებნენ. სოფლის მოხუცებიდან დაწყებული ახალგაზრდებამდე. სკოლის მასწავლებლებიც მის ქოლგას და ველოსიპედს მასხრად იგდებდნენ და დასცინოდნენ. ის ყურადღებას არ აქცევდა და არ პასუხობდა. სოფლის წერა-კითხვის უცოდინარმა ახალგაზრდებმა, რომლებიც მთელ დღეს ჩაიხანაში ატარებდნენ რამდენჯერმე მასწავლებლის ველოსიპედს საბურავები გაუფუჭეს, გზაზეც გააჩერეს და გააფრთხილეს, რომ ქოლგით და ველოსიპედით სკოლაში არ მოვიდეს, თუმცა მასზე ამანაც არ იმოქმედა, მეტიც  ახალ ნივთებს იყენებდა, მაგალითად, საწვიმარიც იყიდა, თავზე გადმოსახურავი ქოლგაც. ასე დაჯდებოდა ველოსიპედზე და კვლავ სკოლისკენ მიიჩქაროდა, რა თქმა უნდა, სოფლის მაცხოვრებლებს ეს კიდევ უფრო მეტად აბრაზებდა. ახალგაზრდებს, ვისაც მანქანა ჰყავდათ წვიმიან ამინდში სპეცილურად მის გვერდით გაივლიდნენ და გუბის წყლით ასველებდნენ. სკოლის მოსწავლეებმა მას სოლიდარობა გამოუცხადეს და  მათაც წვიმაში ქოლგა ეჭირათ ხელში. ვისაც საშუალება ჰქონდა ველოსიპედიც იყიდა და სკოლაში ველოსიპედით დაიწყეს სიარული. ბიჭების ქოლგით და გოგონების ველოსიპედით სიარულს მასწავლებლებიც ვერ იღებდნენ და ბავშვების ზნეობის „გაფუჭებისათვის“ მასწავლებელს  განათლების სამინისტროშიც უჩივლეს. სამინისტროს მონიტორინგის შემდეგ ახალგაზრდა მასწავლებლის მიერ განხორციელებული საქმეები დადებითად შეფასდა და სამაგალითო საქციელისთვის მას ხელფასიც მოუმატეს.  ამის შემდეგ ყველა დადუმდა, მასწავლებლები არ ელაპარაკებოდნენ, სოფლის მაცხოვრებლები კი არ ესალმებოდნენ. ის კი თავისი საქმის დღითიდღე გაუმჯობესებას ცდილობდა.  ახალ-ახალი წიგნები მოჰქონდა მოსწავლეებისათვის და ახალ ცოდნას სძენდა.

ახლა კი  ზემოაღნიშნული გზა ისევ  წარმოიდგინეთ.  გზის  შუაში კი წვიმისგან  დასველებულ  მიწაზე დაწოლილი,  ცხვირ-პირ დასისხლიანებული  ახალგაზრდა  მასწავლებელი  წარმოიდგინეთ. წარმოიდგინეთ?… დიახ… ჩვენი ახალგაზრდა მასწავლებელი 3-4 წუთის წინ სოფლის იმ ახალგაზრდებმა სცემეს, რომლებსაც თავიანთ ცხოვრებაში ერთხელ მაინც „ლეილი და მეჯნუნი“, „რომეო და ჯიულეტა“ არ აქვთ წაკითხული. რამდენიმე დღის წინაც გააჩერეს მასწავლებელი გზაში და ჰკითხეს თუ რატომ არ არის დაოჯახებული და მისი ცემა სცადეს.  მერე ხშირად სკოლის ეზოში მიდიოდნენ და მოსწავლეებს ახალგაზრდა მასწავლებელზე კითხვებს უსვამდნენ.

ერთ დღეს მან დირექტორს ჰკითხა, „ამ ბიჭებს სკოლის ეზოში რა უნდათ“. დირექტორმა ღრმად ამოისუნთქა და თქვა, რომ ისინი გოგოებისათვის მოდიან სკოლაშიო. ყველაფერი გასაგები იყო… ახლა ეს „ძლიერი“, სოფლის მდიდარი მაცხოვრებლების შვილები მასწავლებელს  იმ გოგონებზე ეჭვიანობდნენ, რომლებიც უყვარდათ.

ერთ დღეს მასწავლებელმა შეამჩნია, რომ  ერთ-ერთი  აქტიური  გოგონა კლასში  უხასიათოდ იყო და შესვენებაზე სთხოვა, რომ კლასში დარჩენილიყო და მოწყენის მიზეზი ჰკითხა. გოგომ იტირა და თქვა, რომ მშობლებს მისი გათხოვება იმ   ერთ-ერთ ბიჭზე უნდოდათ, რომელიც სკოლის ეზოში მოდიოდა და მას ელოდა. გაკვეთილების მერე სახლამდეც აცილებდა,  მას კი ეს აწუხებდა.

მასწავლებლები ამბობდნენ, რომ ისინი ერთმანეთის შესაფერისები არიან, ბიჭი მდიდარია და გოგოს მასზე უარის თქმას ჭკუასუსტობას უწოდებდნენ. ახალგაზრდა მასწავლებელმა გაიგო  ეს და ძალიან ბრაზდებოდა, ის გოგოს მხარეს იყო.  ზუსტად მას შემდეგ მეორე დღეს ის გზაში გააჩერეს და სცემეს, ველოსიპედი გაუფუჭეს დაუმახინჯეს და ახლომდებარე არხში გადააგდეს. ჩანთა გახსნეს და წიგნები ტალახიან წყალში ჩააგდეს.

მან მუშტის და ფეხის დარტყმისგან თავი ძლივს ასწია და  არხში ხელ-პირი დაიბანა, ტალახი გაიწმინდა. ველოსიპედი ისეთ მდგომარეობაში იყო, რომ  არ  გამოადგებოდა. დასვლებული  წიგნები  კი  ჩანთაში ჩადო და გზა გააგრძელა.

მთელი გზა მომხდარზე ფიქრობდა. მოსწავლეები გაახსენდა და დაიფიცა, რომ  ნათელი მომავლისათვის,  წიგნისთვის,  წერისთვის,  განათლებისთვის და  ადამიანობისთვის  ბოლომდე იბრძოლებს.

მომხდარი ფაქტის შემდეგ ერთი კვირა სკოლაში არ გამოჩენილა, არავისთვის არ უთქვამს, რომ სცემეს. ოჯახში კი სიტუაციის ასახსნელად ძაღლების თავდასხმა მოიმიზეზა. სოფელში უმეტესობამ იცოდა, რომ  სცემეს. მოსწავლეებმა მისი ველოსიპედი არხიდან ამოიღეს და წაიღეს.

ერთი კვირის შემდეგ ჩანთა მოკიდებული, რომელიც წიგნებით ჰქონდა სავსე   ახალ ნაყიდ სკუტერში ჩაჯდა და სკოლაში წავიდა. ახლა კი  სახლიდან გვიან გამოსვლა შეეძლო, 15-20 წუთში სკოლაში იყო.  მოსწავლეებს ძალიან  გაუხარდათ  მისი  დანახვა. მისი  სკოლაში არყოფნის დროს მოსწავლეები გაკვეთილებს არ აცდენდნენ თავად უწევდნენ თავს მასწავლებლობას და გაკვეთილებს სწავლობდნენ. ეს ახალგაზრდა მასწავლებელისათვის ძალიან სასიხარულო ამბავი იყო. ყველაზე ცუდი ამბავი კი  აქტიური გოგონას მოტაცება იყო იმ ბიჭის მხრიდან, რომელიც სკოლის ეზოში ხშირად დადიოდა.  როგორც ბავშვები ამბობდნენ, გოგოს მშობლები ბიჭთან შეთანხმებულები იყვნენ. იმ დღეს პირველად დაინახეს მოსწავლეებმა მასწავლებლის თვალებზე ცრემლი.

ნელ-ნელა ახალგაზრდა მასწავლებელი სოფელში არასასურველ ადამიანად იქცა. ის მხოლოდ სკოლის დირექტორს და მოსწავლეებს უყვარდათ. სოფლის ყველა  უხუცესი, ახალგაზრდები, რომლებიც მთელ დღეს  ჩაიხანაში ატარებდნენ ყველა მის მტრად გადაიქცა. რამდენჯერმე რეგიონის რესურს-ცენტრში მის შესახებ საჩივარი შეიტანეს. ვითომ ახალგაზრდა მასწავლებელი მოსწავლეებს ცუდ გზაზე აყენებდა, მისი ჩამოსვლის შემდეგ ბავშვებს სახლში საქმეს ვეღარ აკეთებინებდნენ, მიწას ვერ ამუშავებდნენ, ბალახს  ვერ თიბავდნენ, ისინი მთელი დღე წიგნს კითხულობდნენ. როცა მშობლები რამეს ავალებდნენ, ბავშვები მშობლებს პასუხობდნენ ახალი სიტყვებით როგორიცაა – „ბავშვთა უფლებები“, „მოსწავლის ვალდებულება“. მასწავლებლის სიტყვა მათთვის კანონი იყო. გოგო-ბიჭიანად ყველას ქალაქში წასვლა და უნივერსიტეტებში სწავლა უნდოდათ. აქ ჩვენს საქმეს ვინ გააკეთებს, ვინ დაგვეხმარება.  გოგო და ქალაქში სწავლა და დარჩენა,  ბიჭებთან ერთად სწავლა? კიდევ ამ მასწავლებელმა გოგონებს ისე შეუცვალა აზროვნება გათხოვებაზე, რომ ვესაუბრებით გიჟდებიან.  გოგოს რა უფლება აქვს მშობლებს სიტყვა შეუბრუნოს. ეს ახალი მასწავლებელი ჩვენს ადათ-წესებს დასცინის. ვითომ ეს ყველაფერი უკუსვლაა. თქვენი ჭირიმე მითხარით ახლა როგორც ამბობენ ამ მასწავლებელს, ძველ ბაზარში ახალი წესის დანერგვა უნდა? იმ დღეს მამედის გოგოს ხელის სათხოვნელად მოვიდნენ. გოგომ რა თქვა იცით? მე სკოლას დავამთავრებ, უნივერსიტეტში ვისწავლი, შემდეგ ვიმუშავებ, მერე კი ვინც შემიყვარდება მაგას გავყები ცოლადო. ამის შემდეგ შენ მამედს რაში სჭირდები. თუ მამედს ერთ ჭიქა ჩაის ვერ დაუსხამ, საჭმელს ვერ მიუტან, ტანსაცმელს ვერ გაურეცხავ, სახლს ვერ დაასუფთავებ, მამედისთვის შვილიშვილებს ვერ გააჩენ, მაშინ მამედს რად უნდიხარ. ამ სოფელში კაცები  სად დაიხოცნენ, რომ შენ უნდა იმუშაო და ასე შემდეგ.

რესურსცენტრში მომუშავე თარჯიმანს შერცხვა მათი ნათქვამი, რომ ეთარგმნა და შეეცადა მათთვის აეხსნა, რომ  მასწავლებელს მათი  შვილებისთვის კარგი მომავალი უნდა, წერას და კითხვას ასწავლისო. გოგონების გათხოვებას რაც შეეხება, მათ ჯერ უნდა ისწავლონ, იმუშავონ, მერე თავად გადაწყვეტენ თუ ვის გაჰყვენ ცოლად. დიახ, უნდა იმუშაონ. კარგი არ იქნება, თუ თქვენი შვილებიც, როგორც ქართველები მასწავლებლად, ექიმად, მეცნიერად, სპორტსმენებად იქნებიან ჩამოყალიბებულნი. თქვენ კი შვილებს მსახურებად, დამლაგებლებად ზრდით. ადამიანები ხელჩაკიდებულნი ნათელი მომავლისათვის უნდა იბრძოდნენ.

სოფლის მაცხოვრებლებმა თარჯიმანზე თქვეს, ესეც მასწავლებლის მხარეს  არისო და მოგვიანებით საჩივრისთვის თავიანთი თარჯიმანი მიიყვანეს. რესურს-ცენტრის თანამშრომლებს მობეზრდათ მათი საჩივრები და ახალგაზრდა მასწავლებელი მიიწვიეს ცენტრში, სხვა სკოლაში მუშაობა შესთავაზეს. მან ეს შემოთავაზება არ მიიღო და თქვა, რომ ბოლომდე იბრძოლებს, იბრძოდა კიდეც  ახალ მომხდარ მოვლენამდე.

სასწავლო წელი დასასრულს უახლოვდებოდა. ახალგაზრდა მასწავლებელმა მოსწავლეებს 45 წუთის განმავლობაში თავისუფალი თემის წერა დაავალა. ზარის დარეკვის შემდეგ ყველა თავიანთი რვეული  მასწავლებელს დაუტოვეს და  კლასიდან გავიდნენ. საღამოს სახლში რვეულების შემოწმების დროს ზემოაღნიშნული ამბავი დახვდა. გოგონებიდან ერთ-ერთმა სათაურით „აღიარება“ დაწერა.  ნაწერი კი ასეთი იყო:

„დიდი ხანია თქვენთვის ამის თქმა მინდოდა,  მაგრამ  როგორ ან  რა  დროს  მეთქვა  არ  ვიცოდი. ამ გაკვეთილმა კარგი შესაძლებლობა მომცა. იმედი მაქვს, სწორად გაიმგებთ და მოსწავლე-მასწავლებლის ურთიერთობაზე ცუდათ არ აისახება. თქვენ ჩემი ნამდვილი მასწავლებელი გახდით, არა მხოლოდ ჩემი, ყველა მოსწავლის, მაგრამ ჩემს  და სხვებს შორის განსხვავება ისაა, რომ მე თქვენ მიყვარხართ. დღე და ღამე მხოლოდ თქვენზე ვფიქრობ. როცა ვკითხულობ, ვწერ, თვალწინ სულ თქვენ ცოცხლდებით ხოლმე. გთხოვთ, ნუ მიბრაზდებით. სიყვარული ხომ თქვენ გვასწავლეთ. თქვენ ამბობდით, რომ სიყვარული ყველაზე მაღალი გრძნობაა, არც ერთ ჩარჩოში არ ირგებსო, ის თავისუფალია. მაპატიეთ… შეიძლება არასწორად ვიქცევი. მაგრამ ამ წინადადებებს ჩემს გულს ვუსმენ და ისე ვწერ. მე თქვენ მიყვარხართ!“.

მასწავლებელმა „აღიარება“ წაიკითხა და დიდ ხანს ფიქრობდა. დიახ… ახლა იმის წინაშე დადგა, რისიც ყველაზე მეტად ეშინოდა. სულ ეშინოდა თავისი მოსწავლის შეყვარების, მაგრამ პირიქით მოხდა, მოსწავლეს შეუყვარდა მასწავლებელი. ეს მისთვის მოულოდნელი გამოცდა იყო. ამ გამოცდის ჩაბარებას შეძლებს? სოფლის მაცხოვრებლებსაც , სწორედ ასეთი რამის გაგონება უნდოდათ. ისედაც ჭორებს ავრცელებდნენ, რომ გოგონებს „აფუჭებდა“. მას ამ სოფელში ყველაზე მეტად გოგონებთან ურთიერთობა აშინებდა.  თავისი თავის დადანაშაულება დაიწყო. რა გააკეთა ისეთი, რომ მსგავსი მოვლენის  წინაშე დადგა . მერე ისიც გაიფიქრა ეს რამე ცუდი განზრახვა ხომ არ იყო.. არა! მას სჯეროდა თავისი მოსწავლეების.  მათგან ასეთი  „თამაში“ მისთვის წარმოუდგენელი იყო. ეს ნამდვილი სიყვარული იყო. სუფთა, ცოდვებისგან შორს მდგარი  სიყვარული.

ამ მოვლენამ მთელი მისი ცხოვრება შეცვალა. დილით კლასში შესვლის დროს იმ გოგოს ადგილი ცარიელი დახვდა. ერთი კვირა ასე გაგრძელდა. როცა მასწავლებელმა მიზეზი ჰკითხა სხვა ბავშვებს მათ უპასუხეს, რომ ის ავად იყო. მან ფურცელზე რაღაც დაწერა, გოგოს რვეულში ჩადო და მის ყველაზე ახლო დაქალეს, სანდო მოსწავლეს ჩააბარა და მისთვის სახლში მიტანა სთხოვა. ენდობოდა, მაგრამ  დილამდე ნერვიულობდა, რომ რვეული სხვის ხელში არ აღმოჩენილიყო. მეგობარმა რვეული გადასცა და მასწავლებლის ნათქვამიც უთხრა – „გაეცნოს თავის შეცდომებს“. რვეულში ჩადებულ ქაღალდზე ეწერა:

„მეც მიყვარხარ, მაგრამ ეს ის სიყვარულია, რაც მასწავლებელს მოსწავლის მიმართ აქვს. მხოლოდ შენ კი არა ყველა მიყვარხართ, როგორც ჩემი ახლობლები და ძვირფასი ადამიანები. ჩვენს შორის სიყვარული მხოლოდ ასეთი შეიძლება იყოს. სიყვარული  არც  დანაშაულია და არც  ცოდვა.  ამიტომ, შენ არ გიბრაზდები. მე შენი მესმის. სინამდვილეში ეს ჩემი ბრალია, რომ სიყვარულის განვითარებაზე სხვა მიმართულებით შევქმენი პირობა. ასე არ უნდა მომხდარიყო. შენ ძალიან ახალგაზრდა ხარ და მომავალი წინ გაქვს. მჯერა, რომ ვინც უნდა შეგიყვარდეს ეს ადამიანი მე არ უნდა ვიყო. შენს სუფთა სიყვარულს მე არ ვიმსახურებ, მაპატიე….

თუ გაკვეთილებს გააცდენ და  სკოლაში ჩემს გამო არ მოხვალ, მე ჩემი საყვარელი საქმისთვის თავის დანებება მომიწევს, ჩემს ბრძოლას შევაჩერებ, დავემორჩილები. ამას კი იმედია, ოდესმე გაიგებთ და მე მაპატიებთ. გთხოვ, არ გააცდინო გაკვეთილები“.

თავდაპირვალად მოსწავლე მის თხოვნას არ ასრულებდა. გოგონა სკოლაში კვლავ არ დადიოდა. მთელი დღე სახლიდან არ გადიოდა, ტიროდა.  სოფელშიც გავრცელდა ჭორები. ყველა იმაზე საუბრობდა გოგომ ასე უცებ როგორ მიატოვა სკოლა, ისინი მის უცნაურ დაავადებაზე ჭორაობდნენ. მასწავლებელმა ბევრჯერ სთხოვა, ბევრს შეეცადა, დირექტორიც გააგზავნა მასთან სახლში, მაგრამ გოგონა ისევ არ მოვიდა სკოლაში. ნელ-ნელა მისი მდგომარეობა გაუარესდა, ნამდვილად ავად გახდა. საწოლიდან ვერ დგებოდა, საჭმელს არ ჭამდა, არავის  ელაპარაკებოდა. ღამით  მაღალი ტემპერატურა ჰქონდა, დილამდე არ უწევდა ტემპერატურა. ბოდვაც დაიწყო. ერთ ღამეს კი  სიცხიანმა გოგონამ თავისი მასწავლებლის სახელს იძახდა ძილში  და მშობლემა ეს გაიგეს. დილით კი მთელ სოფელში გავრცელდა ეს ამბავი.  გოგონას ავად ყოფნის მიზეზად მასწავლებელი დაასახელეს, დაადანაშაულეს  და სკოლაში მივიდნენ .

სკოლის წინ სოფლის მაცხოვრებლები ჯოხით და ჯაჭვით ხელში, მასწავლებლის გარეთ გამოსვლას ითხოვდნენ. ხმაურზე მოსწავლეები და მასწავლებლები ფანჯრის მინებიდან  შეიკრიბნენ. სკოლაში რა ხდებოდა ვერავინ მიხვდა. ახალგაზრდა მასწავლებელმა ყველას გასაგონად თქვა, რომ  ადგილებს დაბრუნებოდნენ. დირექტორი საკითხის გასარკვევად მოსახლეობასთან მივიდა. ხმაური უფრო იმატა  ახალგაზრდა მასწავლებლის გარეთ გამოსვლას ითხოვდნენ. დირექტორს აბრალებდნენ, რომ მასწავლებელი მან მიიღო სკოლაში.

ახალგაზრდა მასწავლებელი ფანჯრიდან ყველაფერს ხედავდა, ვერ მოითმინა და  გარეთ გავიდა.  მიუახლოვდა მოსახლეობას და სთხოვა დირექტორი გაეშვათ. მოსახელობამ მას ცემა დაუწო. დირექტორს ჩარევა უნდოდა, მაგრამ ხალხის ბრბო ურტყამდა. მასწავლებლები სკოლის კართან იდგნენ და მოსწავლეებს გარეთ არ უშვებდნენ. სკოლის ეზოში სირბილით მომავალი გოგონას ყვირილზე „გაჩერდით“, ყველა თავის შეჩერდა. ბრბოში შევიდა, ტანისამოს დახეულ მასწავლებელს მიუახლოვდა, რომელიც მიწაზე იწვა და  ჩაეხუტა და ტირილი დაიწყო.. „თქვენ რა გააკეთეთ? მისი ბრალი არაფერია…

მოსწავლეები გარეთ გამოვიდნენ. მათ მიწაზე, მოსწავლის კალთაზე უგონოდ დაცემული მასწავლებლის გარშემო წრე შეკრეს.  ხალხს და მასწავლებელს შორის თვიანთი წრით კედელი შექმნეს. გარშემო სიჩუმე იყო. მხოლოდ გოგონას ტირილის ხმა ისმოდა, რომელიც მასწავლებლის სისხლიან თავს ეხუტებოდა.  შემდეგ… შემდეგ რა მოხდა? ამას არ დავწერ. ამის გასარკვევად თვითონ მიდით სოფლის სკოლებში, მოძებნეთ ის მასწავლებელი…ისევ მინდა, რომ გრძელი გზა წარმოიდგინოთ, ამ გზაზე კი  მიმავალი მასწავლებელი, რომელსაც ზურგზე წიგნებით სავსე ჩანთა აქვს მოკიდებული. სოფლისკენ მიმართული ჩრდილი… ეს ახალგაზრდა მასწავლებლის ჩრდილია.

ავტორი: აზერ მუსაოღლუ

თარგმნა: აინურა ალიევა

წიგნები პანდემიისას – თეონა დოლენჯაშვილი

                                                    ქალები პანდემიისას

“სიკვდილი მხოლოდ იმიტომ მიძნელდება, რომ სიყვარულის გამო არ ვკვდები

პანდემია ახშობს ცხოვრებას და მასში დახშულ სურვილებს ავლენს, ლიტერატურა კი მათ აღწერს. კრიზისის დროს, როგორც ვირჯინია ვულფი იტყოდა,  „ადამიანის მარადიული ბუნება იცვლება“, უფრო სწორად, საკუთარ ჭეშმარიტ არსს უბრუნდება, მორალურ-კულტურულ საბურველს იცლის და ძვლებამდე აშიშვლებს ჩვენს სისუსტეებს, შიშებს და ტკივილებს, და დგება დრო, როდესაც ყველაზე დიდი მისია ექიმებს და მწერლებს ეკისრებათ. ხორცის მკურნალობას და სულის გადარჩენას, სულზე დაკვირვებას, მის ყველაზე ბნელ და ღრმა კუნჭულებში შეღწევას. რადგან კრიზისი პროცესია და არა განაჩენი. განაჩენი კი იმის მიხედვით დგება, თუ როგორ გავივლით ამ პროცესს.

სწორედ ამიტომ ჩემი საყვარელი წიგნებიც ისინია, რომლებიც ყველაზე მძაფრად აღწერენ ამ პროცესს. სადაც ყველაზე უკეთ ჩანს სიკვდილის სიახლოვით შეცვლილი ადამიანი და მისი ბუნება, მისი არჩევანი, გმირობა თუ ლაჩრობა, სიძულვილი თუ სიყვარული…

მაგრამ ახლა ამ წიგნებზე კი არა, ამ წიგნების პეროსნაჟებზე მინდა მოგიყვეთ. მათ ყველაზე სუსტ და ამავე დროს  ყველაზე ძლიერ  გმირებზე – ქალებზე პანდემისაას.

ექიმის ცოლი

მას სახელი არ აქვს. ის უბრალოდ ექიმის ცოლია. ერთადერთი თვალხილული ადამიანი უცნობი ეპიდემიით დაავადებულ ასევე უსახელო უსინათლოთა შორის. ეს ქალი ჟოზე სარამაგუს „სიბრმავის“ მთავარი პერსონაჟია, რომელსაც მწერალმა ყველაზე დიდი მისია არგო – ექიმის ცოლი ის არის, ვინც  მოვლენების შუაგულშია. ვინც ხედავს ყველაფერს. ხედავს ადმიანების სულმოკლეობას, სასოწარკვეთას, სისასტიკეს, ღალატს, მკვლელობას, ის ხედავს მათ სრულ დაცემას, ქაოსს და რღვევას. ის ხედავს „თეთრი პანდემიის“ მიზეზს და აღწევს საგანთა არსში.

სარამაგუს ამ წიგნში იზოლაცია ყველაზე მძაფრია. კარანტინი – ყველაზე მძიმე. ადამიანებს გარესამყაროსგან თეთრი ნისლის სქელი ფარდა ჰყოფს. და ისინი არა მხოლოდ ჩვეული ყოფისგან ხდებიან იზოლირებული, ისინი მოკვეთილნი არიან საკუთარი თავისგანაც. მათ ყველაზე უმწეო, უილაჯო მდგომარეობ აქვთ მისჯილი – იზოლაცია სიბრმავით.

ექიმის ცოლი ტყუის. ტყუის, თითქოს თავადაც ბრმაა. თავდაპირველად ეს ქმრის გამო გააკეთა, რადგან მისი იზოლაციაში მიტოვება არ სურდა, მაგრამ მერე მის მთავარ როლად იქცა. ქალაქის საკარანტინე სივრცეში,  იქ, სადაც ცარიელი ფსიქიატრიული კლინიკის ბინძური ტალანებია, ექიმის ცოლი ყველასთან თამაშობს, რათა არ გამოირჩეს, რადგან იცის, ჯანმრთელი ადამიანის უპირატესობას ყველაზე მტკივნეულად დაავადებულები გრძნობენ, ამ უთანასწორობის გამო წარმოქმნილი უკონტროლო აგრესია კი ნებისმიერ ვირუსზე უფრო სახიფათოა.

ამგვარად, ექიმის ცოლი ცოდნის ზღვარს იქითაა. მას ესმის, რომ ცოდნის გარკვეულ ზღვარს იქით სჯობს, თავი ისე დაიჭირო, თითქოს არაფერი იცი.

უსინათლო ექიმის თვალხილული ცოლი სიკეთის ზღვარს იქითაც არის. ის ერთადერთია, ვისაც შეუძლია, დაავადებულებს უშველოს. გახდეს ლიდერი, შექმნას ერთობა, გამოიყვანოს ეპიდემიის მოჯადოებული წრიდან ადამიანები, გადაარჩინოს სხვები.

და ასეც იქცევა. ის ყველას ნაცვლად იბრძვის.

ექიმის ცოლი სიყვარულის ზღვარს იქითაცაა. რადგან მოვალეა, თვალი არ დაუხუჭოს რეალობას, იმასაც ხედავს, როგორ ღალატობს ქმარი. ხედავს და ეგუება, თვალს ავლებს ნაცრისფერი საბნების ქვეშ სხეულების მოხაზულობას, ბინძურ კედლებს, ცარიელ საწოლებს და აუღელვებლად უსურვებს საკუთარ თავს  დაბრმავებას, რათა შეაღწიოს საგნების ხილული გარსის მიღმა, შიგ სიცარიელეში, მათ ბრწყინვალე და გარდაუვალ სიბრმავეში.

საოცარია, მაგრამ ექიმის ცოლი, მართლაც, ერთადერთი მხედველია საყოველთაო სიბნელეში. ტაძრებშიც კი წმინდანდების ქანდაკებებს თვალები აქვთ ახვეული, თითქოს ღმერთებიც დაბრმავებულან და ახლა ექიმის ცოლმა უნდა გაიყვანოს ადამიანები აღთქმულ მიწაზე და უთხრას მათ:

„მკვდრები ხართ და მკვდართა დამმარხავი!
ბრმები ხართ და ბრმათა წინამძღოლი!
მართალთა გამოგზავნილო მკვლელებო,

აჰა! გრჩებათ თქვენი სახლი ოხრად
შენ კი, ჩემოხალხო, გამოდი მისგან!

გაიქეცი ბაბილონიდან“

ფერმინა

ფერმინა დასაც ექიმის ცოლია. უფრო სწორად ექიმის ქვრივი. ფერმინა იმ ასაკშია, როდესაც ქალები დასასრულისთვის ემზადებიან. გრილ პატიოში ჩამოსხდებიან და ნუშისა და ყავის მომწარო სურნელში ტკბილახალგაზრდობას იგონებენ. ხანგრძლივი წვიმების სეზონზე  შინ ნაქსოვ თავშალში ეხვევიან, მზიან დღეებში კი ლურჯ ცაზე ანგელოზებს ეძებენ. ელოდებიან უკანასკნელ საქმროს – მთავარანგელოზს.

მაგრამ ფერმინასთან მთავარანგელოზი იგვიანებს. იქამდე ეპიდემია მოდის – ქოლერა. ქალაქში ჟამიანობა იწყება. ქალაქი იკეტება, გარესამყაროს სწყდება და ყოველ ოთხ საათში ციხესიმაგრის გარნოზონიდან ქვემეხის ხმა ისმის. ზარბაზანს ისვრიან. სჯერათ, რომ დენთი ჰაერს გაასუფთავებს ან ქოლერის დემონებს დააფრთხობს. მაგრამ ქოლერას არაფერი აშინებს. მიჰყავს და მიჰყავს ადამიანები, გარდაცვლილთა რიცხვი იზრდება, მათი დათვლა შეუძლებელია.მხოლოდ რჩეულები გადარჩებიან, რადგან ეპიდემია ღვათებრივი სამართლის ფორმაა, თუმცა ეს სამართალიც არავინ იცის, როგორ ნაწილდება, ის ისევე ულოგიკოა, როგორც უბედურება, რომელიც საყოველთაოა და ამავე დროს არათანაბარი.

ფერმინა ყველა ავადობის წამალს და უნივერსალურ ვაქცინას აგნებს. მისი სახით გაბრიელ გარსია მარკესმა რომანში „სიყვარული ჟამიანობის დროს“ სიკვდილ – სიცოცლის დუალიზმი ამოხსნა. ახსნა, რატომ არის, რომ სწორედ მაშინ, როცა ასე ახლოსაა სიკვდილი, ყველაზე მეტად გვინდა სიცოცხლე. რატომ არის, რომ როდესაც შეუძლებელია სიყვარული, ყველაზე მეტად გწყურია ის.

და მაშინ, როდესაც ქოლერა ირგვლივ ყველაფერს ანადგურებს, 80 წლის ფერმინას ახალგაზრდობის სიყვარული უცოცხლდება. ის გარბის ფლორენტინოსთან ერთად, რომელიც მას 51 წელი ელოდა, რომელმაც იცოდა, რომ უნდა ეცოცხლა, ავად არ უნდა გამხდარიყო, არ უნდა დაბერებულიყო, ფერმინას ქმარზე ადრე არ მომკვდარიყო.

დიახ, სიყვარული საუკეთესო ვაქცინაა, ხოლო ეპიდემია – თავისუფლება! თავისუფლება აკრძალვებისგან, საზოგადოებრივი წნეხისგან. სიბერისგან, შიშისგან. ჟამიანი ქალაქიდან გაქცეული მოხუცი შეყვარებულების გემზე მოფრიალე ქოლერის ყვითელი დროშა ფერმინას, როგორც ქალის, თავისუფლებაა. აკრძალული სიყვარულით ტკბობაა ცხოვრების დაისში. ეს დასასრული ამავე დროს ახლის დასაწყისია. სიყვარულში ჩაკეტვა, სიცოცხლის ზეიმი და სიკვდილთან დაზავება – ფერმინას სიყვარული არა მხოლოდ სიკვდილზე იმარჯვებს. ის იმარჯვებს იმ სიცოცხლეზეც, რომელსაც ის საზოგადოებრივი აზრის კარანტინში ჰყავდა გამოკეტილი.

ქითი

რომ არა ეპიდემია, ქითი (სომერსეტ მოემის „მოხატული ფარდა“)

სნობური ელიტარული ოჯახის განებივრებულ ქალად დარჩებოდა, ერთ მარტოსულ და მოწყენილ დიასახლისად. რომლისთვისაც ქმარს არ სცალია, მოწყენილობისგან გაბეზრებული ქითი კი  ინტრიგაში ეხვევა და ქმარს ღალატობს. ქითი მოღალატე ცოლია, რომლის ღალატის შესახებაც იცის ქმარმა, ექიმმა უოლტერ ფეინმა, თუმცა ქმრის სასჯელი უცნაურია. ის ცოლს არ ტოვებს, ის მასთან ერთად შორეულ და სახიფათო მოგზაურობაში მიემგზავრება. ჩინეთის პატარა დაბაში, იქ, სადაც ქოლერა მძვინვარებს.

გაუგებარია, რას ეძებს უოლტერი ღვთისგან მივიწყებულ სოფელში – სიკვდილს თუ გადარჩენას. ეს მისი სასჯელია თუ პატიება.  თავდაპირველად ქითისთვის ყველაფერი ტანჯვაა:  უცხო ადგილი, მძიმე პირობები, მოწამლული წყალი, ქოლერით გარდაცვლილთა სამგლოვიარო პროცესიები…  მაშინ, როდესაც ქმრის ცხოვრება ყოველდღიური ბრძოლაა სიკვდილთან.  როდესაც ის შიშველი ხელებით, მედიკამენტებისა და სანიტრების გარეშე ებრძვის მომაკვდინებელ სენს. ეპიდემიას, სულებს გლეჯს პირიდან. ქითის ცხოვრება მხოლოდ პასიური დაკვირვებაა  ყოველივე იმაზე,  რაც ხდება. და ბედს შეგუებული მოლოდინი, რა მოხდება მერე,  რას მოუტანს ხვალინდელი დღე მისთვის უკვე დასრულებულ ცხოვრებაში. მაგრამ სწორედ აქ ხდება მეტამორფოზა.

სწორედ აქ – პატარა ჩინურ სოფელში იწყება ნამდვილი, სისხლსავსე და ბედნიერი ცხოვრება. სწორედ აქ იბადება ქითის მიზანი, ჩნდება მისია და იქმნება ნამდვილი სიყვარული. ქალი თითქოს ახლაღა გაიცნობს ქმარს. უბედურება მათ აახლოებს, ეპიდემიის წინააღნმდეგ ბრძოლა აერთიანებს. ქოლერა უკან იხევს. ისინი კი თავიდან აღმოაჩენენ ერთმანეთს. უყვართ და იბრძვიან. და, რა თქმა უნდა, აქაც ხდება კათარზისი. ექიმი ქალაქს გადაარჩენს, მაგრამ თავად იღუპება. სიკვდილს მთავარი გმირი მიჰყავს, მაგრამ სიყვარულს ტოვებს.  და ქოლერისგან გაწმენდილ ქალაქში ახალი სიცოცხლე იბადება.

ქითი ქალია. ქალი, რომელიც ყოველთვის იმარჯვებს  სიკვდილზე, რადგან მხოლოდ ქალს შეუძლია, აღადგინოს კაციობრიობის დაკარგული ბალანსი. მხოლოდ ქალს შეუძლია, ამქვეყნად ახალი სიცოცხლე მოავლინოს. ახალი შვილი, ახალი ადამიანი.

* * *

დასასრულს, კიდევ ერთი ქალი მახსენდება. ალბერ კამიუს გენიალური რომანიდან „შავი ჭირი“. ის ქალიც ექიმის ცოლია.  მთავარი გმირის ბერნარ რიეს სიყვარული. ქალი, რომელიც ნაწარმოებში თითქმის არ ჩანს, რადგან ეს კაცების რომანია. აქ კაცები იბრძვიან შავი ჭირის – ფაშიზმის წინააღმდეგ. კამიუს ამ დიდ ალეგორიულ წიგნში ვირთხების მიერ შემოტანილი შავი ჭირის ვირუსი ისევე ჰგავს ტოტალიტარული სახელმწიფოების იდეოლოგიას, როგორც ჟოზე სარამაგუს „სიბრმავეში“ აღწერილი  ფსიქიატრიული პალატები ჰგვანან ნაცისტურ საკონცენტრაციო ბანაკებს. ექიმ ბერნარ რიეს ცოლი კი კოლექტიური სახეა იმ უდანაშაულო მსხვერპლისა, იმ ათი ათასობით ქალის და ბავშვისა, რომლებიც მიჰყავთ ომებს და ადამიანურ უგუნურებას. რიეს ცოლი, რომლის დაღუპვასაც ის ტყელეგრამით იგებს, უხილავი მსხვერპლია და ყველაზე ხილული მეამბოხე,

მისი სიკვდილი ნიშანია და ეპიდემიასთან,  ომთან,  ბოროტებასთან თუ ადამიანურ არასრულყოფილებასთან მებრძოლი ექიმი ხვდება,  რომ სამყაროს განკურნება შრუძლებელია, რომ „შავი ჭირის ბაცილა არასოდეს კვდება და არც არასოდეს ქრება, რომ მას შეუძლია, ათეულობით წელი ეძინოს ავეჯსა თუ თეთრეულში, მოთმინებით იცადოს ოთახებში, სარდაფებში, ჩემოდნებში, ცხვირსახოცებში, ქაღალდებში და ,იქნებ ერთი დღეც დადგეს, როცა, ადამიანთა საუბედუროდ თუ მათი ჭკუის სასწავლებლად, შავი ჭირი კვლავ გამოაღვიძებს ვირთხებს და სასიკვდილოდ გამოგზავნის ბედნიერ ქალაქში.“

და თუ არ დავინახეთ, არც ბრმებს აგვეხილება თვალები, რადგან სიბრმავე სხვადასხვაგვარია. არც თავისუფლება მოგვეცემა, თუ მისთვის არ ვიბრძოლეთ და არც ახალი სიცოცხლე  დაიბადება, თუ არ შევიყვარეთ.

ეს ჩემი ქალების გაკვეთილებია დიდი პანდემიის წიგნებიდან . ეს ჩვენი საერთო ლიტერატურული და ცხოვრებისეული გამოცდილებაა, რომელიც კიდევ ერთხელ გვეუბნება, რომ –

ცხოვრება აბსურდია.მაგრამ ჩვენ უნდა ვისწავლოთ ამ აბსურდში ცხოვრება. ჩვენ უნდა ვისწავლოთ ცხოვრება სხვისთვის!

ჩემი უკანასკნელი სარძევე კბილი

მოუთმენლად ველოდი, თუ როდის მომექანებოდა მორიგი სარძევე კბილი, რადგან ამას  მთელი  ცერემონია  მოჰყვებოდა,  რომელიც ჩვენს ოჯახში დაურღვეველ  წესად იყო უკვე  დამკვიდრებული.

კბილის მოქანების ამბავი პირველად მამას უნდა გაეგო. მე მამასა და ტელევიზორის ეკრანს შორის ვდგებოდი, მომხდარისათვის უფრო მეტი მნიშვნელობა რომ მიმენიჭებინა, უსიტყვოდ ვაღებდი პირს და ენით საზეიმოდ ვაწვებოდი მოქანებულ კბილს.-  მოიტა  ბავშვის კბილის კოვზი, – მიმართავდა მამა დედას. „კბილის  კოვზად“  წოდებული ერთი ტარმოჩუქურთმებული ვერცხლის კოვზი იყო, რომელსაც  მხოლოდ კბილის  მოქანების  შემთხვევაში  თუ  ამოიღებდნენ  უჯრიდან. გარდა ამისა მხოლოდ მამას ჰქონდა უფლება შეემოწმებინა თონის დანთების დრო იყო ნამდვილად, თუ  არა.  დედაჩემი  გამოაღებდა სამზარეულოს თეთრი კარადის ზედა კარს, ამოიღებდა ვერცხლის კოვზს და მამას მისცემდა.  მამაჩემი კოვზის ტარით ფრთხილად  მიაწვებოდა მოძრავ  კბილს  და იტყოდა კვირამდე კარგად მოფამფალდება, კვირას თონეს გავაჩაღებთ. ამით  იწყებოდა  ჩემი  ტანჯვა. არადა არ დგებოდა  კვირა.  თენდებოდა  და არ ღამდებოდა. ბოლოსდაბოლოს  შაბათს  საღამოს  მე  და  დედა  ვირჩევდით  მეორე  დღისთვის  ჩასაცმელ  კაბას, ბაფთებს, ფეხსაცმელებსა  და   წინდებს… ჩვენი  სახლი  პატარა  და  ერთსართულიანი  იყო.  თონე  ჩვენს  ქოხთან  უფრო  ახლოს  იდგა,  ვიდრე  ბიძაჩემის ორსართულიან  ქვის  სახლთან.  ჩვენ და ბიძაჩემი ვცხოვრობდით ერთი დიდი ბაღის სხვადასხვა კუთხეში  აშენებულ  სახლებში  და  პატარაობისას  მიძნელდებოდა  გარჩევა, რა  იყო  ჩვენი  და  რა  ეკუთვნოდა  ბიძაჩემის  ოჯახს. მხოლოდ მე  მქონდა  ნებადართული  ისე დამერღვია ყველა საზღვარი,  გამეთელა ბოსტანის ყველა  კვალი და დამეტეხა ყველა მსხმოიარე ხილის ტოტი, როგორც  მე მსურდა. რაც  შეეხება თონეს,  ის  ხომ  მთლიანად  ჩემი  იყო და ჩემი. უპირველეს  ყოვლისა,  ეს  თონე  ყლაპავდა  ყველა  ჩემს  სარძევე  კბილებს,  გარდა  ამისა, ქათმების   საბუდრისაკენ   მიმავალი   გზა  თონეს  გვერდს ჩაუვლიდა, მე  კი თოხლოდ მოხარშული კვერცხი  ძალიან  მიყვარდა.

კვირა  დილით  უთენია  კვამლის მწკლარტესუნი და ჩემი აცრემლებული თვალები მაღვიძებდნენ.  ამჯერად  ხმელი  ფოთლები  და  წკირები, რომლებსაც  თონეში  ტკაცა-ტკუცი  გაუდიოდა  უსიამოვნო  შეგრძნებას  არ იწვევდა  ჩემში. მე  სხვა  დანარჩენი  დღეებივით  აღარ  ვნებივრობდი  საწოლში, წამოვხტებოდი  და  ღამის  პერანგით  მივრბოდი  თონისკენ  მამაჩემთან  და  ისიც  აალებულ  თონესთან  მდგარი სწრაფად ხელში  ამიტაცებდა.

მამაჩემი  აუწერელად  ლამაზი  იყო. შავი  ფართო   თვალები ჰქონდა, მშვილდივით წარბები, ხორბლისფერი,  უზადო კანი, სწორი, ლამაზი ცხვირი და ამობურცული ტუჩები.  მართალი  რომ  ვთქვა, მე ეს ყველაფერი აღარც  კი  მახსოვს, დედაჩემის  მონაყოლიდან  ვიცი. აბა ხუთი  წლის  ბავშვს  საიდან  აქვს იმის შეგნება შეაფასოს მამამისი  ლამაზია  თუა  რა?   დედაჩემი   მიყვებოდა, რომ   მამას   მშვენიერი, ხავერდოვანი  ხმა  ჰქონდაო.   მე  მახსოვს, თუ როგორ მღეროდა ის  ჩემს  დაბადების  დღეებზე  და  ისე,  ყოველგვარი   მიზეზის   გარეშეც.  ღამღამობით  მიმღეროდა,  რომ  დამეძინა. სიტყვებიც  კი მახსოვს ,,მგელს  ერგოს  წილად  გული ჩემი, მხოლოდ დედაჩემს არ მოესწროს სიკვდილი  ჩემი“, – მღეროდა  მამა.

̶  დღეს  უნდა  ვიმღეროთ, მეტყოდა  თონესთან   მდგარი. მერე  ძირს ფრთხილად  ჩამომსვამდა და მეც ხტუნვა-ხტუნვით გავიქცეოდი  სახლისკენ,  ჩავიცვამდი  ლამაზ, საზეიმო  კაბას,  წინდებს,   ფეხსაცმელებს… მერე  კი, დედაჩემთან   ხელჩაკიდებული, მორთულ-მოკაზმული  ვბრუნდებოდი  თონესთან,   სადაც  უკვე  თავი  მოეყარათ   ბიძაჩემს, მის  ცოლსა  და  სამ  შვილს. ჩემს  გამოჩენაზე  ყველანი  ტაშს  უკრავდნენ.  მე  შუაში  გავჩერდებოდი, მამაჩემი არაყით  დაასველებდა  ძაფს  ჩააბამდა მოფამფალებულ ჩემს  სარძევე კბილს  და მოქაჩავდა. შემდეგ    მამაჩემს  კბილს  ფრთხილად  დადებდა  ლურჯ  ყვავილებიან  ხელსახოცზე    და მომცემდა.   შემდეგ  მე  და  მამა  თონეს  გარს  ვუვლიდით  და  ვმღეროდით  „თონევ, ჩემო  თონევ, მე  შენ  მოგცემ  ძაღლის  კბილს, შენ  მე მომე  ბატკნის  კბილი“. ამ  სიტყვებს  სიმღერით ვიმეორებდით  შვიდჯერ. მამაჩემი  ბოხი  ხმით  მღეროდა  მე  კიდევ  ვაკარკარებდი, ვცდილობდი  რაც  შემეძლო  კარგად  მემღერა, რადგანაც   მამაჩემმი   ამბობდა, რომ  თუ  კარგად  არ  ვიმღერებდი  თონე  გაბრაზდებოდა  და   უსწორმასწორო   კბილები   ამომივიდოდა. შვიდჯერ   გამეორების   შემდეგ  კბილს  თონეში  გადავუძახებდი.  ვცდილობდი  დამენახა, თუ როგორ  იწვოდა  ჩემი  კბილი,   მაგრამ  ვერ  ვახერხებდი, რადგანაც  ცეცხლის  ენები  სწრაფად  ნთქავდნენ  მას.  ყოველივე  ამის  შემდეგ  მივრბოდი  ჩემი  საწოლი ოთახისაკენ და ბალიშს ავწევდი, ვიცოდი იქ საჩუქარი უნდა ყოფილიყო ჩემი მორიგი სარძევე კბილის თონესთვის გადაცემასთან  დაკავშირებით. საჩუქრად ხან  თოჯინა  დამხვდებოდა,  ხანაც  დათუნია, ხან  კიდევ  ლამაზი კაბა… შემდეგ   უფროსები  მწვადს  წვავდნენ  (აბა ცეცხლს  ტყუილუბრალოდ  ხომ  არ  დაკარგავდნენ), ჩემთვის კი ეს სადღესასწაულო ღონისძიება საჩუქრის მიღებით მთავრდებოდა,  ამიტომაც ოჯახური  სადილიდან  ბევრ  რამეს  ვერ  ვიხსენებ.

როდესაც  უკანასკნელი  სარძევე   კბილი   მომექანა   მამაჩემი   საავადმყოფოში   იწვა. მე  დეიდა  ემილიას  სახლში  ვრჩებოდი,  ერევანში,   რადგანაც   ჩვენსას   სახლში  არავინ  იყო. დედაჩემი  მამას უვლიდა  საავადმყოფოში. კბილი  რამდენიმე  დღე  ინძრეოდა, შემდეგ  კი სულ  მოეშვა  და  ჩამოეკიდა.- მოდი  კბილს  ამოგიღებ, უცებ  არ  გადაყლაპო, – მითხრა  დეიდამ.- ვერცხლის   კოვზი   სოფელშია, – ვუთხარი  მე.- ვერცხლის  კოვზი  რად  მინდა, ხელით   მოგაძრობ…- როგორ  თუ ხელით? – გავიკვირვე  მე. ჩემთვის  უკვე  გასაგებიიყო, რომ დეიდაჩემი  სარძევე  კბილის  ამოღების წესებს არ ფლობდა და მოვითხოვე  მამაჩემთან  წავეყვანე   (პატარობისას  მე  თხოვნა  არ  ვიცოდი, მხოლოდ  მოვითხოვდი).  მეორე  დღეს  კბილი  თვითონ  მომძვრა. მე დეიდას  ხელსახოცი  ვთხოვე, მანაც  მომცა,   მაგრამ  ყვავილებიანი  კი   არა, ჩველებრივი,  თეთრი. მე  მაინც  გავახვიე  კბილი  ხელსახოცში  და  ჯიბეში  ჩავიდე. კვლავ  მოვითხოვე   წავეყვანე  მამასთან. მეორე დღეს დედაჩემის  ძმამ  საავადმყოფოში  წამიყვანა.   მამაჩემი  საწოლში  იწვა,  ფანჯარასთან. როცა  შევედი  საწოლიდან  წამოიწია,  ხელში  ამიყვანა და  დიდხანს  კოცნიდა  ჩემი ბეწვის  ქუდს. მე  ძლივს  დავაღწიე  თავი  მამაჩემის   ხელებს,   ჯიბიდან  ამოვიღე  ხელსახოცი, გავხსენი  და  შევეკითხე :- ახლა  რაღა უნდა ვქნათ?-  ვინ   ამოგიღო? – მკითხა  მამამ. – თვითონ  ჩამოვარდა, – ვუთხარი  მე – რა უნდა  ვქნათ, თონე უნდა ავანთოთ, – გაიღიმა  მამამ.- როდის? – ვკითხე მე.-ერთი  კვირის  შემდეგ   სახლში  წავალთ  და  ვიმღერებთ.მამაჩემმა   კბილი   გამომართვა, შემდეგ  საწოლის  გვერდით  მდგარი პატარა კარადიდან უჯრედაცხვირსახოცია მოიღო,  კბილი შიგ გაახვია  და მე მომცა.

ერთი  კვირის  თავზე  მამაჩემი  გარდაიცვალა. ჩემი უკანასკნელი სარძევე კბილი, უჯრედაცხვირცახოცში  გამოხვეული, ახლა ჩემი საწერი მაგიდის  მარჯვენა უჯრაში  დევს.

გაიანე  პოღოსიან

სომხურიდან ქართულად თარგმნა  ელენე  ტუღუშმა

  

წიგნები პანდემიისას – დავით ქართველიშვილი

ვერგილიუსი ანუ ჩემი ხანმოკლე რომაული არდადეგები

1. ვერგილიუსი  – მიბრუნება

წერა არ მინდა, მაგრამ  უნდა ვწერო  – მიზეზებისა და გარემოებების  დაზუსტებას არ ვაპირებ – ამიტომ უნდა ვწერო იმაზე მაინც, რაზეც წერა ყოველთვის მინდოდა, მაგრამ ვერ ვწერდი.  მიზეზებისა და გარემოებების დაზუსტებას არ ვაპირებ.

ჰომეროსისაგან  განსხვავებით – რომელიც,  რა თქმა უნდა, არა სრულად, არამედ  ძლიერ, ძლიერ ზედაპირულად ისწავლებოდა  –  სკოლაში  ვერგილიუსის ხსენება საერთოდ არ იყო,  ჩემი დროის სკოლებს  ვგულისხმობ, არ ვიცი ზუსტად, რატომ და,   ჩემი მიზანი არც არის ამის გარკვევა, ისე, ორი ვარაუდი მაქვს: 1. შეიძლება მასში  ჰომეროსის რომაელ  ეპიგონს ხედავდნენ და 2. ვერგილიუსი არ არის ისეთი  თავშესაქცევი საკითხავი, როგორც ჰომეროსი.

 2020 წლის  რომელიღაც მარტს კალფორნიის გუბერნატორმა კორონავირუსის სწრაფი და მასშტაბური გავრცელების გამო   სრულიად შტატის დაკეტვის გადაწყვეტილება მიიღო და ასე აღმოვჩნდი კარანტინში  და  ტყუილი  (თავისუფალი დროის უქონლობა, რომლითაც თავს ვიტყუები და სხვებსაც წარმატებით ვატყუებდი წლების განმავლობაში) დასრულდა, თავისუფალი დრო ოფიცალურად  გამიჩნდა.

ვერგილიუსი 18-19 წლის ასაკში აღმოვაჩინე, სხვების დაუხმარებლად. დღემდე ვთვლი, რომ ის გაცილებით უკეთესი ლირიკული პოეტია, ვიდრე ეპიკოსი, მაგრამ ამას არ აქვს ამ წუთას   – თუმცა შეიძლება  უახლოეს მომავალში შიეიძინოს –  მნიშვნელობა.

კარანტინის გამოცხადება გარდაუვლად გულისხმობდა შეზღუდვებს და ქცევის ახალ წესს და ამიტომ სახლიდან გასვლა მხოლოდ და მხოლოდ აუცილებლობის შემთხვევაში მიხდებოდა: ვარჯიში, პროდუქტების შეძენა. პირველი კვირა აქტიურად ვკითხულობდი ნიუსებს, მაგრამ თანდათან ნიუსებში იკლეს სიტყვებმა და იმატეს ციფრებმა და რადგან  ამ მხრივ  არასდროს ვყოფილვარ დიდად ყოჩაღი, ნიუსების კითხვა შევწყვიტე.

საყვარელი მწერლებისადმი სიყვარული კი არ გინელდება, არამედ ისინი დრო და დრო აქტუალობას კარგავენ. ყოველდღიურობა თავისას შვრება. ასე დაემართა ვერგილიუსსაც, რომლის წიგნების შინაარსზე მეტად  წაკითხვისას  მიღებული ჩემი შთაბეჭდილება უფრო მახსოვდა.

2 ვერგილუსი – მწერალი

ვერგილიუსის თხზულებების მოძიება არ გამჭირვებია. გადმოვწერე.  პირველი შთაბეჭდილება – 20-წლიანი განშორების შემდეგ –  იყო ასეთი: შეუძლებელია. ამის წაკითხვა შეუძლებელია, მითუმეტეს დღეს, კარანტინში, როდესაც ყველა ასე დაუცველად ვგრძნობთ თავს, რადგან ის, ვერგილუსი, იმდენად შინაგანდად მთლიანი  პიროვნება – პოეტია, რომ ამ თითქმის იდეალური ორგანიზებულობით უფრო  გვაშინებს, ვიდრე გვხიბლავს. კითხვა შევწყვიტე, მაგრამ არა ფიქრი. მწერალსა და მკითხველს შორის კომუნიკაციის შეუძლებლობა ხშირად არც ერთის და არც მეორის ბრალი არ არის და არც მსხვერპლია არცერთი. ეს უფრო დროებითი გაუგებრობაა დროში, თუმცა ისეც შეიძლება მოხდეს, რომ ეს დროებითი გაუგებრობა სამუდამო დაცილების მიზეზად იქცეს. რამდენი მწერალია ისეთი,პირველ წაკითხვაზე ან წაკითხვის მცდელობაზე რომ ვერ მივიღეთ და შემდეგ, უკვე სხვა დროს, მივუბრუნდით და აღვფრთოვანდით. არც ისე ბევრი, თითზე ჩამოსათვლელი.

ვერგილიუსი უფრო ჟანრ(ებ)ის მოდერნიზატორია, ვიდრე რომელიმე ახალი ჟანრის შემქმნელი, მისი მოდერნი ორგანიზაციული ხასიათისაა. ასე რომ, შეიძლება ითქვას, რომ ის პოეტი-მენეჯერია, რომელსაც უკვე არსებულ ფორმებში შეაქვს ახალი წესრიგი, დისციპლინა და არ ვიცი, რატომ –  არცერთი აკადემიური არგუმენტი არ გამაჩნია ან, უბრალოდ, ახლა არ მაგონდება.  ვფიქრობ, რომ ვერგილიუსმა რომაული სამხედრო დისციპლინა შეიტანა მანამდე უკვე არსებულ ჟანრებში: ეპიკური პოემა, ლირიკული ბუკოლიკები. და, როგორც ყველა  ფორმის განმაახლებელი, ის უფრო პოეტების პოეტად დარჩა, ვიდრე ფართოდ საკითხავ ავტორად..

3.  ვერგილიუსი – პერსონაჟი

დანტე – ღვთაებრივი კომედია- მეორეხარისხოვანი პერსონაჟი

დანტემ ვერგილიუსს სიცოცხლე დაუბრუნა არც თუ მაინც და მაინც სახარბიელო ფორმით, როდესაც ის, მისი ფავორიტი პოეტი და მასწავლებელი, ჯოჯოხეთში საკუთარ გზის მკვლევად, გიდად აირჩია. ის არ არის  პოემის მთავარი პერსონაჟი, ის ერთ-ერთია “ღვთაებრივი კომედიის” პერსონაჟებს შორის, მაგრამ მას აქვს ფუნქცია, ის გზის გამკვლევია. რა თქმა უნდა, დანტეს არჩევანი არ იყო შემთხვევითი.  საფიქრალია, რომ   ვერგილიუსი, მართლაც, მისი   ემოციურად უსაყვარლესი პოეტი იყო  და ზუსტად ეს –  პოეტების პოეტობა იმდენად თვალშისაცემია, რომ ძნელია მისით მწერალი არ აღფრთოვანდეს.

ჰერმან ბროხი – ვერგილიუსის სიკვდილი – მთავარი მოქმედი პირი

ბროხის რომანში ვერგილიუსი, დანტეს  “ღვთაებრივი კომედიისაგან” განსხვავებით,  მთავარი მოქმედი პირია.

ორივე შემთხვევაში, რა თქმა უნდა, საქმე გვაქვს არა რეალურ, ე.წ. ისტორიულ ვერგილიუსთან, არამედ მის მხატვრულად დამუშავებულ სახესთან, ვერგილიუსის იდეასთან..შემთხვევითი არ არის რომ ბროხის რომანში ის ბოლოს სიტყვად იქცევა.

4.  ვერგილუსი – მომავალი

თანამედროვეობაში, ამ უდისციპლინო, უწესრიგო კაცობრიობაში ვერგილიუსი ვერ იქნება აქტუალური ავტორი, თუმცა,  თუ ოდესმე წესრიგის თემა კვლავ დაბრუნდება დღის წესრიგში, მაშინ ვერგილიუსიც დაბრუნდება.

დავით ქართველიშვილი

აშშ. კალიფორნია

სლო

სლო  ჩვენი  სოფლის  ობოლი  იყო. მისი  მშობლები  დიდი  ხნის წინ  გარდაიცვალნენ,  როგორც  მახსოვს, ავტოავარიის  შედეგად.  სლოს  არ ჰყავდა ახლობლები, ან იქნებ ჰყავდა, მაგრამ გაითქვიფნენ  სხვა  კალთამადლიანთა შორის და შესაძლებელია ისინიც  სხვებთან ერთად  ზრუნავდნენ   ბიჭზე. სოფლის ქალები ზედმეტ ლუკმას და  ბავშვების ძველ ტანსაცმელს   არ იშურებდნენ სლოსათვის.

ხშირად  გულუხვობასაც  იჩენდნენ  და  ახალი  შეძენილი ტანსაცმლითა  და ფეხსაცმლით ასაჩუქრებდნენ. ხშირი  იყო  ისეთი  დღეები, როცა სლოს  ნაყინით, ნამცხვრითა   და  მურაბით   უმასპინძლებოდნენ.  მურაბას  სლო  სადილის კოვზით ჭამდა  და  სიამოვნებისაგან  თვალებს  ნაბავდა. ზოგჯერ სლოს ფულსაც აძლევდნენ. ფული  მოწყალების  საზღვრებში არ  ჯდებოდა, ამიტომაც ფასის  შესახებ  წინასწარ მოელაპარაკებოდნენ:

̶   ამდენ შეშას რამდენად  დამიპობ?

̶   რასაც  მომცემ, – იყო პასუხი.  ნამდვილად  იცოდნენ სლო რასაც იტყოდა, მაგრამ როგორც  კეთილსინდისიერი  „დამსაქმებელი“    მაინც ჰკითხავდნენ,  „ რამდენად“?..

მე  სლოსი მეშინოდა.  ის თითქმის  14-15 წლის იქნებოდა,  მაგრამ მე მაშინ ძალიან პატარა  ვიყავი  და  ის  დიდი მეჩვენებოდა.  დიდი, უზარმაზარი და მხრებში მოხრილი.  ჩაფართხუნებული,  გრძელმკლავებიანი კოსტიუმით, ასე  გეგონებოდათ, კი არ აცვია,  არამედ აკერია სლოს გამხდარ  და განიერ  მხრებსო.  სახე  სულ  მუდამ შეშინებული ჰქონდა, ხელში ქვა ეჭირა …სლოს  ხელში  სულ ქვა ჰქონდა.  სლო ტროტუარზე დადიოდა,  ხელში ქვით,  თავჩაღუნული დადიოდა… გამუდმებით  უკან  იხედებოდა,  თითქოს  მადევარს  გაურბისო. როდესაც მას ესაუბრებოდნენ ქვიან  მუჭს მაგრად მიიკრავდა მკერდზე და მზად  იყო  ქვის  გამოსაქნევად. სოფლის  10-12 წლისთავზე  ხელაღებულები  სლოს მოსვენებას  არ აძლევდნენ, დღე ისე გავიდოდა, რაიმე ოინი არ დაეწია თმისთვის… ჯიბეში ბაყაყს უგდებდნენ,  საჯდომზე  ნემსს  ურჭობდნენ მიეპარებოდნენ დამალულად  ჭრიდნენ მხრებზე გაფენილ ოქროსფერ თმებს.

სლო  წამოხტებოდა და  გაბოროტებული  თვალებით ეძებდა მორიგ მოწინააღმდეგეს. ვერ პოულობდა და ხელში ჩაბღუჯულ  ქვას  გაიქნევდა  თავშეყრილებისაკენ  და გაიქცეოდა  თავის პატარა   მიწურ   სახლში.

სლო ჭკუას მაინც ვერ  სწავლობდა, ალბათ იმიტომ, რომ მარტოობა არ უყვარდა. ხშირად მოვიდოდა და გაერეოდა სოფლის  შარაზე  გამოფენილ  ხალხში. ჩაცუცქდებოდა  კუთხეში და შესცქეროდა  ხან  ერთს  და  ხან  მეორეს. ისმენდა მათ საუბარს,  დაწყებული გაძვირებებიდან დამთავრებული  აიწოს წერილამდე,  რომელიც,  როგორც  ამბობდნენ, ბრეჟნევისაგან  მიუღია.  ვუცქერდი და ვხედავდი როგორ იცინოდა სლო. როდესაც სლოს აბუჩად აგდებისაგან  დაღლილი  სოფლელების    გული სიახლეს ითხოვდა და დაიწყებდნენ ერთამენთის გაქილიკებას, სლო იცინოდა. იცინოდა და აჩენდა თეთრ  კბილებს, მხრები უცახცახებდა მაგრამ ქვა…ქვა მაგრად ჰქონდა ჩაბღუჯული მუშტში, მუშტი კი  მტკიცედ  მიკრული  მკერდზე.

… შემოდგომის  მზიანი დღე  იდგა.    ჰაერში მოახლოებული ზამთრის სურნელი უკვე იგრძნობოდა და შემოდგომის ამ იშვიათ თბილ ამინდს სოფლის მცხოვრებლების ახლებიდან  გარეთ  გამოეყვანა.   ამათაც სოფლის  ცენტრში, დიდ სამამულო ომში დაღუპულთა ხსოვნისადმი მიძღვნილ  ობელისკთან,  თავი  მოეყარათ. დედაჩემი სოფლის კულტურის სახლის დირექტორი  იყო და მისი სამუშაო ოთახის ფანჯარა პირდაპირ გადაჰყურებდა  ობელისკს. მე  ფანჯრიდან  ვიხედებოდი. უცებ მოულოდნელი რამ  მოხდა.  ადამიანები, რომელიც მანამდე წყნარად ისხდნენ წამოვარდნენ და  აქეთ-იქეთ  გარბი-გამორბოდნენ. მერე  სლო  დავინახე, მისი კოსტიუმი   იწვოდა  უკანა  მხრიდან. ხალხმა   ცეცხლი  ყაყანითა და მუჯლუგუნებით ჩააქრეს. ამჯერად  სლოს შეკრებილთათვის  ქვა  არ  უსროლია, სახლშიც  არ გაქცეულა.    ჩამოჯდა კუთხეში და ხელით კოსტიუმის დამწვარი კალთების  ჩასწორება დაიწყო.  დანარჩენი კი მე  არ  მინახავს… დანარჩენს თვეების განმავლობაში  უყვებოდნენ  ადამიანები  ერთმანეთს… მერე  აღარ  ყვებოდნენ, რადგანაც  მომხდარის  შესახებ  ყველამ  ზეპირად   იცოდა. ასე  მომხდარა…

სლო   რამდენიმე წუთი  უძრავად  ყოფილა  გაჩერებული  ტროტუარზე, მერე ქვეშ შეუვარდა,  თურმე,  დამრეცზე  დიდი  სიჩქარით   მომავალ   სატვირთო   მანქანას… სლო  გარდაიცვალა   საავადმყოფოში.  ამბობენ, როცა  ექიმი  ბიჭს  შუბლზე  ეამბორა, სლომ  ხელში ჩაბღუჯული   ქვა  შეუმჩნევლად  დადო   მაგიდაზე.

გაიანე  პოღოსიან

სომხურიდან ქართულად თარგმნა  ელენე  ტუღუშმა

  

დიდი პედაგოგისა და კომპოზიტორის ბიოგრაფიისათვის

კომპოზიტორმა  კოტე ფოცხვერაშვილმა ქუთაისის სემინარიის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო იურიევის  უნივერსიტეტში. პარალელურად იგი აქ 1902 წლიდან სისტემატურად  ხელმძღვანელობდა  ქართველი  სტუდენტებისაგან  შემდგარ გუნდს.   მას  დიდი ღვაწლი  მიუძღვის  ქართული  ხალხური სიმღერების შეკრება – დამუშავებაში. თავისი გუნდის გამოსვლებით რუს საზოგადოებას  აცნობდა ჩვენს კულტურას და ეწეოდა ქართული ხალხური საუნჯის პროპაგანდას.  ამ  საღამო-კონცერტების წარმატებებზე ნათლად მეტყველებენ ის  პროგრამები და აფიშები, რომლებიც მრავლადაა დაცული  კომპოზიტორის  პირად  არქივში. იმდროინდელი პრესა ხაზგასმით აღნიშნავდა კ. ფოცხვერაშვილის გუნდის მონაწილეობით  გამართულ  საღამოების  ეროვნულ  ხასიათსა  და  მრავალფეროვნებას.  საყურადღებოა, რომ  ქართველთა  სათვისტომოს  მიერ   გამართული  კონცერტების  შემოსავალი  ღარიბი  სტუდენტებისათვის იყო განკუთვნილი,  1919-1914 წლებში  კოტე  ფოცხვერაშვილი  პეტერბურგში გადავიდა და ცნიბილი პროფესორების – საკეტისა და ბრუნის ხელმძღვანელობით განაგრძო  მეცადინეობა. პეტერბურგში  1909  წლის  22  იანვარს  გამართული  ტრადიციული  ქართული  საღამოს  შესახებ  გაზეთი ,, ჩვენი საქმე წერდა“:

,,საღამოს  შინაარსი  ფრიად  მდიდარი  იყო.  გარდა  რუსული  არიებისა და რომანსებისა, რომელიც  შეასრულა  ცნობილმა  არტისტებმა, სახელგანთქმულმა არხანგელსკიმ და ხორომ,  ფოცხვერაშვილის  დირიჟორობით იმღერეს  ქართულათ ,,მერცხალი,“ ,,მურმან-მურმან,“  ,,რერო,“ ,,ფაცხა,“ ,,ვახტანგ მეფე,“ და სხვა. სიმღერები საუცხოვოთ შესრულებულ იქნა.   საზოგადოება მეტათ  ნასიამოვნები  დარჩა,  რამდენჯერმე  გაამეორებინეს  და  ცხოველი  ტაშისცემით დააჯილდოვეს კ. ფოცხვერაშვილი. მარა აქ კიდევ არ იყო ფოცხვრაშვილის ტრიუმფი. ეს წილად ხვდა  მას მესამე განყოფილებაში, აქ დადგმულ  იქნა მისგანვე დაწერილი ერთმოქმედებიანი ოპერა ,, ბაყბაყ მდევნიდან,“ რამდენიმე  მოქმედება,  ცოცხალი სურათები დადგა მხატვარმა გ. პოლტორაცკიმ და ისე  ჩინებულათ,  რომ  უკეთ აღარც კი შეიძლებოდა. რითაც საზოგადოება მეტად  კმაყოფილი დარჩა. … როგორც ხედავთ, ბ. ფოცხვერაშვილმა ისეთი ნიჭი გამოიჩინა და ერთხელ კიდევ მოახედა საქართველოსკენ რუსეთის საზოგადოება და მისი შესწავლის სურვილი აღუძრა, და ეს მარტო პეტერბურგში კი არა, ყველგან, სადაც კი მან მონაწილეობა მიიღო საღამოს გამართვაში. აი, ასეთი ნიჭიერი და თვალსაჩინო გონებრივი ძალა, რომელსაც ანგარიშს უწევენ ცნობილი მუსიკოსენი, მთელი წელიწადია სტიპენდიის  დანიშვნას  ემუდარება  სხვადასხვა  ქველმოქმედ  დაწესებულებებს, მაგრამ ამაოდ. ის ღებულობდა ბ. სარაჯიშვილის სტიპენდას 25 მან, მაგრამ შარშან მაისში, სწორეთ მას შემდეგ, როცა ოდესის გაზეთებმა ასეთი ზეიმით აღნიშნეს ფოცხვერაშვილის ნიჭი და ღირსეული ხოტბა შეასხეს, მის თხოვნას სტიპენდიის მომატების  შესახებ  მით  უპასუხეს,  რომ  ისიც  წაართვეს, რასაც  აძლევდნენ.  ვერ  უშველა  ვერც  ბ. გოგებაშვილის ავტორიტეტმა.’’

როგორც ამ ნაწყვეტიდან ჩანს, კოტე ფოცხვერაშვილა ჯერ კიდევ სტუდენტობის პერიოდში მიიქცია დიდი პედაგოგისა და  საზოგადო მოღვაწის, იაკობ გოგებაშვილის ყურადღება, რომელმაც, სწავლას მოწყურებულ ახალგაზრდაში მომავალი ნიჭიერი კომპოზიტორი დაინახა, ამის ნათელი დადასტურებაა  წერილები: ,,ქართული სიმღერის  ხოროს  შესახებ,’’ ,,უცნაური გაწიწმატება’’ და სხვა 1908 წლის შემოდგომაზე, პეტერბურგის, იურიევის და მოსკოვის ქართველ სტუდენტთა წრეებმა მოსკოვის  ,,თანამემამულეთა წრის’’  წევრებთან ერთად, უშუამდგომლეს თბილისის გუბერნიის  თავადაზნაურთ ა საკრებულოს  წინაშე,  რათა  სტიპენდიას  დაენიშნათ კოტე  ფოცხვერაშვილისათვის, ამ  თხოვნას სტუდენტები  იმითაც ასაბუთებდნენ, რომ საჭირო იყო ჩვენი ეროვნული მუსიკის შესწავლა და მისი გამოქვეყნება. აღნიშნული სუამდგომლობა ქართველმა სტუდენტებმა, იაკობ გოგებაშვილის მეშვეობით, გადასცეს თბილისის თავადაზნაურთა საკრებულოს მდივანს ილია ზურაბიშვილს. სამწუხაროდ, მისმა ჩარევამ თავდაპირველად  სასურველი  შედეგი  ვერ  გამოიღო — კოტე  ფოცხვერაშვილს  უარი  ეთქვა. მძიმე  ეკონომიკური პირობების მიუხედავად, ფოცხვერაშვილი მეცადინეობას განაგრძობდა. მაგრამ იაკობ გოგებაშვილის გულმოდგინე მეცადინეობის შედეგად კოტე ფოცხვერაშვილს სტიპენდია დაუნიშნა ჭიათურის შავი ქვისა და ნავთის მრეწველთა გამგეობამ. იაკობ გოგებაშვილსა და იაკობ მანსვეტაშვილს მართლაც არ გაცრუებიათ იმედი, კოტე ფოცხვერაშვილმა თავის მიზანს მიაღწია, ქართული მისიკით თქვა ის, რისი თქმაც სურდა. მას სწამდა ქართული მუსიკის მომავლისა და ამ ბრწყინვალე მომავლის შექმნაში მისი დიდი წვლილიცაა.

ავტორი: ლეილა ნანიტაშვილი

8 მარტი, კოტე მახარაძე და ტაქსის მძღოლი.

ეძღვნება თეონა გოდერიძეს

კომუნისტებს ერთი უცნაური წესი ჰქონდათ, ყველა დღესასწაულის დროს, როცა დაწესებულებები დაკეტილი იყო და ხალხი სახლში ზეიმობდა, სამსახურში მორიგეობა იყო დაწესებული მთელი დღე-ღამის განმავლობაში. დაწესებულებებს და ორგანიზაციებს ღამის მორიგეები დარაჯობდნენ, მაგრამ, როგორც ჩანს, ეს არ იყო საკმარისი და მათთან ერთად ვინმე კომუნისტს უნდა ემორიგევა. რისი ეშინოდათ, ახლაც ვერ გამიგია. მზადება ამ ღონისძიებისათვის ორი კვირით ადრე იწყებოდა: იმართებოდა კრებები, დგინდებოდა მორიგეობის განრიგი. ყოველივე ამას მთელი სერიოზულობით უდგებოდნენ ქვეყნის მასშტაბით და ფიქრობდნენ, რომ ქვეყანა ამით დაცული იქნებოდა. როგორც ჩანს, მაშინ  ხელისუფლების უმთავრესი დანიშნულება იყო ხალხის „გასულელება” მათივე საკეთილდღეოდ.

ვინაიდან ამ ღონისძიებისათვის კომუნიტები არ ჰყოფნიდათ, მე უპარტიოს, მთხოვეს 8 მარტს 22 საათიდან დილის 10 საათამდე დაწესებულება დამეცვა. გადმომცეს სახანძროს, პოლიციის, რაიკომისა და სხვა სამსახურების კოორდინატები.

საღამოს 21 საათზე სახლიდან გამოვედი და ვარაზისხევს დავუყევი. მინდოდა სამსახურში ადრე მივსულიყავი და თანამშრომელი ქალი შემეცვალა, თან 8 მარტი მიმელოცა. ვიღაც უცნობმა გამაჩერა.

– ბოდიში, კოტე მახარაძე სად ცხოვრობს?

– კოტე მახარაძე ჩემი ნათესავია, ამჟამად რომელ ცოლთან არის არ ვიცი. მაგრამ დანამდვილებით ვიცი, რომ ვარაზისხევში არ ცხოვრობს.

– მიშველე რამე თუ ძმა ხარ, ტაქსის მძღოლი ვარ. აი ჩემი მანქანა, შიგ კოტე მახარაძეს სძინავს, ნახალოვკაში ჩამიჯდა და მითხრა ვარაზისხევში წამიყვანეო და ვეღარ ვაღვიძებ.

მანქანაში მართლაც კოტე მახარაძეს ეძინა. ჩემმა მცდელობამ შედეგი არ გამოიღო: ხან ვუჩქმიტე, ხან სილა შემოუტყაპუნე, ხარ ფეხბურთი ვუხსენე, ხან მესხი, ხან სოფი ლორენი. მის ხსენებაზე სახე გაებადრა, რაღაც წაილუღლუღა, მაგრამ გამოღვიძებას მაინც არ აპირებდა, არადა ნათესავს ხომ ვერ მივატოვებდი, თან კომუნისტების დავალება მქონდა შესასრულებელი. შეუძლებელი ჩავიფიქრე და ორი კურდღლის მდევრის თეორია დავარღვიე. გამახსენდა იქვე, ლარსის ქუჩაზე ბატონი ტარიელ საყვარელიძე ცხოვრობდა და მანქანა დავძარით. მძღოლს იმედი მიეცა, რომ დღის გეგმას შეასრულებდა და ისიც შუერთდებოდა ოჯახურ დღესასწაულს.

ბატონი ტარიელი სახლში არ დაგვხვდა, მაგრამ მისი მეუღლე დაგვეხმარა და ათ წუთში ბატონი კოტე ზურაბ ლაფერაძის ვოლგაში გადავსვით.

– მე ვიცი სად მიდიოდა, ჩაილუღლუღა ბატონმა ზურაბმა და გაუჩინარდა.

– თუ ძმა ხარ, აქვე ვცხოვრობ, მიმიყვანე და ფულს გადაგიხდი.

– რას ამბობ კაცო, თქვენ ისეთი სიკეთე გამიკეთეთ, რომ სამსახურში უფასოდ უნდა მიგიყვანოთ.

სამი წუთი აკლდა 22 საათს, თანამშრომელი ქალი რომ შევცვალე, სკამზე ჩამოვჯექი და შვებით ამოვისუნთქე. ზუსტად 22 საათზე პარტკომმა დარეკა.

– ნუ ინერვიულებთ, მე ადგილზე ვარ და მშვიდად დაიძინეთ.

– რა დამაძინებს დილამდე. ახლა რაიკომში უნდა დავრეკო და მოვახსენო, რომ ყველაფერი რიგზეა.

მართლაც, პარტკომი ყოველ ორ საათში ერთხელ რეკავდა და მუსლიმ მაგომაევის კონცერტის მოსმენის საშუალებას არ მაძლევდა. როგორც მოსალოდნელი იყო, ღამემ მტრის ჯინაზე მშვიდად ჩაიარა.

რამოდენიმე თვის შემდეგ ჩემს სამსახურთან ახლოს, მანქანაში მჯდომი კოტე მახარაძე შევნიშნე. შევხედე, როგორც უცხოს მომესალმა. არ წავედი და ირონიულად ვუყურებდი. იგი მანქანიდან გადმოხტა და გადამეხვია.

– ბატონო კოტე, აი ასე სხარტად მანქანიდან რომ გადმოხტით და გადამეხვიეთ, თუ იცით ვინ ვარ?

– ნუ ისეთი ნაცნობი სახე გაქვთ, ნუ ისეთი და ვერაფრით ვერ ვიხსენებ და ა.შ. ბატონი კოტე რამოდენიმე წუთი თავს იმართლებდა, თან სახეზე სიწითლე შემოეპარა, აშკარა იყო, რომ უხერხულ მდგომარეობაში ჩავარდა.

უნდა გითხრათ, რომ ბატონ კოტეს საშუალოდ 5 წელიწადში ერთხელ ვხვდებოდი, მაგრამ ვერასდროს ვერ მცნობდა და ეს ყოველთვის მაღიზიანებდა.

კარგა ხნის ბოდიშების შემდეგ, კოტეს და ქალბატონი გუგული გამოჩნდა, რომელსაც იგი ელოდებოდა. მან მიცნო და გადამეხვია. მაშინ კი მიხვდა ვინც ვიყავი და შემომიტია:

– რას მაშაყირებ ამხელა კაცს, კინაღამ სირცხვილით დავიწვი.

– მეტის ღირსი ხართ ივანიჩ, აბა ვარაზისხევი გაიხსენეთ კარგად.

– უი, შენ მომიარე ხომ? არ ვიცოდი, მადლობელი ვარ.

– კი მაგრამ რა დალიეთ ასეთი?

– არ ვიცი, ამ ბოლო დროს ასე მემართება.

– იცოდეთ ბატონო კოტე, თუ კიდევ ვერ მიცნობთ…

– არა, არა, რას ამბობ, მოიბოდიშა მან.

ერთი წლის შემდეგ, ჩვენს დაწესებულებაში აუქციონი გაიმართა. ჩვენი ბატონი კოტე ჩაქუჩს ურტყამდა და ვაჭრობდა. შესვენებაზე სცენიდან ჩამოვიდა და თავის სკოლის მეგობარს, ქალბატონ ლეილა ზამბახიძეს ფეხბურთზე ესაუბრებოდა. მივუახლოვდი და მივესალმე. ისიც თავაზიანად მომესალმა. ისევ ვერ მიცნო. შემოვტრიალდი და ჩემთვის შევიგინე. ბატონ კოტეს შეახსენეს ვინც ვიყავი და იგი დარცხვენილი გადამეხვია.

– ამ დღეებში სახლში მოდი, სოფიკო უნდა გაგაცნო.

– ნეტავ თქვენ თვითონ თუ იცით როდის ხართ სახლში?

– მართალი ხარ, იმდენს ვმუშაობ, რომ…

ოთხი თვის შემდეგ, კოლმეურნეობის ბაზარში მეუღლესთან ერთად კარტოფილის გამყიდველს მივუახლოვდი.

– Сколко стоит твая великолепная картошка?

– Моя великолепная картоша стоит 80 копеек.

– Давай три кило за 4 лар.

– нэт, нэт, ты што.

– тогда пят кило давай за 7 лар.

– Нэт, ты што говориш, нэ.

– Тогда, восем кило давай за десат лар. Тогда и тебэ будет приатна, и мнэ будэт приатно, и вместе будэм хахататся.

– Никак нэт, такой картошка слушаи.

– Ты шитат умееш?

–  Канешна.

– Сколка нада за 8 кило ха? А я тэбэ скоко даю?

– Ииии, я думал….. ииии…шютник, давай да возми.

– Нэт, тепер я чувствую, что мне уже нэ приатна, я имею лични неприазн к твоэи картошка Мамэд.

მეორე სართულზე ფქვილის გამყიდველი შევარჩიე.

– ქალბატონო ჟუჟუნა, რა ღირს თქვენი მჭადის ფქვილი? – მივმართე უცნობ გამყიდველს.

– ლარნახევარი.

– ორ კილოს ოთხ ლარად მომცემთ?

– რას ბრძანებთ ბატონო, სუფთა აბაშის ფქვილია.

– მაშინ სამი კილო ხუთ ლარად მომეცით.

– როგორ გეკადრებათ ბატონო.

– ოთხ კილოს რვა ლარადაც არ მომცემთ?

– ვენერ, ოთხ კილოში რვა ლარს იძლევა, გაიგე? – გადაულაპარაკა მან კოლეგას. ვენერამ ირონიულად ჩაიცინა.

– რა უცნაური ხალხი დადის ამ ბაზარში, სანამ არ დაგაკლებინებენ, ვერ მოისვენებენ – ნიშნისმოგებით მიაძახა ვენერამ.

– ქალბატონო ჟუჟუნ, სკოლაში მათემატიკას სწავლობდით?

– რა თქმა უნდა, და ძალიან კარგადაც. კი მაგრამ, ჩემი სახელი საიდან იცით?

– თქვენ ვინ არ გიცნობთ, ქალბატონო ჟუჟუნა. თქვენ ხომ ყველაზე მეძვირე გამყიდველი ხართ. აბა მითხარით, თქვენი დათვლით, ოთხ კილო ფქვილს რამდენი ლარი უნდა?

– ექვსი – მიპასუხა მან.

– მე ხომ რვა ლარს გთავაზობთ?

ჟუჟუნა პირდაღებული და გაოგნებული მიყურებდა. ეტყობა ეს პირველი შემთხვევა იყო, როცა მყიდველი უფრო მეტს სთავაზობდა. უცებ ყვირილის ხმა შემომესმა.

– გიცანი, გიცანი გაჰყვიროდა კოტე მახარაძე, რომელიც ორი ჩანთით ხელში ჩემსკენ გამორბოდა.

– რა იყო ბატონო კოტე, სოფიკოს არ ეცალა, რომ მარტო გამოგიშვათ?

– ხო, ძალიან დაკავებულია, მოსკოველი სტუმრები გვყავს.

ისევ მოვეფერეთ ერთმანეთს, მოვიკითხეთ ახლობლები და ერთმანეთს დავემშვიდობეთ.

– კი მაგრამ, თუ კოტე მახარაძეს იცნობდით, ვერ მითხარით, დაგიკლებდით ფასს.

– ქალბატონო ჟუჟუნ, დაიმახსოვრეთ ეს დღე. ამის შემდეგ ახლოსაც არ მოგეკარებით. ჩემი ნება რომ იყოს, თქვენნაირ გამყიდველს დავიჭერდი და შემდეგ დავაპატიმრებდი.

– კი მაგრამ, რა დავაშავე ასეთი?

– ჯერ ერთი, დასაჭერი და დასაპატიმრებელი ხართ იმიტომ, რომ ფქვილს ძვირად ყიდით, მეორედ იმიტომ ხართ დასაჭერი, რომ უფრო მეტს გთავაზობთ, თქვენ კი მაინც უარზე ხართ, მესამედ იმიტომ უნდა დაგიჭიროს კაცმა და დაგაპატიმროს, რომ კოტე მახარაძის დანახვაზე ფასი დაუკელით. ხომ ხედავთ რამდენჯერ ხართ დასაჭერი და დასაპატიმრებელი!?

ასე გადავუხადე სამაგიერო ფქვილის გამყიდველს. სინამდვილეში, მე არც კარტოფილის ყიდვას ვაპირებდი, და არც ფქვილი მჭირდებოდა. უბრალოდ ძალიან გაბრაზებული ვიყავი თბილისის დინამოზე. წინა დღეს ტოტენჰემთან 5:1 წააგეს. არადა, თამაშის დაწყებამდე ბევრს ტრაბახობდნენ და ამ გამარჯვებას უძღვნიდნენ ბებიებს, ბაბუებს, მეზობლებს, თან, ხუთივე გოლო თავით გაგვიტანეს. როცა რამე მეწყინებოდა, გულის გადასაყოლებლად ბაზარში შევივლიდი ხოლმე.

ამ ამბის შემდეგ ბატონი კოტე აღარ მინახავს. მძიმედ გადავიტანე მისი ავადმყოფობა და ამქვეყნიდან წასვლა.

ნათქვამია, ტალანტს აფასებს და თავის უკანასკნელ სიტყვას ამბობს დრო. ვიღაცამ თქვა: ლეონარდო და ვინჩზე დიდი პიროვნება სამყაროს არ ჰყოლია, მაგრამ კაცობრიობას ამის შესაცნობად საუკუნეთა ჯაფა დასჭირდა. კოტე მახარაძე – ეს ის ფენომენია, რომელიც საზოგადოებაზე გავლენას ახდენს და ყველას საკუთრებად რჩება. ხელოვანი არც პლუსით იანგარიშება და არც მინუსით, მას წერტილს ისტორია უსვამს, ან იტოვებს, ან ივიწყებს.

წავიდა და თან გაიყოლა ის საიდუმლო, რომლითაც იგი ხიბლავდა ქალებს. მახსოვს ბატონი კოტე ინგას ჰყავდა სტუმრად ტელევიზიაში, მე ასეთი ნაზი და ქალური ინგა აღარ მინახავს, არა და მისი რესპონდენტები იყვნენ: ჯონდი, შალვა, კახა, ბაჩუკი და ბევრი სხვა.

ალბათ ბატონი კოტე თავის თავისადმი პატივისცემას არა მარტო ქალებთან მიმართებაში, არამედ მათდამი თავდავიწყებულ სიყვარულშიც ინარჩუნებდა.

მაქვს გონივრული ეჭვი, რომ ადრე თუ გვიან, ყველა იმ ქვეყნად წავალთ და კოჰაბიტაციის პირობებში ვიცხოვრებთ.

იქაც ვერ მიცნობთ ბატონო კოტე?

ავტორი: მერაბ ვეკუა

გოლდბერგის ფორმულა და სექსი (ნაწილი მეორე)

გაგრძელება. დასაწყისი იხ. 

ასე ლაპარაკში მივედით სამსახურთან. არ ვიცი, რამდენ უპატრონო, მშიერ ბავშვს დავეხმარე ჩემი მოქმედებით. კმაყოფილების გრძნობა დამეუფლა. კაბინეტში შევედი. ეს პირველი შემთხვევა იყო, როდესაც შედარებით მშვიდობიანად დავშორდით. სხვა შემთხვევებში, ის მიყვებოდა თავის სექსუალურ თავგადასავლებზე: როგორ ჟიმაობდა თავის მდივანთან კაბინეტში, ტყეში, ბუჩქებში, აგარაკზე, მანქანაში. როგორ ჟიმავდა სხვა თანამშრომელ ქალებს, მათ დაქალებს, მათ მეზობლებს და სხვა. ამ ეპიზოდების მოყოლა მას ძალიან ეხერხებოდა. ლაპარაკობდა როგორც ქალის, ასევე კაცის ხმით. ყველაფერს გამოხატავდა ისე, როგორც მოხდა, რამდენადაც ამის საშუალებას მანქანის სალონი აძლევდა. ერთხელ ისე შევიდა როლში, რომ სექსუალური აქტის დამთავრება რაღაც ყმუილით და ქალის კვნესით გამოხატა. საჭეს ხელი გაუშვა, კინაღამ ავარია მოახდინა. სამსახურში რომ მომიყვანდა, პერანგი სულ სველი ჰქონდა, სახეზე ოფლი ჩამოსდიოდა, ჩასისხლიანებული თვალებით მიყურებდა. მეც მხარს ვუჭრდი შეძახილებით, გაკვირვებით, გაოცებით. ჩემს კაბინეტში რომ შევიდოდი, ადამიანად აღარ ვარგოდი. ნახევარი საათი მაინც მჭირდებოდა გონს რომ მოვსულიყავი. თავს იმით ვინუგეშებდი, რომ ჩემი სამსახური თავისუფლების მოედანთან ახლოს იყო და არა ვაკის პარკთან, თორემ ნამდვილად ვერ გავუძლებდი კიდევ რამოდენიმე ისტორიის მოსმენას. ასე რომ, მისი დანახვა მაინცდამაინც არ მიხაროდა. ალბათ, ამ ისტორიებს სხვასაც უყვებოდა, მაგრამ ეტყობა, ჩემნაირი მხარდაჭერა არავისგან ჰქონდა, ან მის მონაყოლში ეჭვი შეჰქონდათ.

ყოველთვის ვფიქრობდი რაში სჭირდებოდა მას პირადი ინტიმური ამბების  მოყოლა. ეტყობა მას ბავშვობაში სათამაშოები არ ჰქონდა. ქალებთან მორცხვი იყო, საკმაოდ გვიან ჰქონდა სექსუალური ურთიერთობა ლარისა ივანოვნასთან. მერე ფული იშოვა, მანქანა, აგარაკი და იმ დაკარგული წლების ანაზღაურება უნდოდა, თორემ სექსს ყველა პატივს სცემს, მაგრამ ასე არ იქცევიან.

ადამიანის ვნებები ყოველთვის ფხიზლობენ და შემთხვევას ეძებენ თავის გამოჩენისა. ჩემს მეზობელს სამსახურში ამის დიდი საშუალება აქვს, მაგრამ როგორც ჩანს, ეს პირველი შემთხვევაა, რომ ფული ყველაფრის შემძლე არ აღმოჩნდა. თავისთავად, სექსი სრულებითაც არ წარმოადგენს ბოროტებას, პირიქით, რაც უფრო ვიკმაყოფილებთ მას, მით უფრო ბედნიერნი ვართ, მთავარია სწორი მიმართულება მივცეთ, რათა არჩევნების დროს ხელი არ შეგვიშალოს.

ერთხელ ჩემს კაბინეტში რაღაცას ვსაქმიანობდი. უცებ, ოთახში ლამაზი ქალი შემოვიდა. ის იმდენად მიმზიდველი და სექსუალური იყო, რომ თვალებს არ ვუჯერებდი. ასეთი ლამაზი ქალი 17 წელია არ შემხვედრია. სად არ ვყოფილვარ, რუსეთში, ევროპაში, აზიაში, ხაშურშიც კი ნამყოფი ვარ, მაგრამ ასეთი მომხიბლავი ქალი არ მინახავს. აღარც კი მახსოვს რაზე ვილაპარაკეთ. მისი წასვლის შემდეგ მექანიკურად უჯრა გამოვაღე და გოლდბერგის ფორმულას დავუწყე ძებნა.

ამ საკითხზე კომენტარის გაკეთება ვთხოვე ჩემს მეგობარს და კოლეგას, პროფესორ ემზარ ჯგერენაიას, რომელმაც იცის რა ხდება ცაში და მიწის ქვეშ, სოციოლოგიც არის, ფილოსოფოსიც და ფსიქოლოგიც.

ჩემო მერაბ,

მე მხოლოდ  სოციოლოგი ვარ  და ფილოსოფოსობას და ფსიქოლოგობას ვერ დავიჩემებ. თუმცა, შენი არ იყოს, გოლდბერგის თეორიით მეც ვიყავი  გატაცებული.  გოლდბერგი  ფიზიკოსია,  მაგრამ ბევრმა  არ იცის,  რომ  ის  ცნობილი  ფსიქიატრი და  ანთროპოლოგიც იყო.  გოლდბერგი ძალიან დავალებულია  ჩვენი, ქართველი ფსიქიატრის ოტია ღვინერიასაგან. ოტია და გოლდბერგი გერმანელი ფსიქოლოგის ვუნდტის მოწაფეები იყვნენ. ბატონმა ოტიამ სწორედ ვუნდტის სემინარზე წაიკითხა მოხსენება ,, საკუთრივ ცხოველური და საკუთრივ ადამიანური”( Eigentlich Tierische und eigentlich Menschliche, 1889).  მან ცხოველური ნიშან-თვისებების ცხრილი შეადგინა.

ჩემო მერაბ :

-მერაბ , მე  წავიკითხე  მაშინდელი  გერმანული პრესისა და სამეცნიერო წრიას გამოხმაურებები  ოტია  ღვინერიას მოხსენებაზე  და  უნდა  გითხრა, რომ  XIX ს.  ოთმოცდაათიან წლებში   ოტია ღვინერია  არა  მარტო  გერმანული  სამეცნიერო საზოგადოებისათვის, არამედ მთელი ევროპული აკადემიური  წრისათვის  გახდა ცნობილი. იმასაც ამბობენ, რომ მოხსენების შემდეგ მას მარიანა ვებერი  გამოეხმაურა და   ჰაიდელბერგში, მის ინტელექტუალურ სალონში, მოხსენების წაკითხვა სთხოვა. ხოლო ამას წინათ თომას მანის დღიურებში ასეთ ჩანაწერს მივაგენი: ,, ჩემი მოთხრობის, ,,სიკვდილი ვენეციაში“, იდეა ქართველი მეცნიერის   ოტია ღვინერიას, ვუნდტის სემინარზე წაკითხულმა მოხსენებამ შთამაგონა. მოგვიანებით, ამის შესახებ  კონსტანტინე  გამსახურდიას მოვუყევი.  ბატონ კონსტანტინეს მე ციხიდან გამოსვლის შემდეგ შევხვდი. ციხეში ყოფნისას მან თბილი წინდები და საცვლები გამომიგზავნა. ქართველები გამორჩეულად თავაზიანი და ნიჭიერი ხალხია“ოტია ღვინერია ამტკიცებდა, რომ ადამიანს ერთდროულად აქვს ცხოველური და ადამიანური  ნიშნები.

ოტია  ღვინერიას ნაშრომზე  დაყრდნობით  შეიმუშავა  გოლდბერგმა  ცნობილი  ფორმულა:

ამ ფორმულით გალდბერგმა ცხოველური და ადამიანური ტვისებების ისეალური შეხამების მოდელი შექმნა. ფორმულაში  H  ადამიანს,  T- რომანტიკულ სიყვარულს, ხოლო  ph ცხოველურ თვისებებს აღნიშნავს. თუ მათი შეფარდება ოეს უდრის, მაშინ საქმე გვაქვს ,,იდეალურ ადამიანთან“

ჩემო მერაბ, შენი პერსონაჟის ხასიათი შეგიძლია ამ ფორმულით დაადგინო, თუმცა, თანამედროვე მსოფლიოში მას არ მიმართავენ, რადგან მისი გამოყენება პოლიტიკურად არაკორექტულად ითვლება. ფრთხილად იყავი! ეშმაკს არ სძინავს!

პატივისცემით,

ემზარ ჯგერენაია, სოციოლოგი.

ავტორი: მერაბ ვეკუა

გოლდბერგის ფორმულა და სექსი (ნაწილი პირველი)

სადარბაზოდან გამოვედი. ჩემს წინ მანქანამ დაამუხრუჭა.

– თუ ძმა ხარ, ტელეფონის სადგურში შევირბინოთ, მერე კი სამსახურში წაგიყვან – შემომძახა მეზობელმა.

ტელეფონის სადგურის კარები დაკეტილი დაგვხვდა. მეორე სართულზე ფანჯრები ღია იყო.

–  რა ვქნა, როგორ დავუძახო, სახელი რომ არ ვიცი?

– მაყვალა დაუძახე – ვუპასუხე მე.

–  იცნობ რო?

–  არა.

–აბა, საიდან იცი, რომ მაყვალა ჰქვია.

– გოლდბერგის თეორიაა.

–  ვისი, ვისი?

–   ფიზიკოსია. ალბათობის ფორმულა შეიმუშავა. ამ ფორმულაზე 52 წელი მუშაობდა.

–   ხუმრობ არა?

–   მე ჩემი გითხარი, ახლა როგორც გინდა ისე მოიქეცი.

–  ეჰ, მეტი გზა მაინც არ მაქვს – და ომახიანად შესძახა – მაყვალა.

–  ბატონო.

ჩემი ხუმრობა ძვირად დამიჯდა. რა თქმა უნდა, მე არც გოლდბერგი ვიცოდი ვინ იყო და არც მის ფორმულაზე მსმენია რამე.

გზაში სულ ამ ფორმულაზე მელაპარაკებოდა. მეც ავყევი.

– წამაკითხე რა ეგ წიგნი – მთხოვა მეზობელმა.

–  წიგნი არ არის, ნაბეჭდი ფურცლებია, მაგრამ აკრძალულია.

–  რატომ?

– ამ ფორმულით შეიძლება ბევრი რამის გაგება. მანამდე მონაცემები ცხრილებში უნდა ჩასვა. მოკლედ, რთული ამბავია. მე ერთი წელი მოვანდომე მის შესწავლას. ხომ გაგიგონია, ადამიანები სიმართლეს რომ ამბობდნენ, მსოფლიო დაინგრევაო.

– ეგ ვინ თქვა?

– ალფრედო დი სტეფანომ. არგენტინელი ფილოსოფოსია, ახლა ესპანეთში ცხოვრობს.

–  მაინც როგორ დაინგრევა?

– შენ რომ ქალებში გრიალებ, რესტორნებში რომ დადიხარ, სახლში რომ გვიან მოდიხარ, ცოლს ეუბნები სიმართლეს?

–   ხომ არ გაგიჟდი, ეგრე ხომ ოჯახი დამენგრევა.

– ჰოდა, სახელმწიფო რომ ოჯახებისაგან შედგება არ გაგიგონია?

–  არა.

–  მისმინე, წიგნებს კითხულობ?

– არა, მაგის დრო სადა მაქვს.

–  ბოლოს რა წიგნი წაიკითხე?

– ჩოჩარა, მაშინ პატარა ვიყავი.

– ტელევიზორს უყურებ?

–  არა, ძალიან გვიან მოვდივარ.

–   კინოში დადიხარ?

–  არა.

–  სპორტი გიყვარს?

–  არა.

–  არც ფეხბურთი გიყვარს?

–  არა.

– მსოფლიო და ევროპის ჩემპიონატებს არ უყურებ?

–  მაგ სისულეებისთვის დრო არა მაქვს.

–  პარიზში რომ აპირებდი წასვლას, გადაიფიქრე?

–  ფრანგული არ ვიცი და ქალები როგორ უნდა გავჟიმო.

–  მაგისთვის ენის ცოდნა არ არის საჭირო.

–  ეს როგორ?

– მომისმინე, ნამდვილ ამბავს მოგიყვები. კომუნისტების დროს ერთი მუშაკი კარგი მუშაობისთვის საგზურით გაუშვეს პარიზში. რომ ჩამოვიდა, თანამშრომლები გარს შემოეხვივნენ, აინტერესებდათ როგორ გაატარა პარიზის დღეები. მუშაკი მათ ზოგადად მოუყვა რა ნახა: ეიფელის კოშკი, ლუვრი, თეატრები, მუზეუმები. თანამშრომლები შეეკითხნენ, ფრანგები როგორი ხალხიაო. რაც შეეხება ხალხს, ძალიან გამგებიანები არიანო. კარგად აგვიხსენიო რას ნიშნავს ეს. აი, მაგალითად ქუჩაში ვსეირნობდი, ერთი მაგარი გოგო დავინახე, მინდოდა კაფეში დამეპატიჟა , მაგრამ ვერაფერი გავაგებინე. შემდეგ ბლოკნოტი ამოვიღე და შიგ კოფეს ჭიქა ჩავხატე. ყველაფერს მიხვდა და კაფეში შევედით. ბევრი ვილაპარაკეთ, თუმცა ერთმანეთს ვერაფერს ვაგებინებდით. შემდეგ იმ ქალმა ბლოკნოტი გამომართვა და შიგ ისეთი ფირმენი კრაოტი ჩამიხატა, რომ დღესაც ვერ გამიგია როგორ მიხვდა, რომ მე მებელნი კამბინატში ვმუშაობდი.

– ხა, ხა, ხა. – გასკდა სიცილით ჩემი მეზობელი– რა გოიმი ყოფილა.

–  ასე რომ, ენის ცოდნა სულაც არ არის საჭირო. წაიღე ბლოკნოტი და რამდენი ქალიც გინდა იმდენი გაჟიმე. ისე, ერთი–ორი ფრანგი ქალი არ უნდა გყავდეს გაჟიმული?

– ჩემი მეზობელი აღფრთოვანებული იყო ჩემი სიტყვებით.

–  კიდევ რისი გაგება შეიძლება ამ ფორმულით?

–  ყველაფრის. მაგალითად, ზუსტად შეუძლია გამოთვალოს პოლიტიკური პარტიების რეიტინგი, გამოიცნოს არჩევნების შედეგები, სექსუალური საკითხები და ბევრი სხვა. ამიტომ ჩათვალეს, რომ ეს ნაშრომი საქართველოს დამოუკიდებლობას საფრთხეს შეუქმნის. თვითონ გოლდბერგი ცოცხალი აღარ არის. საქართველოში ეს ნაშრომი ერთ კაცს ჰქონდა, რომელიც საზღვარგარეთ გაიქცა. სანამ ეს ხელისუფლებისთვის გახდებოდა ცნობილი, ამ ნაშრომის ნაწილის შესწავლა რამდენიმე კაცმა მოახერხა. მეც გავეცანი და ნაწილობრივ დავიმახსოვრე.

– ამ ფორმულით სექსზე რა შეიძლება გაიგო?

– სექსი ხანძარი არ არის, მაგრამ მას ვერავინ ჩააქრობს, ჩავილაპარაკე მე.

–  ეს ვინ თქვა?

– ესპანელი მწერალია, ფერნანდო ტორესი.

– მითხარი რა კიდევ რამე.

– სექსის სურვილს ვერ დამალავ.

–  ეს ვინღა თქვა?

–  მარიო დელ მონაკომ.

–   რა ჭკვიანურ რაღაცეებს იძახიან.

–   აი, შენ რომ წიგნების კითხვა არ გიყვარს, იმიტომ არის, რომ არ იცი.

–   აბა, სადა მცალია.~

–  რესტორნისთვის და ქალებისთვის ხომ გცალია.

– მაგას ვერ გამოვტოვებ, ძმაო. მითხარი რა კიდევ რამე სექსზე.

– სექსზე ძლიერი არაფერია და იგი არავითარ წესს არ ემორჩილება.

–  აი, ეს მომწონს, კიდევ რა.

–   აი მაგალითად, იტალიელი ფილოსოფოსი, ჯოვანი ტრაპატონი ამბობს, იმისთვის გავჩნდი, რომ სექსი მიყვარდეს.

–  აი, ეგ ჩემზეა ნათქვამი.

–   ჭეშმარიტმა სექსმა არ იცის ზომა და საზღვარი.

–   ეგ ვინა თქვა?

–  ამერიკელმა პოეტმა მარლონ ბრანდომ.

– კიდევ მითხარი რა.

–  სექსი არის ყველაზე ძლიერი ვნება, რადგან იგი ერთდროულად ეუფლება თავს, გულს და სხეულს, ამბობს არგენტინელი მწერალი მარიო კემპესი.

–  ცოტა ვერ გავიგე, მაგრამ მაგარია.

–  სექსი უფრო ძლიერია, ვიდრე სიკვდილის შიში.

– ამას ვიღა ამბობს?

–  იტალიელი პოეტი პაოლო მალდინი.

–  კიდევ მითხარი რა.

–  სექსი უცაბედად იბადება, თქვა ამერიკელმა ფილოსოფოსმა ფრენკ სინატრამ.

–  კიდევ რა.

– სექსი არც მაშინ გვეკითხება როცა მოდის, და არც მაშინ, როცა მიდის.

–  აი ეს კარგია. ვინა თქვა?

–  სერბმა მოაზროვნემ ნოვაკ ჯოკოვიჩმა.

– მიდი რა კიდევ.

– თუ გინდა, რომ სძლიო სექსს – გაიქეცი.

– ეგ ვინა თქვა?

–  შვეიცარიელმა პოეტმა, როჯერ ფედერერმა.

–  ეს არ მაწყობს, რატომ უნდა გავიქცე?

–  ფრანგი მორალისტი, მიშელ პლატინი ამბობს: სექსი ბუნების უმაღლესი პოეზიაა.

–  კიდევ რა, გეხვეწები.

–  სექსი უძველესი მსოფლიო მოვლენაა, ამბობს იტალიელი პოეტი მარჩელო ლიპი.

–  კიდევ მითხარი, რა.

– სექსი ქალის მთელი სიცოცხლეა და მხოლოდ ერთი ეპიზოდია მამაკაცის ცხოვრებაში.

–  ეს კარგია, ვინა თქვა?

–ამერიკელმა ფილოსოფოსმა, ალ პაჩინომ.

–  კიდევ რა.

–  ერთს გეტყვი და მეტი აღარ მახსოვს. სექსის შედეგი ყოველთვის ერთი და იგივეა – ახალი ადამიანი, ამბობს ამერიკელი პოეტი, რობერტ დე ნირო.

– იმ ფორმულით კიდევ რისი გაგება შეიძლება?

– ყველაფრის. მაგალითად, თუ შენს მონაცემებს შეიყვან ცხრილში (ასაკი, დაბადების წელი, წონა და სხვ.), გამოიანგარიშებს რომელ წლამდე შეგიძლია სექსი.

–  მაშოვნინე რა ეგ წიგნი.

–  ხომ გითხარი, ეს წიგნი არ არის. წარმოიდგინე, რომ უცხოპლანეტელი ჩამოვიდეს დედამიწაზე, რა ამბავი ატყდება. ყველა ეცდება თავისთან წაიყვანოს, გაიგოს ბევრი საიდუმლოება, რომლის შემდეგაც ის ქვეყანა მსოფლიოს ბატონ–პატრონი გახდება. ასეა გოლდბერგის ნაშრომი და მისი ფორმულაც.

–  ბევრი ფული რომ დავხარჯო, ჩავიგდებ ხელში ამ ფორმულას?

– ფული ხმალამოღებული ხელმწიფეა.

–  ეგ ვინ თქვა?

– ესპანელმა პოეტმა, რაფაელ ნადალმა.

– კიდევ რა იცი ფულის შესახებ?

–  სადაც ფული ლაპარაკობს, იქ სიმართლე სდუმს.

–  ეგ ვინღა თქვა?

–  იტალიელმა მორალისტმა, ლუჩანო პავაროტიმ.

–  კაცი ფულით არისო, ამბობს იტალიელი პოეტი, მარჩელო მასტროიანი.

– აი ეგ, ძალიან მომწონს. კიდევ რა გახსოვს ფულზე?

–  თუ ფული გაქვს, გმირიც შენ ხარ, ამბობს ფრანგი მორალისტი ჟერარ ფილიპი.

–  კიდევ რა გთხოვ, თუ გახსოვს.

–  ვისაც ბევრი ფული აქვს, ქალიც ბევრი ჰყავს, ამბობს ინგლისელი მწერალი ჯონ ტერი.

– აი ეს ჩემზეა ნათქვამი.

–  არ იყიდება ეს წიგნი?

–  ხომ გითხარი, ეს შეუძლებელია.

–   ქალის შებმაც შეიძლება ამ ფორმულით.

–  ლამაზი ქალი დღეს შენია, ხვალ სხვისიო, ამბობს ფრანგი მორალისტი, ჟან გაბენი.

–  კარგია. ქალებზეც იცი რამე?

–  კი, რაღაცეები მახსოვს.

–  მითხარი რა.

– ლამაზი ქალის ცოლად შერთვა, წყალში ჩავარდნააო, ამბობს იტალიელი მწერალი, ჯიჯი ბუფონი. არ არსებობს ცბიერება ქალის ცბიერებას რომ აღემატებოდეს.

–  ამა ვიღა ამბობს?

–  ფრანგი მოაზროვნე ტიერი ანრი.

–კიდევ მითხარი რა რამე.

–  ქალი ყოველთვის მერყევი და ცვალებადია. ის არის ყველაზე მისაღები შეცდომა ბუნებისა, ამბობს შვედი მწერალი ზლატან იბრაჰიმოვიჩი.

–  კიდევ მითხარი რა– არ მეშვება მეზობელი

–   კარგი ეს ბოლო იყოს. ქალების საქციელი იმ მამაკაცებზეა დამოკიდებული, ვისთანაც რესტორანში დადიან, ამბობს აფრიკელი მწერალი დიდიე დროგბა.

–  ქალზე რა შეიძლება გაიგო ამ ფორმულით?

–  თუ იმ ქალის მონაცემებს შეიყვან ცხრილში, გამოგითვლის მის ფსიქოლოგიურ პორტრეტს, სექსუალურ მისწრაფებებს, მის სისუსტეებს და სხვა.

–   მაშოვნინე რა ეგ წიგნი.

–   კარგი რა, ხომ გითხარი.

–   იცი, სამსახურში ერთი მაგარი გოგო მივიღეთ. ჭკუას ვკარგავ ისე მინდა მისი გაჟიმვა. სამი თვეა ხან რესტორანში, ხან კაფეში, ხან ბარში დავატარებ. ძვირფას საჩუქრებს ვჩუქნი. ერთი მანქანის ფული დავახარჯე, მაგრამ დაჩაზე არ მომყვება.

–  მაგან იცის შენი ამბავი, რომ სამსახურში ყველას გადაუარე.

– კი, იცის, ჩვენთან ხომ არაფერი იმალება.

–  ამიტომაც არ მოგყვება, ეშინია, რომ მერე სხვასავით არ მიატოვო. შენ ალბათ, ჟურნალი გექნება, სადაც აღრიცხვას აწარმოებ რამდენ ქალთან გქონდა სექსი. სად, როგორ, რა პოზაში.

–  შენ საიდან იცი?

–  გოლდბერგის ფორმულით. მაყვალა ხომ გამოვთვალე.

მანქანა შუქნიშანთან გაჩერდა. იქვე ახლოს სამი ახალგაზრდა გოგო იდგა. მეზობელი მეკითხება:

–  შეგიძლია შენი ფორმულით დაადგინო, რა ჰქვია ერთ–ერთ მათგანს.

–  რა თქმა უნდა.

–  როგორ შევამოწმოთ?

–   დავუძახებ და გამოიხედავს.

–  რას დაუძახებ?

–  ეკას.

– აბა მიდი, რა გამოვა აქედან.

მანქანიდან თავი გამოვყავი და მკაფიოდ და ხმამაღლა დავიძახე – ეკა. სამივე ქალიშვილმა გამოიხედა.

–  ვა, სამივეს ეკა ჰქვია?

–  არა, ეკა ერთს ჰქვია, ხოლო დანარჩენი ორი დაინტერესდა მერსედესიდან ვინ ეძახდა მათ მეგობარს.

ჩემმა მეზობელმა საბოლოოდ ირწმუნა გოლდბერგის ფორმულა.

–  გთხოვ რა, დამეხმარე იმ გოგოს გაჟიმვაში.

–  კარგი, ვეცდები. ოღონდ უნდა გამიგო მისი მონაცემები. განსაკუთრებით მაინტერესებს არის თუ არა ის რომელიმე პოლიტიკური პარტიის წევრი.

–  ეგ რა შუაშია?

– შუაში კი არა, თავშია. თუ შალვას პარტიის წევრია, საქმე რთულად იქნება.

–   რატომ?

–  იმიტომ, რომ შალვა მსუბუქი ყოფაქცევის ქალებს პარტიაში არ იღებს, ან თუ რამე გაიგო ამის შესახებ, პარტიიდან რიცხავს.

–  მინდა რა ამ გოგოს გაჟიმვა.

–  მეც მინდა.

–   შენ რა გინდა კაცო?

–  შენ რომ გაჟიმო. ამიტომაც მინდა დაგეხმარო. გაიგე რაც გითხარი. მომისმინე, შენ რომ მაგ ქალთან ერთად რესტორნიდან გამოდიხარ, მათხოვარ ბავშვებს ფულს რატომ არ ჩუქნი?

– შენ საიდან იცი?

– ის გოგო ხომ ხედავს, რომ შენ სიძუნწეს იჩენ. ხოდა, იცოდე, რომ ქალებს ეს არ მოწონთ. აუცილებლად დაეხმარე გაჭირვებულ ბავშვებს, უფრო მეტიც, რესტორანში სუფრაზე ბევრი საკვები გრჩებათ, რომელსაც ვეღარ ერევით. ნუ შეგრცხვება, პარკში ჩაალაგე და ბავშვებს დაურიგე. დამიჯერე, შენ იმ გოგოს თვალში ძალიან ამაღლდები.

– დღესვე გავაკეთებ ამას, ოღონდ იმ გოგოს გული მოვიგო.

– შენ რომ სახლიდან გამოდიხარ და ნაგავს ყრი, დაგინახავს რამდენი უპატრონო ძაღლია? იმათაც დაუყარე რამე საჭმელი. შენ ხომ ამით არაფერს არ აგებ. ქუჩაში მათხოვარს თუ დაინახავ, მანქანა გააჩერე და ხურდა ფული ჩაუყარე. მოიკითხე შენი კლასელები, მეგობრები, იქნებ მათ დახმარება სჭირდებათ. შენ ხომ ბევრი ფული გაქვს, ამით ხომ არაფერი დაგაკლდება. ცოტა ხანში შენ სულ სხვა ადამიანი გახდები და ამას ის შენი საოცნებო გოგო აუცილებლად შეამჩნევს.

–        ყველაფერს გავაკეთებ, ოღონდ იმ გოგოს ….

გაგრძელება

ავტორი: მერაბ ვეკუა

იობა ისაკაძის გახსენება

აკაკი წერეთელი 1913 წელს გაზეთ „თემში’’ წერდა: „ ჩემს ხანგრძლივ სიცოცხლეში  ბევრი სიმწარე გამომიცდია, ერთი ორად მეტი სიტკბოზე, მაგრამ გამომიცდია ნეტარი წამებიც და ოთხი მათგანი მომაქვს აქ, რომ მკითხველებს გავუზიარო:

აკაკი წერეთლის მოგზაურობა რაჭა-ლეჩხუმში

ერთხელ ლაპარაკი ჩამოვარდა ქართულ პურებზევ და მე წამცდა, რომ ყოველგვარ ქართულ პურს თორნის ლავაში მირჩევნია-მეთქი. მსმენელთა რიცხვში ერია იობა ისაკაძეც, სულ უბრალო კაცი, ტფილისში ხაბაზად მყოფი. მეორე დღეს მოვიდა ის იობა ისაკაძე და რაღაცა გამოხვეული ქაღალდში მოიტანა და მომაჩეჩა ხელში, ღიმილით,  ეს ჩემი ნაწარმოებია და მიტომ გიბედავო!..რადგანაც ამგვარი შემთხვევა ბევრია ხოლმე, რომ თავისი ნაწარმოები მოაქვსთ  ჩემთან, მე ისიც ნაწერები მეგონა, ჩამოვართვი და გავისტუმრე. მოცლის დროს, როცა გავხსენი ქაღალდი, რომ ნაწერები ამომელაგებინა, ვნახე, რომ შიგ ათიოდე თორნის ლავაში იყო ჩაწყობილი!.. ბევრი საჩუქარი მიმიღია საზოგადოებისგან…ბევრჯერ  მათ  რიცხვში ძვირფასიც. ჩემი ტაბი იმათ ღირსადაც არ მიმიჩნევია, მაგრამ არც ერთი მათგანი ისე ძვირფასი არ ყოფილა, როგორც იობას პურები(„ოთხი შემთხვევა“).

იობა ისაკაძე,  რომელსაც  ასე გულთბილად იგონებს აკაკი, რაჭველი ხაბაზი გახლდათ. იგი 1872 წლის 1 ოქტომბერს დაბადებულა რაჭის მაზრის სოფელ მუხლში. იობას ძმებს სახაბაზო ჰქონდათ  თბილისში და იობაც აქ ჩამოუყვანიათ. იგი პიროვნული თვისებების გამო რაჭველ მეპურეებს უსტაბაშად აურჩევიათ. 1912 წელს იობა ისაკაძემ ითავა აკაკის მოგზაურობის მოწყობა  რაჭა-ლეჩხუმში. უცხო სანახაობას წარმოადგენდა 17 ივლისს ტფილისში,,ედემის ბაღი“,- წერს ლადო ბზვანელი.  უზარმაზარ ვერხვის ქვეშ, ქართულ სუფრის გარშემო,თავი მოეტარათტფილისში მცხოვრებ რაჭველ-ლეჩხუმლებს და ყველა ღრმა სიყვარულითა და გულწრფელიარფრთოვანებით უმასპინძლდებოდა  მხცოვან მგოსანს  აკაკის,  რომელსაც განზრახული ფქონდა  რაჭა-ლეჩხუმის შემოვლა. სწორედ ამ  მოგზაურობის  დროს  გაიმართა  ის  მშვენიერი  ლხინი.  თამადამ,  გაზეთ „თემის“  რედაქტორმა გიგო დიასამიძემ პირველი ჭიქით აკაკის სადღეგრძელო შესვა.   შემდგომ სიტყვა წარმოთქვა იობა ისაკაძემ.

,, ჩვენო ძვირფასო და დიდებულო მგოსანო, ბატონო აკაკი!

მთელი თბილისის რაჭველები, დიდი და პატარა, საერთო აღტაცებით მოგიძღვნით უგულითადეს სალამს და ღმერთსა ვსთხოვთ დიდხანს გაგრძელებულიყოს თქვენი ბედნიერი სოცოცხლე, თქვენი ჯანმრთელობა და ბასრი კალმის მუშაობა საქართველოს და კერძოდ ჩვენი მივიწყებული კუნჭულის კეთილდღეობისა და ზნეობის ასამაღლებლად, ნიშნად გულითადის პატივისცემისა და თაყვანოსცემისა მოგიძღვნით ოქროს კალამს. დღეს უაღრესად ბედნიერად ვრაცხთ ჩვენს თავს, რომ აღასრულეთ ჩვენი  დიდი  ხნის  სურვილი და ინებეთ დასავლეთ საქართველოს ერთი, ბუნებით შემკულ ნაწილ რაჭა-ლეჩხუმის მიდამოებში მოგზაურობა და ჩვენი მოძმეების და თქვენი საყვარელი სამშობლოს შვილების პირისპირ ნახვით გახარება და გაბედნიერება. დარწმუნებული ვართ, როგორც ჩვენ, აქაურები, გაცილების დროს აღტაცებულნი ვართ, ისე ქუთაისში მყოფნი ჩვენი თანამოძმენი, რაჭა-ლეჩხუმის ყოველნი მცხოვრებნი წოდებისა, სქესისა და მდგომარეობის განურჩევლად მოგევლიან და შეჰნატრიან იმ წამს, როდესაც,გახდებიან ბედნიერნი თქვენი პირისპირ ხილვისაა, თქვენს გაბადრულს და მადლიან სახეს ერთის წამით მაინც გადაავლონ თვალი თავის სიცოცხლეში. ჩვენ, თბილისში მყოფი რაჭველები, სულითა და გულით ვუერთდებით ჩვენ თანამოძმე ქუთათურების და მთელი რაჭა-ლეჩხუმის აღტაცებულ ეროვნულ გულის  ჩქეფას და სიხარულს ვიზიარებთ“.

იობა ისაკაძემ  დიდ  პოეტს  ოქროს  კალამი მიართვა  წარწერით:  დიდებულ  მგოსანს აკაკის  მის  მოსიყვარულე  თბილისში  მცხოვრებ რაჭველებისაგან  ჩშიბ წ. რაჭა-ლეჩხუმში მოგზაურობის  სახსოვრად“. ამ მოგზაურობის დროს აკაკის თან ახლდნენ: გრიგოლ დიასამიძე, სოსიკო მერკვილაძე, მოგზაურობის მომწყობი კომიტეტის თავჯდომარე   იობა ისაკაძე, კოტე   აბდუშელიშვილი, აკაკის  ძმისწული  ვასილ წერეთელი, მხატვარი  კოტე ქავთარაძე. ქუთაისში მათ შეუერთდნენ   პედაგოგები ვასილ პეტრიაშვილი და სამსონ  დათეშიძე,  იაკობ ვარაზაშვილი, გაზეთ ,,კოლხიდას“ რედაქტორი მიხეილ ჯაფარიძე,  კორესპონდენტი ლადო  ნაცვლიშვილი (ბზვანელი) და კინოოპერატორი ვასილ ამაშუკელი.

1913 წლის 25 მაისს იობა ისაკაძე ტრაგიკულად დაიღუპა-თონეში მუშაობის დროს დაეცა ანთებული ლამფა და წამებით გარდაიცვალა.

კინო ისტორიამ შემოგვინახა აკაკის ცოცხალი სახე, ეს ვასილ ამაშუკელის ღვაწლთან ერთად იობა ისაკაძის დამსახურებაა.

ავტორი: ლეილა ნანიტაშვილი