ამბავი გაზეთ “დროების” დახურვისა და მასში ერთი გურულის უშუალო მონაწილეობისა.

1885 წლის 17 სექტემბერს მთავარმართებელ ა. დონდუკოვ-კორსაკოვის განკარგულებით აიკრძალა თბილისში ქართულ ენაზე გამომავალი გაზეთ „დროების“ გამოცემა.

დახურვის მიზეზების გაცნობა დაინტერესებულ მკითხველს შეუძლია ნელი ბოსტაშვილის სტატიაში “რატომ დაიხურა გაზეთი” (“დროება”? : [ივანე მაჩაბელი და მეფის ცენზურა] / ნელი ბოსტაშვილი // საისტორიო მოამბე. – , 1991. – N61-62. – გვ.262-287.)

თუ რამე დამეჯერება, სტატია ბევრი რამის გამო არის მეტად საინტერესო, თუმცა, ამჟამად (ვის თუ არა, მე) მხოლოდ „ილიასა და გურულების” კონტექსტში მაინტერესებს და მაინც, გვერდს ვერ ავუვლი გაზეთის დახურვის მიზეზებზე საუბარს.

სტატიაში ვკითხულობთ:

„ თუ რამდენადაა გაღვივებული გაზეთ „დროებაში“ მთავრობის საწინააღმდეგო სული და მავნე მიმართულება, კარგად ჩანს იმ სტატიების ჩამოთვლით, რომლებიც მომიტანა კავკასიის საცენზურო კომიტეტმა და რომლებიც სხვადასხვა დროს წარდგენილი იყო ამ გაზეთში გამოსაქვეყნებლად, მაგრამ ცენზურის მიერ არ იყო დაშვებული:

ა. სახელწოდებით: „რა დროს ბოდიშია“, მიმართულია ქართველ თავადაზნაურთა გასაღიზიანებლად გლეხთა ფენების წინააღმდეგ.

ბ. სეპარატისტული ხასიათის მოწინავე წერილი, რომელიც მოუწოდებს, რომ ხელები ჩასჭიდონ ერთმანეთს.

ვ. ლექსი სათაურით „№ ქალწულს“, სადაც რუსეთი წარმოდგენილია ჩრდილოეთის ცივი ქალწულის სახით, რომელსაც წინადადება ეძლევა ჩამოშორდეს, მოსცილდეს ჩვენს ქვეყანას (საქართველოს).

გ. ვარსკვლავებით აღნიშნული ლექსი მოუწოდებს ქართველ ხალხს აჯანყებისაკენ.

დ. მოწინავე წერილი ყველაფერი ქართულის აუცილებელი შესწავლის შესახებ, რათა აღდგეს ეროვნულობა.

ე. სტატია „შეერთებული ქვეყნების მმართველობის სხვადასხვა სისტემა“, მიმართული მთავრობის წინააღმდეგ საქართველოსთან ურთიერთობაში.

ვ. ლექსი „მწყემსი“, რომელშიც ურიგოდაა აღწერილი მეფე და მისი ქვეშევრდომები.

ზ. სიმღერა: „ვინა სთქვა საქართველოზე, რომ ეს ლომის ბოკვერი უკვე კვდებაო“, მოუწოდებს ყველას შეერთებისა და მტრის წინააღმდეგ იარაღის ასხმისაკენ.

თ. სტატია: „გორის მაზრის სატრაპები“, ურიგოდაა აღწერილი მაზრის უფროსის და მისი ქვეშევრდომი მოხელეების მოქმედება.”

სიმართლე გითხრათ არცთუ დიდხნიანი ძიების შემდეგ ვერც „მაზრის უფროსის და მისი ქვეშევრდომი მოხელეების მოქმედებას” გავეცანი და ვერც ზემოთ ჩამოთვლილ სხვა სტატიებსა და ლექსებს.

ვერ გაცნობილებს შორისაა სიმღერა „ვინა სთქვა საქართველოზე, რომ ეს ლომის ბოკვერი უკვე კვდებაო”, რომელიც ივანე მაჩაბელს უნდა ეკუთვნოდეს (იხ. სტატიის ეპიგრაფი”), თუმცა, ერთი „ძალიან მაგარი” ლექსი, რომ არ გამხსენებოდა, შეუძლებელი იყო.

ლექსის ავტორი, ბაჩანა რაზიკაშვილია. ლექსს სრულად, არა, მაგრამ დასაწყისს აუცილებლად შევახსენებ მკითხველს:

„ვინა სთქვა საქართველოზე,

„ეგ არის ლომი კვდებაო,

ჩაუხდა ბედის ვარსკვლავი,

მალე მზეც გაუქრებაო,

თავს დასტრიალებს ყორანი,

დასჩხავის ზედიზედაო?!“

თვალთამც დაჰბზარვენ ყორანნი,

გამაგრდი, ქართლის დედაო!

ბევრმა გვიქადა კვლავაცა,

ბევრმა იუბნა ესაო,

ბევრმა გვიკრიჭა კბილები,

ჩუმად ფრანგული ლესაო.

ცუდად წაუხდათ ქადილი,

ვერრას გამოჰრჩნენ ვეფხვსაო,

ლეკვები წამოეზარდნენ,

მტრებზედ ილესენ ბწკლებსაო,..”

დარწმუნებული ვარ, მკითხველს არ გამორჩენია ვეფხვის არა, მაგრამ მაინც, ბრჭყალები.

ბაჩანა ამ დროს ლამის 20 წლისაა და დანამდვილებით ვიცით, უკვე გამოქვეყნებული აქვს რამდენიმე ლექსი, მათ, შორის, რაც ახლა მახსენდება, „მუხა“ და „სიმღერა, მაგრამ რასაც ვერაფრით „გავიხსენებ“ არის პასუხი კითხვაზე: ნეტა, სად გაეცნო ბატონი ბაჩანა ივანე მაჩაბლის ცენზურის აკრძალულ ლექსს?!

დამეთანხმეთ, კითხვა საინტერესოა, თუმცა, პასუხი არც „გუგლში“ არსად ჩანს, არც ეროვნული ბიბლიოთეკის ელბაზებსა და კოლექციებში და სავარაუდოდ, უახლოეს მომავალში ვერც გავიგებ და არც მეცოდინება.

სულ სხვა ცოდნა მაქვს, ზემოხსენებული სტატიის დახმარებით და თქვენც გიზიარებთ:

„გიორგი ქართველიშვილი, ივანე მაჩაბელი და ილია ჭავჭავაძე ბეჭდვითი სიტყვის მთავარი სამმართველოს სახელზე 22 აგვისტოს შედიან განცხადებით, რომ რედაქტორად დანიშნონ ყოველთვიური ქართული ჟურნალის „ივერიის“ რედაქტორი ილია ჭავჭავაძე. ,მაგ: რომ რუსი მოხელეებისათვის კარგად იყო ცნობილი, რომ „დროების“ და „ივერიის“ ტონი და მიმართულება ერთმანეთისაგან არ განსხვავდებოდა. მართებულად წერს ვახტანგ ჭელიძე ნაშრომში „ცხოვრება ივანე მაჩაბლისა“ (გვ. 154), რომ „იმ წლებში „ივერიასა“ და „დროებაში“ გამოქვეყნებულ ბევრ წერილს, ხელმოწერას თუ არ დახედავ ან, მითუმეტეს, თუკი სულაც არა აქვს გვარი მოწერილი, ვერც გაარჩევ-ილიას ეკუთვნის, თუ მაჩაბელს. ივანე მაჩაბელმა ერთბაშად შეითვისა ილიას წერის მანერაც კი. მისი წერილებიც გამოირჩევიან პირდაპირობით, გაბედულობით, სამართლიანობით, დაუნდობლობამდე მისული მოურიდებლობით“. ეს ყველაფერი კარგად იყო ცნობილი მათთვის, ვისაც ჯერ არს”…

კიდევ ერთი გურული გავიხსენე ამჯერზე – მწერალი, მთარგმნელი, რედაქტორი, გამომცემელი, რომ იტყვიან უბრალოდ, „მაგარი კაცი“ (სულ რომ არაფერი იცოდე მის შესახებ ნათქვამის სისწორეში მხოლოდ „ანდერძი“ დაგარწმუნებს!, რომ იცოდეთ, როგორ მიჯრით და სიამოვნებით წავიკითხე „ქართლის ქრონიკების“ 4 ტომი და „ცხოვრება ივანე მაჩაბლისა“, 1988 წელს!) ვახტანგ ჭელიძე და ვისაც კიდევ ბევრჯერ გავიხსენებ “ჩემი ილიას ” წერისას, განსაკუთრებით თუ გავბედე და ილია და ივანე მაჩაბლის ურთიერთობას შევეხე.

ჰო, მხოლოდ შევეხე და არა, მიმოვიხილე…

შესაშური მოთმინება გაქვს, გაზეთ „ალიონის” მკითხველო…

ამდენი ხანია „მკითხულობ“, ე.ი მისმენ და მშვიდად ელოდები როდის გამცნობ, თუ რა კავშირი აქვს უკვე ნათქვამს „ილია და გურულების” ურთიერთობასთან.

აქვს და დარწმუნებული ვარ, შენც არ გეპარება ამაში ეჭვი: განა მიუხედავად არც თუ თანმიმდევრული თხრობისა მთავარ სათქმელს (ლირიკულ და არც თუ ლირიკულ გადახვევები რომ იქნებოდა, განა წინასწარ არ გაგაფრთხილე? ორი „განა! რა ამბავიაო თუ გაიფიქრე გიბოდიშებ, რა ვქნა, დიდი მცდელობა დამწირდა, ვიდრე ასე უშუალოდ მომემართვა შენთვის,,. მოკლედ, მგონი მოვახერხე და შევძელი ამ ბოლო დროს ზუსტად ისე ვწერ, როგორც ვლაპარაკობ”) თუნდაც ერთხელ ავუარე გვერდი?!

არა, და არც ახლა ვაპირებ, ენდე!

„დროების” დახურვის კიდევ ერთ და ჩემი აზრით, არც თუ უმნიშვნელო მიზეზს გაგახსენებ/გაგაცნობ და ყველაფერს უჩემოდაც მიხვდები!

ილია ჭყონიას სტატია („გურიის ცხოვრებიდამ”. (გაზეთი „დროება“, 1885. 3 ივლისი. № 140). უნდა გაგახსენო გაზეთ „ალიონის“ მკითხველო.

გახსენება 1 ქალბატონ ნელის სტატიაშიც შეიძლება და თავად „დროების” მითითებულ ნომერშიც, თუმცა, მინდა, როგორც უკვე მრავალჯერ, გთხოვ, თუ დაგაინტერესდი ეროვნული ბიბლიოთეკის “მამარდაშვილის ციფრული კოლექციებში” გაეცანი შესაბამის ბმულზე (იხ.http://www.nplg.gov.ge/…/HASH6087a2318e2ddd9fe1353b…), მიზეზი ერთადერთია, დიდი შრომა გვაქვს ჩადებული მე და ჩემ რამდენიმე კოლეგას “მამარდაშვილის კოლექციის“ ახალი სიცოცხლისთვის და მინდა ბევრმა გაიცნოს!

რას ვიზამ, მეც ადამიანი ვარ და მეც ნებისმიერი ადამიანივით მჭირდება მოტივირება ანუ ზომიერად შექება!

… და ვიდრე ჩემი მოტივირებისთვის (შექებაზე, მეორედ ენას როგორ დავძრავ?!) შესაბამის სიტყვებს ეძებ მე „გურიის ცხოვრებიდამ“ ერთ აბზაცს მოვიტან ჭაშნიკად:

„იქ სადაც გურიის ტურფა მთა-მინდვრებზე მწვანე ნაპირებთ შორის ვეფხივით მოხტის ქვებიდან ქვებზე ანკარა ბჟუჯი (ვახუშტის „ხინოს წყალი“) და მას სამხრეთის გორიდან ზვავობით დასცქერს მედიდური მონასტერი შემოქმედისა, ე. ი. მონასტრისავე სახელით წოდებულს სოფელს შემოქმედში მოხდა იმგვარი შემთხვევა, რომელსაც საშუალო საუკუნეთა ისტორიაში უნდა ჰქონოდა ადგილი და არა მეცხრამეტე საუკუნის ღამლევს გაზეთის სვეტებზე. ერთ მშვენიერს ივანობისთვის დილას ცხრა წლის „გაუპუტკნული“. მაგრამ „ვაშლლოყებიანი“,შავთვალწარბა და თეთრ – წითური გლეხის ვაჟი ტყეში შევიდა ფიჩხის „მოსახიკად“ (შესაგროვებლად), მოხიკა შეაგროვა) კიდეც, ერთს ადგილს დააგროვა და მერმე … მერმე კაცმა არ იცის, სად წავიდა სადაური, სად აღეფხვრა საღით ძირი. იციან მხოლოდ, რომ ცას არ აუტაცნია, ქვესკნელს არ ჩაუყლაპავს, წყალს არ წაუღია და ნადირს არ შეუჭამია. ის ერთი ხმა, რომელსაც ერისას უწოდებენ და ღვთისას უდრიან ,ასე მოგახსენებთ, რომ იგი ტყვედ გაჰყიდესო! ტყვედ თუ გაჰყიდეს, მაშინ არ იქნება გასაკვირველი, თუ რატომ ვერ მიაკვლია ამ საარაკო შემთხვევის მსხვერპლის კვალს ადგილობრივმა გამგეობამ: ამგვარ შემთხვევაში თავდაპირველ გამოსაძიებლად ლეკოკია საჭირო და არა ყბაში ტყაპასანის წყალობით წინ წაწეული …”.

„ყბაში ტყაპასანის წყალობით” არა, მაგრამ ჩვენც წავიწიოთ წინ…

თავად ილია ჭყონიას მოსაზრება მინდა გაგაცნოთ „დროების” დახურვასთან დაკავშირებით, რისთვისაც ჟურნალ “მნათობში” (ჟურნალი მნათობი N8-9 აგვისტო-სექტემბერი 1928) გამოქვეყნებული სტატიის „ჩემი დღე და სოფელი“ გასხენება მოგვიწევს.

„1885 წ. მთავარ-მართებლის დონდუკოვ-კორსაკოვის მიზეზით დახურეს გაზეთი „დროება“ და მით მარჯვენა ხელი მოჰკვეთეს ივ. მაჩაბლის გავლენას და მოღვაწეობას. – უშუალო მიზეზი გაზეთის დახურვისა იყო ორი ფელეტონი: ერთი თვით ივ. მაჩაბლის და მეორე ამ პწკრების დამწერის. – პირველში მაშინდელი მეფის ნაცვალი დონდუკოვ-კორძrms :19ი და ხშირათ პროვინციებში საქეიფოთ მიმოსვლის მოყვარული ალეგორიუITifდ გამოყვანილი იყო დათვად, რომელიც ეწვევა შუა ბაზარს, სადაც შეივლის თაფლის კასრებით სავსე ბინებში, სტეხს კასრებს და სვლეპს თაფლს რამდენსაც შესძლებს.

მეორე ფელეტონში გამოყვანილი იყო ოზურგეთის პოლიცია—მაზრის უფროსი— ხოჯად, ხოლო მისი პრისტავი — მოლად.

– პირველმა აალაპარაკა მთელი ტფილისი და შემდეგ მთელი საქართველოც, ხოლო მეორემ ოზურგეთი გურიანად“

რაც შეეხება ილია ჭყონიას ბიოგრაფიას, დაინტერესებული მკითხველი საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის ბიოგრაფიული ლექსიკონიდან და ვიკი-ენციკლოპედია „ბიბლიოვიკიდან“ გაეცნობა.

საინტერესო ბიოგრაფიის კაცია, მენდეთ!

ავტორი: გიორგი კილაძე

ამბავი არა მხოლოდ ლევან, პეტრე და იაკობ ზუბალაშვილების სახალხო სახლთან დაარსებული სამკითხველოსა

1906 წელს ქშწკგ საზოგადოების ისტორიაში უპრეცენდენტო ამბავი მოხდა. სწორედ ამ წელს ძმები ზუბალაშვილები საზოგადოების საპატიო წევრად აირჩიეს.

თავად ფაქტი კიდევ ერთი რამითაა განსაკუთრებული, მოყოლებული 1880 წლიდან, როდესაც პირველი საპატიო წევრი იქნა არჩეული, არ ყოფილა შემთხვევა, როცა არა თუ ძმები, არამედ სამი წევრი (გამონაკლისია 1896 და 1904 წ.წ., აქვე შეგახსენებთ, 1896 წელს იყვნენ არჩეულნი: ილია, აკაკი და ეპისკოპოსი ალექსანდრე ოქროპირიძე; რაც შეეხება 1904 წელს ამაზე მოგვიანებით ვისაუბრებთ.) აერჩიოთ.

და მაინც რამდენი იყო ძმა ქშწკგ საზოგადოების საპატიო წევრი?

სამი?

იქნებ ოთხი?

მოდით, ამაზე კიდევ უფრო მოგვიანებით ვისაუბროთ… ახლა კი ლირიკულად გადავუხვევ კიდევ ერთხელ…

ძმები ზუბალაშვილების შესახებ პირველად მამამ მიამბო. კარგად მახსოვს რუსთაველიდან მარჯანიშვილისკენ მივდიოდით. მარჯანიშვილის თეატრს რომ ჩავუარეთ, თეატრის უზომოდ მოყვარულმა მამამ შემაჩერა და მითხრა: „გიო, ეს შენობა ძმებმა ზუბალაშვილებმა ააშენეს და ქალაქს საჩუქრად გადასცესო”.

წარმოგიდგენიათ რა დაემართა 12 წლის ბიჭს, რომელსაც უნდა გაეაზრებინა ჯერ ამოდენა შენობის საკუთარი სახსრებით აშენება და მერე ქალაქისთვის უფულოდ გადაცემა?!

მე ვერაფრით წარმოვიდგინე.

შენობას კიდევ ერთხელ შევავლე თვალი და ნაბიჯი გადავდგი.

მამაც ჩემთან ერთად დაიძრა. ზუბალაშვილებზე საუბარი არ გაუგრძელებია, ბევრი ამბავი თუ ისტორია მოჰყვა, რაღაცნაირად, თითქოს ამბიდან ამბავზე, ისტორიიდან ისტორიაზე ზუსტად ისე გადადიოდა, როგორც მე ჩემს წიგნში. უჩვეულო თხრობა იყო მამისთვის და მაინც ძალზე საინტერესო.

ბევრი ისტორიიდან ცოტაღა მახსოვს…

ერთი რომ არ ვთქვა ვერაფრით ვახერხებ: „მარჯანიშვილმა მარჯანიშვილის თეატრი ქუთაისში დაარსა და მერე მთელი თეატრი აქ გადმოვიდა”. – თქვა მამამ და ნაბიჯს აუჩქარა.

მე რატომღაც უკან მოვიხედე და კიდევ ერთხელ შევავლე თვალი თეატრის შენობას.

მამას ძალიან უყვარდა ქუთაისი…

ჩემი მთელი ახალგაზრდობაა -ამბობდა ხშირად და  ბევრს ჰყვებოდა ქუთაისზე, განსაკუთრებით სიცოცხლის უკანასკნელ წლებში.., ვუსმენდი და  გარდაცვალებიდან ორიოდე წლის შემდეგ ძველი ქუთაისი ფეხით შემოვიარე!

თბილისში ვბრუნდები და გაზეთ „ივერიის “1905 წ. 25 მაისის 84-ე ნომრის გვერდზე, სტატიაში „ახირებული მოთხოვნა” ვკითხულობ:

„ქალაქის საბჭომ 19 მაისის კრებაზე, სხვათა შორის, განიხილა ცნობილ ქველმოქმედ ძმათა ზუბალაშვილების წინადადება — მიიღოს ქალაქმა განსვენებულის კონსტანტინე ზუბალაშვილის სახელობაზე აგებული სახალხო სახლი—თეატრი.

ხსენებული უზარმაზარი შენობა ზუბალაშვილებს დასჯდომიათ 300,000 მან. და ეგოდენ ძვირფასი სახალხო განძი, კულტურული ტაძარი გრძნობა-გონების განვითარებისათვის, ქველმოქმედ ზუბალაშვილებმა ქალაქ ტფილისს უფეშქაშეს.

ქალაქის საბჭოს უდიდეს მადლობის მეტი რაღა ეთქმოდა, მაგრამ დახე ადამიანის უმადურობას… თურმე, ნუ იტყვით, საბჭოს არაფრად ეჭაშნიკა ზუბალაშვილის ყოვლად მართებული ორგანიზაცია სახალხო სახლის მართვა-გამგეობისა.

საქმე ის არის, რომ ზუბალაშვილები საჭიროდ და სამართლიანად სცნობენ, რომ ხსენებულ სახლს განაგებდეს ქალაქის მოურავის თავმჯდომარეობით განსაკუთრებული კომიტეტი, რომლის წევრებადაც მოწვეულ იქმნებიან ქალაქის საბჭოს ერთი წარმომადგენელი, სომხურ და ქართულ დრამატიულ საზოგადოებათა მიერ ქალაქის ხმოსნებში არჩეული თითო კაცი, სიფხიზლისა და სახალხო კითხვების საზოგადოებათა თითო კაცი და ერთიც თვით ზუბალაშვილებისაგან დანიშნული წევრი.

ამ ექვსმა დაწესებულებამ კანდიდატები უნდა დაასახელოს, ხოლო საბჭო ამტკიცებს კომიტეტის წევრთ. ყოველ ორი წლის შემდეგ კომიტეტის წევრნი იცვლებიან. საბჭოვე ამტკიცებს ხარჯთ-აღრიცხვას, ხოლო ყოველივე შემოსავალი ქალაქის საკუთრებას შეადგენს.

როგორც მკითხველი ხედავს  ამაზე უფრო ხელსაყრელი პირობა ქალაქისათვის წარმოუდგენელიც არის. მესამედ მილიონად ღირებულ ქონებას გთავაზობენ და ამ ქონების და მის შემოსავლის სრული ბატონ-პატრონი და ბრძანებელი შენა ხარ! მეტი რაღა გინდა? – მაგრამ… მაგარი ის არის, რომ კაცის თვალი ხარბიაო, ნათქვამია, და ჩვენი ქალაქის საბჭოს თვალი ხომ ნამეტნავად: რამდენი წევრიც სხვადასხვა დაწესებულებებს ეყოლება, იმდენი წევრი, საბჭოსაც უნდა ჰყავდესო, გაიძახოდნენ ჩვენი ქალაქის მადა-აშლილი „მამები“ და კიდევაც ასეთი დადგენილება მიიღეს.

მერე რადაო? იმად, რომ საბჭომ ჩვეულებრივი „ნათლიმამობა“ გაუწიოს ხოლმე „ახლო პირებს“, რომელნიც, უეჭველია, „ხარჯთ-აღრიცხვას გაამართლებენ“… „ ჩვენ ძალიან ვეჭვობთ, რომ ასეთის ახირებულ სურვილით, ცალმხრივის და შეუფერებელ ნდომით ძმათა ზუბალაშვილებს შეაცვლევინონ ყოვლად მართებული და დიაღაც კანონიერი წინადადება.”

სტატიას ხელს აწერს „სცენის მოყვარე.”, რომელიც ვალერიან გუნიას ფსევდონიმი გახლავთ.

დროა, სტეფანე ზუბალაშვილის ბიოგრაფიიდან ერთი არცთუ ვრცელ ამონარიდი მოვიყვანო… მეტად საინტერესო ფაქტზე მოგვიწევს ფიქრი, განსაკუთრებით კოლეგებო…

ამასთან, ეჭვი რომ არ შეგეპაროთ ნათქვამის სისწორეში ნათქვამს ბმულსაც ვურთავ…

„1906 წელს ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელმა საზოგადოებამ იაკობ, ლევან, პეტრე და სტეფანე (გარდაცვალების შემდეგ) ზუბალაშვილები საზოგადოების საპატიო წევრებად აირჩია, ხოლო 1912 წელს ოთხივე ძმა ქალაქ თბილისის საპატიო მოქალაქეები გახდნენ. (http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00018128/) “

ასე რომ, კიდევ უფრო უპრეცენდენტო ამბავთან გვაქვს საქმე!

კიდევ ერთი კითხვაც და სახალხო სახლთან დაარსებული სამკითხველოზეც ვიტყვი რამდენიმე სიტყვას…

კითხვა ასეთია…

სულ რამდენი საპატიო წევრი ჰყავდა ქშწკგ საზოგადოებას?

23?

იქნებ 24 და მე ამის შესახებ არაფერი ვიცი…

აი, დაპირებულ სახალხო სახლთან დაარსებულ სამკითხველოზე საუბრის დრო რომ მოვიდა დანამდვილებით ვიცი.

ვიცი  და ამიტომ, ჩემგან ბევრჯერ ნახსენებ „საბიბლიოთეკო საქნე საქართველოს“ 305-ე გვერდზე გადავინაცვლებ და საინტერესო ინფორმაციას სათქვენოდაც წავიკითხავ:

„წ.-კ. საზოგადოების ნაძალადევისა და პუშკინის სახელობის ბიბლიოთეკის შემდეგ ყველაზე ღირსშესანიშნავი 1909 წელს ძმების ლევან, პეტრე და იაკობ ზუბალაშვილების სახალხო სახლთან დაარსებული სამკითხველო იყო. ძმების ზუბალაშვილების სახალხო სახლი ქალაქის ერთ-ერთ ცენტრალურ ადგილას მდებარეობდა (ამჟამად კ. მარჯანიშვილის სახ. თეატრი), რომლის მიზანი იყო სხვადასხვა სანახაობითი საქმიანობის წარმოება და კულტმასობრივი ღონისძიებათა გამართვა ქალაქის მოსახლეობის ფართო ფენებისათვის. ამდენად, ბიბლიოთეკა აქ ერთგვარად წამყვან როლს თამაშობდა და მას განსაკუთრებულ ყურადღებასაც უთმობდნენ.

გახსნის მომენტისათვის ბიბლიოთეკაში სულ 3438 წიგნი იყო. იგი დროთა განმავლობაში იზრდებოდა და 1917 წლისათვის მისმა ფონდმა 13024-ს მიაღწია. აქ თავს იყრიდა როგორც ქალაქის დაბალი ფენების წარმომადგენლები, ისე საშუალო ინტელიგენცია. იგი კარგი საშუალება იყო რევოლუციურად განწყობილი პირების შეხვედრებისა და თავშეყრისათვის.

ამ ბიბლიოთეკის ფონდის მრავალფეროვნებასა და სიმდიდრეზე, მუშაობის მაღალ კულტურაზე მეტყველებს ის ორი კატალოგი, რომელიც 1910 (Систематический каталог Публичной библиотеки городское го народного дома, им. К. Я. Зубалова. Тб., 1910.) და 1916 (Систематический каталог Публичной библиотеки городского народного дома им. К. Я. З убалова. Тб., 1916) წლებში იქნა გამოცემული ბიბლიოთეკის მიერ.“

ავტორი : გიორგი კილაძე

ამბავი „ეტნოგრაფიული განხილვა ძველთა და ახალთა კაპადოკიის ან ჭანეთის მკვიდრთა მოსახლეთა“ გაციფრულებისა და გარდაცვლილი ორი არაჩვეულებრივი კოლეგის გახსენებისა

ამბავი შორიდან, პატარა, მაგრამ მნიშვნელობანი  წერილიდან ერთი ამონარიდის  გაცნობით უნდა დავიწყო და ვიდრე დავიწყებდე წერილის ავტორიც და ადრესატის უნდა გავიხსენო მე და გავახსენო მკითხველს.

წერილის  ავტორი ილია ჭავჭავაძეა…

ადრესატი – ვასილ მაჩაბელი

დაწერის თარიღი  – 1877 წლის 10 მარტი

„…ჩვენი დავით იესეს ძე ჩუბინოვი ნახე. გაზეთი მოვართვი, როგორც ჩვენს უხუცესს მწიგნობარსა. ჰსთხოვე ჩემ მაგიერ, ლაზისტანზედ რომ რუსულად ნაწერი აქვს, გამომიგზავნოს, მე თვითო ვჰსთარგმნი და ისე დავბეჭდავ. შენი ჭირიმე, ამ წიგნის მიღებისვე უმალ მიდი და ჩემ მაგიერ ჰსთხოვე, მალე გამომიგზავნოს. დაპირებულიც არის…“.

სიმართლე გითხრათ არ ვიცი, დაპირებული  ვასილ მაჩაბლის ჩარევის შემდეგ ასრულდა თუ მანამდე, მაგრამ ფაქტია, გაივლის სულ  რამდენიმე თვე და 1877 ივნისში ხსენებული „ნაწერი“ (დავით ჩუბინაშვილის ნარკვევი „ეტნოგრაფიული განხილვა ძველთა და ახალთა კაპადოკიის ან ჭანეთის მკვიდრთა მოსახლეთა“) პეტერბურგიდან თბილისში გამოგზავნილიცაა, თარგმნილი და პირველი ნაწილი გაზეთ  „ივერიის“ მეთოთხმეტე ნომერში დაბეჭდილიც და გავრცელებულიც და შეიძლება კი ვცები მაგრამ… თუ სამეცნიერო წრეებს არ ჩავთვლით დასავიწყებლად გამეტებულიც…

სიტყვაზე მენდეთ, ხსენებული წიგნის გაციფრულების საქმე რომ წამოვიწყე ცოტამ თუ იცოდა ხსენებული ნარკვევის არსებობა, წაკითხვაზე არაფერს ვამბობ… ერთი-ორი თუ იქნებოდა დასტურ ვამბობ!

დასტურ ვამბობ იმასაც, რომ  2019 წელს,  საქართველო, მთელი თუ არა, გარკვეული ნაწილი ქშწკგ საზოგადოების 140 წლის იუბილესთვის ემზადება. არც საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა/National Library of Georgia გახლდათ გამონაკლისი გარკვეული ნაწილთა შორის. სამეცნიერო-პრაქტიკულ, ხაზს ვუსვამ, სამეცნიერო-პრაქტიკულ და არა, მხოლოდ სამეცნიერო, კონფერენციის ორგანიზება სულით, გულით და კიდევ თუ რამით შიძლება ბიბლიოთეკარმა, ჩვენმა კოლეგამ ბატონმა გურამ თაყნიაშვილმა ითავა. ითავა და საქმესაც ბოლომდე მიიყვანდა (ბატონი გურამი და ბოლომდე არ მიყვანილი საქმე?!) რომ არა მოულოდნელი გარდაცვალება.

გადაუჭარბებლად ვამბობ, მართლაც საოცარი კაცი ბრძანდებოდა ბატონი გურამი, დარწმუნებული ვარ მსგავს კაცებზე დაკვირვებამ ათქმევინა ილიას „მხოლოდ დიდ-ბუნებიანთა კაცთა თვისებაა ერთხელ რწმენილი და აღიარებული გაიხადონ თავის სიცოცხლის საგნად და მის ქვეშ დაუგონ თავისი ცხოვრება, და თუ საჭიროება მოითხოვს, შესწირონ თავი თვისიცა, ნიშნად იმისა, რომ ჭეშმარიტება მეტად უღირს, ვიდრე საკუთარი თავი და საკუთარი სიცოცხლე.“

სწორედ ასეთ კაცზე ვსაუბრობ ახლა და კიდევ ერთხელ ვიმეორებ საოცარი კაცი ბრძანდებოდა ბატონი გურამი,(არ დამავიწყდეს გითხრათ, დიდხანს და ბუნებრივია, იმხანადაც ბიბლიოთეკათმცოდნეობისა და სტანდარტების განყოფილებას ხელმძღვანელობდა, ჟურნალ “საქართველოს ბიბლიოთეკის” მთავარი რედაქტორის მოადგილეც იყო ამავდროულად.)

ეგ. იყო ყველაფერი ახლისა და პროგრესულის ამთვისებელ-გამზიარებელი ტელეფონს ფაქტობრივად არ იყენებდა… როგორც ახლა ვამბობთ,  პირადი კომუნიკაცია ერჩივნა საქმის დასაწყებად. არ დაიზარა (სიზარმაცე და ბატონი გურამი?!), სამუშაო სივრცეში თავად მეწვია და კონფერენციაში მონაწილეობა შემომთავაზა, სიამოვნებით დავთანხმდი ( ბატონი გურამისთვის უარი თქმა?!). თემის სათაურიც “ქშწკგ საზოგადოების საპატიო წევრები მ. მამარდაშვილის სახელობის ციფრული კოლექციებში,” იქვე შევუთანხმე და სპეციალური ქვეკოლექციის “ქშწკგ საზოგადოების საპატიო წევრების” სახელდახელო ვერბალური მოდელი კონტურის მოვუხაზე.

შევატყვე „მაგრად ესიამოვნა”…

დროა, კოლექციაზეც ვთქვათ რამდენიმე სიტყვა..

ქშწკგ საზოგადოებას სულ 26 საპატიო წევრი ჰყავდა, და მათი დიდ უმრავლესობა მწერალი გახლდათ. გადავწყვიტე  სულ ახლახან ხსენებულ ქვეკოლექციაში საპატიო წევრების ნაწარმოებები გამეთავსებინა. არა, არ მოგესმათ, უნდა „გამეთავსებინა“ .. მხოლოდ და მხოლოდ მე უნდა „გამეთავსებინა“.   ქვეკოლექციის შექმნა და მასში ბიოგრაფიების,  ნაწარმოებების განთავსება ორ ეტაპად  ჩავიფიქრე.  პირველ ეტაპზე მე თავად შევარჩევდი ნაწარმოებებს, მეორე ეტაპზე – მკითხველი შეარჩევდა, რომ იტყვიან არც მე და არც ჩემი რომელიმე კოლეგა „არაფერ შუაში იქნებოდა“.

პირველი ეტაპი, დავით ჩუბინაშვილით ზემოთ ხსენებულ ინარკვევით დავიწყე… არ დაგავიწყდეთ,  სწორედ დავით ჩუბინაშვილით იწყება “ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების საპატიო წევრების” ბაზა ეროვნული ბიბლიოთეკაში და სწორედ დიდი მეცნიერია საზოგადოების პირველი საპატიო წევრი!

პირველი საპატიო წევრის ბიოგრაფიაც მინდა გავახსენო მკითხველს. გასახსენებლად შორს წასვლა როდი მომიწევს – ეროვნული ბიბლიოთეკის ბიოგრაფიული ლექსიკონს  მივაკითხავ.

მივაკითხავ და  ბიოგრაფიულიმონაცემებთან ერთად  ბიბლიოგრაფიასაც გავეცნობი და

აქ მოვიტან:

ჩემს მიერ ხაზგასმული რუსულ ენაზე შეიქმნილი ნარკვევი, როგორც უკვე ვთქვი ილიამ

 თარგმნა და დაბეჭდა…

ჩემი გარდაცვლილი კოლეგის, ქალბატონ ჟანას ჟანა ქვათაძე გახსენების დროა!

დროა, რადგამ ქალბატონ ჟანას აქვს ლომის წილი “ეტნოგრაფიული განხილვა ძველთა და ახალთა კაბადოკიის ან ჭანეთის მკვიდრთა მოსახლეთა (ავტორი). – თბილისი, 1877. – 48გვ.” დოკუმენტურ. ფაილად გაციფრულების საქმეში!

ყველაფერი ეროვნული ბიბლიოთეკის ბიბლიოთეკათშორისი აბონიმენტის განყოფილებაში ჩემი სატელეფონო ზარით დაიწყო, ციფრული ბიბლიოთეკა ივერიელი / Iverieli Digital-სა და ფონდების კონსერვაციისა და რესტავრაციის განყოფილებაში გაგრძელდა და ქართველოლოგიის განყოფილება Department of Kartvelology-ში დაგვირგვინდა.

სწორედ ქართელოლოგიის განყოფილების უფროსი ბრძანდებოდა იმხანად ქალბატონი ჟანა და სხვებს კი არ მოუყოლიათ, თავად ვნახე როგორ აკეთებდა წიგნის კორექტურას თავად!

ნათელი და სანთელი კოლეგებო!!!

p.s

ქალბატონ ჟანაზე საუბრისას, კიდევ ერთხელ გამახსენდა ილიას ნათქვამი…

ავტორი: გიორგი კილაძე

ამბავი სასოფლო ბიბლიოთეკებში წიგნების დარიგებისა, ჩვენებური „ეკვილიბრიუმისა” და რადიოს ორ ეთერში ჩემი „გამოჩენისა”… 

„მატიანეს” კალენდრით 1880 წლის 4 ნოემბერია. ილია „თავმჯდომარეობს ქშწ-კგ საზოგადოების სხდომას, რომელზეც … იღებენ დადგენილებას, რომ საზოგადოების მიერ ნაყიდი წიგნებიდან ორ-ორი ეგზემპლარი დაეგზავნოს ყველა სასოფლო ბიბლიოთეკას…” ამ, ჩემი და ბევრი სოფლის, წიგნისა და ბიბლიოთეკის მოყვარული, აზრით მნიშვნელოვან ამბავს სათანადოდ გამოეხმაურა. გაზეთი „დროება” (1880, 7 ნოემბ. № 235, გვ. 3.), სადაც შავით თეთრზე, უფრო ყვითელზე, შეგვიძლია წავიკითხოთ:

“წერა-კითხვის საზოგადოება

4 ნოემბერს, საზოგადოების მმართველობის სხდომამ მიიღო შემდეგი გადაწყეტილება.

 1) ბათუმის სკოლის მასწავლებლად დაინიშნა ბ. ალექსანდრე ნანეიშვილი, მედიკური აკადემიის სტუდენტი.

 ამაზე ეცნობა ბ. ნანეიშვილს ტელეგრამით.

2) თავ. რაფიელი ერისთვისაგან დასაბეჭდათ წარმოდგენილი ქრისტომატია, „სკა” გადაეცა განსახილველათ კამისიას, რომლის წევრათ დანიშნულ იქმნენ: გ. ე. წერეთელი , ბ. პ. უთურგაული, თ. დ. ჟორდანია და  პ. პ. უმიკაშვილი. კომისიამ თავისი ჰაზრი უნდა წარმოუდგინოს მმართველობას 1 დეკემბრამდის.

 3) სოფლის სკოლას უნდა გაეგზავნოს შვიდ ას ოთხმოცდა შვიდი მანეთის წიგნები და სწავლის ნივთები სად რა გაეგზავნოს ამის ამორჩევი მმართებლობამ მიანდო ბ. ბ. გოგებაშვილს და მეუნარგიას.

 4) ახლად გახსნილი თბილისის სა ხალხო სკოლაში ათი ღარიბი ყმაწვილები მიღებულ იქმნას მუქთათ.

 5) დაადგინეს: მიეწეროს ბორის სემინარიის დირექტორს უ. სემიონოვს, რომ საზოგადოების სტიპენ დიანტებს, ამ ჟამად, მმართებლობა ვერ მიუმატებს მათგან ნათხოვნს ორმოც-და-ათს მანეთს – წელიწადში. (თითოეულს), რადგანაც ბიუჯეტი მომატების ნებას არ აძლევს მმართველობას. (ახლა თითო სტიპენ დიტზე იხარჯება 138 მან. წელიწადში. სულ არის 6 სტიპენდიანტი)

 და 6) მიენდო თ. ი. გ. მაჩაბელს და ი. მ. მეუნარგიას. დაბეჭდონ 2,400 ეკზემპლიარი „წითელი ფანარი”, თ. გიორგი ანდრონიკაშვილის მიერ გადმოთარგმნილი.

 ახალი ადრესი საზოგადოებისა არის:

 Тифлись Въ Правление общества Грамотности, на Саперной улицѣ, №14.”

რიცხვ 14-ზე ვერაფერს გეტყვით, მე, ამჟამინდელი ბიბლიოთეკარი, ძველი წიგნის გამომცემელი, პროფესიით ეკონომისტ-მათემატიკოსი გახლავართ და არაფერი მესაქმება ნუმერალოგიასთან, ანუ ვერანაირად ვერ გეტყვი, როგორი რიცხვია 14, კარგი თუ ცუდი, ბედნიერებისა თუ არაბედნიერების მომასწავებელი, თუმცა „საპიორნოი ულიცაზე” ანუ მესანგრის ქუჩზე კი გეტყვით რამდენიმე სიტყვას. წესითა და კანონით ავლაბარში უნდა იყოს ამჟამადაც..

და რომ არ იყოს?

ეგ არაფერი, დავაზუსტებ და ჩავასწორებთ..

არაჩვეულებრივი კოლეგა  თამუნა ქოქაშვილი მართავს „მწიგნობარს”…

დავაზუსტებ, გავუგზავნი, განათავსებს და სულ ესაა!

დაზუსტებამდე აკა მორჩილაძის „ვეშაპი მადათოვზე” გავიხსენო უნდა.

აი, იქ, დანამდვილებით, შავით თეთრზე წერია და ვისაც ხელი მიუწვდება კითხულობს: „მაგალითად, მესანგრის ქუჩა – ცეცხლისაგან დაცული ხევი იყო”.

ჰო, ჰო, ჰო, რა მშვენიერი სიმბიოზია, მესანგრე და ცეცხლისგან დაცული ხევი”!

„მატიანეს” ახალი ფურცლის გადაშლის დროა!

გადავშლიდი  კიდეც, მაგრამ, აბა, ისე როგორ იქნება სწორედ აქ და სწორედ ახლა, ეროვნული ბიბლიოთეკის ბევრთაგან მხარდაჭერილი და ასე პოპულარული პროექტი „ეკვილიბრიუმი” არ ვახსენო და მადლობა არ გადავუხადო კოლეგებს: გულიკო გორდელაძეს, ლელა ლიპარტელიანს, თამუნა წიკლაურს და ბესო ბაჯელიძეს. არაფერს ვამბობ „ეკვილიბრიუმის“  სულისჩამდგმელ გიორგი კეკეკლიძეზე.

მალობას ვუხდი კომპანია „გალფს“ („გალფის“ „ჩასხმული ბენზითით“  მოძრაობენ ჩვენი ავტომობილები დანიშნულების ადგილამდე წიგნების ჩასატანად), პარტნიორ გამომცემლობებსა და კერძო პირებს, ვინც წიგნებით უზრუნველყოფს არაჩვეულებრივ პროექტს.

1500 სოფელსა თუ ქალაქში ჩატანილი წიგნი!

განა ერთი?!

განა – ორი?!

მაშ რამდენი?!

ათობით თითო სოფელში და ათი ათასობით 1500 სოფელში!

დიდებულია ამბავია!

სალაპარაკოს რა გამოლევდა/გამოლევს, და ვისაუბრეთ გიორგიმ და მე, ამ და კიდევ ბევრ საკითზხე  რადიო 1-ის ეთერში ჯერ კიდევ 2017-ში.

რა დროს გასულა!

მთელი 5 წელი…

გადაცემა მე მიმყავდა და „სტუმრები“ მყავდა რომ იტყვიამ „უკეთესს რომ ვერ ინატრებ“.

ჩამოვთვალო უნდა და სათითაოდ მადლობა უნდა გადავუხადო კიდევ ერთხელ, ამჯერად  „მწიგნობარიდან“.

გიორგი კეკელიძე – საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის გენერალური დირექტორი,

თინათინ ანასაშვილი – ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებელი,

თაკო სვიმონიშვილი – მე-10 კლასის მოსწავლე,

თეა შუბითიძე – ეროვნული ბიბლიოთეკის საგამომცემლო განყოფილების მთავარი სპეციალისტი,

ქეთევან გოჩიტაშვილი – ფილოლოგიის დოქტორი, პროფესორი.

საოცარი გადაცემა იყო „თავისუფალი ლიტერატურა”..

სამწუხაროდ, იყო და აღარაა…

როგორ მწყდება გული…

დიდი მადლობა ქალბატონ ქეთი ჯოჯიშვილს! და ხმის ოპერატორს, ყველას ვინც კითხვა დაგვისვა და უცქირა და უსმინა, ბევრი იყვნენ!

კალენდარზე 1880 წლის დეკემბრის მეორე ათეულია. 12 დეკემბერი…

გაივლის წლები და  ზუსტად 12-ში არა, მაგრამ 22-შსი მე რადიო ექსპრესის სტუმარი ვიქნები არაჩვეულებრივ წამყვანებთან მედეა იმერლიშვილი, გოგა გობრონიძე ერთად და არეულ-დარეულად მოვყვები ამბებს „ლინკოლნიდან ილიამდე, „არც  „ქიშმიშის დუელი” დამავიწყდება და არც „კიდევ ბევრი სხვა დიდი და პატარა ამბავი”.

დიდი მადლობა მედეა, გოგა!

დიდ და პატარა ამბებს უფრო დიდი ამბებიც მოჰყვება და ამის შესახებ ჟურნალ „ისინდში” მოვყვები, დეკემბერში არა – მ.წ. სექტემბერში.

დიდი მადლობა „ისინდს“ და მთავარ რედაქტორს! იკა ქადაგიძეს

მანამდე კალენდარზე „1880 12 დეკემბერია”. ილია  თავმჯდომარეობს ქშწ-კგ საზოგადოების სხდომას, რომელზეც იღებენ გადაწყვეტილებებს ბიბლიოთეკაში დასადები წიგნებისა და ჟურნალ-გაზეთების შესაკრავად ყდების შესყიდვისა და საზოგადოების დადგენილებების პრესაში გამოქვეყნების შესახებ”.

იღებენ და ასრულებენ კიდეც!

რა ვიცი?!

ილია ვიცი და ქშწ-კგ საზოგადოების  საქმენი, თანაც საგმირონი!

კალენდარზე 1881 წლის 9 მაისია.

ილია თავმჯდომარეობს ქშწ-კგ საზოგადოების სხდომას, რომელზეც … ნიკოლოზ ცხვედაძესა და „რაფიელ ერისთავს ევალებათ პროექტის შედგენა ბიბლიოთეკის გამართვასა და წიგნების მოპოვებაზე” და მიუხედავად იმისა, არაფერი ვიცი პროექტის შედგენასა და მასში გათვალისწინებულ ღონისძიებათა შესრულებაზე, მაგრამ დიდი იმედი მაქვს ბიბლიოთეკაც გაიმართა და წიგნებითაც მომარაგდა  დროულად ყველა წესისა და რიგის დაცვით.

წესისა და რიგის დაცვით „ვსქროლავ”  „მატიანეს” ფურცლებს და 1884 წლის 2 ივნისთან ვჩერდები და ვკითხულობ:

„თავმჯდომარეობს ქშწ-კგ საზოგადოების სხდომას, რომელზეც განიხილავენ სახალხო სკოლების დირექციიდან მიღებულ წერილობით ინფორმაციას წინარეხისა და თონეთის სკოლების გახსნის შესახებ. მსჯელობენ ბიბლიოთეკებისთვის ალექსანდრე ჭავჭავაძის ლექსების, ილია ჭავჭავაძის „გლახის ნაამბობისა” და რაფიელ ერისთავის თხზულებათა გაგზავნის თაობაზე. დადებითად წყდება მმართველობის მიერ ახალგორის სკოლისთვის ავეჯის გადაცემის საკითხი. ასაკინძად გადაეცემა „ბუნების კარი” და „დავითიანი”.

კალენდარზე კი უკვე 1884 21 იანვარია. ამ დღეს ილიას ცხოვრებაში ორი მნიშვნელოვანი ამბავი მომხდარა.

პირველი გაზეთ „დროების” სარედაქციო სტატიის „პროვინციალური გაზეთების” გამოქვეყნებაა, მეორე, უშუალოდ ბიბლიოთეკას ეხება – „თავმჯდომარეობს ქშწ-კგ საზოგადოების სხდომას, რომელზეც … ისმენენ ნიკო ცხვედაძის წინადადებას სახალხო სკოლების ბიბლიოთეკებთან დაკავშირებით…”

ვწუხვარ „წინადადადების” შინაარს რომ ვერ გაცნობთ, მოვა დრო და არა მხოლოდ ქშწ-კგ საზოგადოების ოქმს (საქართველოს ეროვნული არქივი, ფ. 481, № 45, გვ. 51. ) გავეცნობი და გადმოვიტან ეროვნული ბიბლიოთეკის კოლექციაში, რომლის მართის პატივი ჩემდა საამაყოდ მეც მაქვს შესაბამისი უნარითა და სურვილით.

„პროვინციული გაზეთების”  გადაყვანის დროა სათანადო ფორმატში…

მომიტევეთ, ცოტა ხნით უნდა დაგტოვოთ.

* * *

გაციფრულებულია!

მომცროა!

და ისე საინტერესო, თავს უფლებას ვაძლევ და სრულად გთავაზობთ.

პროვინციალური გაზეთები

თფილისი, 20 იანვარს.

ერთი უმთავრესთაგანი დანიშნულება ყოველ პროვინციალურ გაზეთისა, როგორც მოგეხსენებათ, ის არის, რომ საზოგადოებასა და თვით მთავრობასაც აცნობოს იმ მხრისა და ხალხისა მდგომარეობა, საჭიროება, ავი და კარგი, იმ ქვეყნის მოთხოვნილება, ლხინი და დარდი, და ერთის სიტყვით, ყველაფერი, რაც კი საზოგადო საქმეებს შეეხება იმ ქვეყნისას, სადაც ეს გაზეთი გამოდის.

ამ დანიშნულების შესრულება პროვინციალურ გაზეთს მით უფრო ადვილად და ქვეყნის სასარგებლოდ შეუძლია, რაც ის უფრო ნაკლებად დამოკიდებულია სხვადასხვა გარეშე მიზეზებისაგან, რაც უფრო მომეტებული ნება აქვს მიცემული, რომ ყოველ საზოგადო დაჭირებაზე და ლხინზე თამამად და მოურიდებლად ილაპარაკოს და სწეროს.

სამწუხაროდ, ხშირად სატახტო გაზეთებიც არ არიან ამგვარს მდგომარეობაში, პროვინციალურ გაზეთებს ხომ იმის ნახევარი დამოუკიდებელობაც არა აქვს მინიჭებული, რაც ზემოხსენებულ სატახტო გაზეთებსა. უმთავრესი დამაბრკოლებელი მიზეზი შემმფერხავი პროვინციალურ სტამბისა ის გახლავთ, რომ რუსეთში საზოგადოდ ბეჭვდის შესახებ არ არის კარგად გარკვეული, განსაზღვრული კანონები.

აქედამ წარმოსდგება გაურკვევლობა რუსეთის სტამბის მდგომარეობისა. დღეს ერთის თქმის ნებაა, ხვალ არა, ზეგ შეიძლება, მაზეგ კიდევ არა -როგორ 304 უნდა გამოიკვლიოს ჟურნალისტმა გზა ამისთანა მდგომარეობაში?

თვით ჩვენმა უმაღლეს მმართებლობამ იგრძნო ამისთანა მდგომარეობის მოუხერხებლობა და ამიტომაც ამ უკანასკნელის სამის წლის განმავალობაში პეტერბურღის გაზეთებში ხშირად იწერებოდნენ, რომ დანიშნული არისო ცალკე კამისია, რომელსაც ბეჭდვის შესახებ კანონების გამოცემა აქვს მინდობილიო.

მთელი რუსეთი მოუთმენელად მოელის ამ ახალ კანონებს ბეჭდვის შესახებ. ყველას ჰსურს, რომ ახლანდელი გაურკვეველი მდგომარეობა შეიცვალოს და მტკიცე, თუნდაც უფრო სასტიკი კანონები გამოიცეს, მხოლოდ კანონი კი იყოს; იყოს კანონი და ვიცოდეთ, რომ ვალდებულნი ვართ ამ კანონს ვემორჩილებოდეთ.

მაშ, ვინატროთ, რომ რაც შეიძლება მალე შეიცვალოს ახლანდელი მდგომარეობა, განსაკუთრებით პროვინციალურ ჟურნალ-გაზეთებისა, და რაც შეიძლება მალე დამყარდეს იმისთანა წესი, რომელიც ამ ჟურნალ-გაზეთებს ერის ნამდვილ სამსახურის შეძლების ღონეს მისცემს.

 [1882 წ.]”

კალენდარზე იმავე წლის 28 იანვარია, „თავმჯდომარეობს ქშწ-კგ საზოგადოების სხდომას, რომელზეც … ამტკიცებენ სასოფლო სკოლათა ბიბლიოთეკებში წიგნების მოხმარებისა და კატალოგის შედგენის წესებს…”

უჰ! რა მასალაა გასაციფრულებლად და საანალიზოდ!

ამჯერზე  ვერაფერს ვახერხებ  სანუგეშოს და  სტიმული რომ არ დავკარგო „მატიანეს” 163-ე გვერდზევე ახალ ინფორმაციას ვეცნობი:

კალენდარზე 1882 11 თებერვალია „თავმჯდომარეობს ქშწ-კგ საზოგადოების სხდომას, რომელზეც … განიხილავენ ბიბლიოთეკის საჭირო წიგნებით მომარაგების საკითხს”.

იმავე წლის 25 თებერვალს „ თავმჯდომარეობს ქშწ-კგ საზოგადოების სხდომას, რომელზეც … იღებენ დადგენილებას, რომ ბიბლიოთეკისთვის საჭირო წიგნების მიწოდება სთხოვონ გეოგრაფიულ საზოგადოებას, კავკასიის არქეოგრაფიის კომისიას, სტატისტიკის კომიტეტსა და სხვა დაწესებულებებს….”.

„გეოგრაფიულ საზოგადოებაზეც” მინდა ვთქვა რამდენიმე სიტყვა. რამდენადაც ვხვდები საუბარია „რუსეთის გეოგრაფიული საზოგადოების კავკასიის განყოფილებაზე. „ — ერთ-ერთი უძველესი გეოგრაფიული სამეცნიერო ორგანიზაცია. დაარსდა 1850 წლის 27 ივლისს, პირველი საზეიმო დამაარსებელი სხდომა შედგა 1851 წლის 10 მარტს თბილისში. იარსება 1917 წლამდე. განყოფილების დანიშნულება იყო კავკასიის მხარის სისტემატური გეოგრაფიული, გეოლოგიური, ეთნოგრაფიული კვლევა, მისი ფლორისა და ფაუნის შესწავლა, რითაც საფუძველი ჩაეყარა კავკასიაში საბუნებისმეტყველო მეცნიერებას. განყოფილებას ხელმძღვანელობდა განმკარგულებელი კომიტეტი. განყოფილება სცემდა „ზაპისკი კავკაზსკოგო ოტდელა იმპერატორსკოგო რუსსკოგო გეოგრაფიჩესკოგო ობშჩესტვას” და „იზვესტია კავკაზსკოგო ოტდელა იმპერატორსკოგო რუსსკოგო გეოგრაფიჩესკოგო ობშჩესტვას”. განყოფილების საქმიანობაში აქტიურად მონაწილეობდნენ ქართველი მკვლევრები: პლატონ იოსელიანიდიმიტრი ბაქრაძე, ვ. სარაჯიშვილი, რაფიელ ერისთავიმოსე ჯანაშვილიგრიგოლ წულუკიძე, მ. გარსევანიშვილი, გიორგი ყაზბეგიალექსანდრე ხახანაშვილი და სხვა. განყოფილების ბაზაზე შეიქმნა გეოგრაფიული საზოგადოება გეოგრაფიული საზოგადოება საქართველოსი.(კაპანაძე დ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 306.

ვფიქრობ, აუცილებლად მოსაწოდებელი ინფორმაცია იყო და მეც არ დავახანე…

ასევე დაუხანებლად გადავინაცვლებ „მატიანეს” 170-ე გვერდზე, სადაც ვკითხულობ:

„1882 23 ივნისი. თავმჯდომარეობს წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სხდომას, რომელზეც… თანხმდებიან, რომ დაიბეჭდოს და სახალხო სკოლების ბიბლიოთეკებს დაეგზავნოს წიგნების მოხმარების წესები.”

რამხელა ყურადღებაა  ექცევა სასოფლო სკოლათა ბიბლიოთეკებში წიგნების მოხმარებისა და კატალოგის შედგენის წესებს..!

ბარაქალა! ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას და განა მარტო ამისთვის?!

კიდევ ბევრისთვის და მის შრომას, განსაკუთრებით საპატიო წევრების ვეცდები ჩემი შესაძლებლობის საზღვრებში დავაფასო. პირველი ნაბიჯი უკვე გადავდგი და  კოლეცსია  პირადად ჩემთვის  აწგარდაცლილი კოლეგის გურამ თაყნიაშვილის სახელობის იქნება. იმსახურებს არა მარტო ჩემგან და იმიტომ!!!

ამაზე სხვა დროს გიამბობთ დაწვრილებით.

ავტორი: გიორგი კილაძე

ამბავი დაუგეგმავი გადახვევისა და “მწიგნობარისთვის” ახალი სტატიის დაწერისა

არასდროს დამიმალავს მეც ადამიანი ვარ და მოტივირება ისევე მჭირდება, როგორც ნებისმიერ ადამიანს, მიუხედავად იმისა, აცნობიერებს თუ არა ამას…

სხვათაშორის მოტოვორებაცაა და მოტივირებაც… უცნობილესი google სტატიას  1 არასრულ დღეში რომ დაგიინდექსებს განა უდიდესი მოტივატორი არაა?! არის და  როგორ ფიქრობთ  მოსალოცი ამბავი არაა?!

არის და და თუ ფიქრობთ ყველა სტატიას ვორდპრესიდან ასე სწრაფად აინდექსირებს ცდებით…

ასე რომ, ხშირად გადასარევად ვიცი რას, რატომ და როგორ ვაკეთებ…

ჰოდა, თუ მოსალოცი ამბავია, გაცნობებთ, მოლოცვებს ვიღებ…

რაო, რაო, მაინც ცდებიო?!

მერე რა?!

მით უკეთესი მომავალი სტატიებისთვის…

უკეთესი სტატია არ ვიცი, მაგრამ ახლა რასაც ვწერ დაგეგმილი, რომ არ მქონდა „დასტურ ვჩივი”.

მიზეზი გაინტერესებს?!

ახლავე მოგახსენებ: „მწიგნობარის” გვერდზე ჩემი სტატია 6 ივლისს გამოქვეყნდა, ეს ის დღეა კაცნაკლულმა ბათუმის „დინამომ“ ტოლი რომ არ დაუდო სლოვაკეთის ჩემპიონს და გამარჯვების ფრე მოაგორა ბათუმის „დინამოს! ახალგახსნილ 20 ათასიან სტადიონზე.

სტადიონზე არა, მაგრამ ჩემი სტატია  „ამბავი „შვილის მიქირავებისა“ და ილია და ბიბლიოთეკისა”. უკვე 7 ივლისის 12 საათისთვის გაუმაძღარ,  მაგრამ ამავე დროს გურმან goole -ს გადაყლაპულ-გადამუშავებული ჰქონდა სტომაქში.

ღმერთმა ხელი მოუმართოს მსგავს საქმეში, თუმცა ერთიც უნდა ვთქვა, არც მე დამიკლია ამაში ხელი…

არ ვიცი goole -ს  „ბრალია”, ჩემი ხელის გამოღების თუ „მწიგნობრის” პოპულარობის, მაგრამ უდავო ფაქტია, სტატიამ განსაკუთრებული პოპულარობა მოიპოვა ჩემ. მცირერიცხოვან მკითხველებს შორის.

დიდი მადლობა მათ, განსაკუთრებით  X Y-ს ბევრი თქვენთვის და a b-ს ჩემთვის… კითხვისთვის, რომელიც „მესინჯერში“ მომწერა და აქვე ღიად ვპასუხობ…

რაშიც არაჩვეულებრივი მონოგრაფია “საბიბლიოთეკო საქმე საქართველოში” დამეხმარა.(ლორია, ალექსანდრე,  გურგენიძე, ნოდარ, 1974 თბილისი : მეცნიერება)

წინასწარ შევნიშნავ, კითხის აქ გადმოტანას არ ვაპირებ, თავად მონოგრაფიიდან ამონარიდში ჩანს კითხვაც და პასუხიც.

“თბილისის საჯარო ბიბლიოთეკა სრულებითაც ვერ ამართლებდა თავის სახელს — „საჯაროს“. იგი მხოლოდ რჩეულთათვის თუ გამოიყენებოდა და ძალიან შორს იდგა მასობრივი მკითხველის მომსახურების ამოცანებისაგან. ამ მხრივ თბილისი როგორც 40-იან, ისე 50-იან წლებშიც დიდ ნაკლებობას განიცდიდა. მწიგნობარ ხალხს, მასას ძირითადად ისევ სასწავლო ბიბლიოთეკები და რამდენიმე საუწყებო ბიბლიოთეკა თუ უწევდა უსუსურ მომსახურებას, რასაც არავითარი სისტემა და ორგანიზებულობა არ გააჩნდა.”

აი, ასეთი ამბავი ყოფილა… მეცხრამეტე საუკუნის  40-იან, ისე 50-იან წლებში და ხომ არ დაგავიწყდათ  სტატიაში რომელ წელზე ვსაუბრობდი?!

დიახ, კალენდარზე 1873  14 მარტი იყო… და გგონია ამ დროისთვის რამე სასიკეთოდ შეიცვალა, არამც და არამც… აბა ავტორებს კიდევ ერთხელ მოვუსმინოთ “… ასე რომ 90-იან წლებამდეც თბილისის საჯარო ბიბლიოთეკა კვლავ ვერ ასრულებდა იმ როლს, რაც მას დაკისრებული ჰქონდა., თუმცა „… 70-იანი წლების დამდეგს დაემთხვა თბილისში ერთ-ერთი ყველაზე განვითარებული და წარმატებული ბიბლიოთეკის დაარსება, როგორიცაა ი. ივანოვის „სამწიგნობრო და საკითხავი ოთახი“; თავიდანვე დიდი სიხარულით მიიღო იგი ქართველმა საზოგადოებამ, უპირველეს ყოვლისა, იმიტომ, რომ ყველასათვის მისაწვდომს წარმოადგენდა, საკმაოდ გააჩნდა ქართული წიგნები და მუშაობაც აქ იმ დროისათვის შესაფერისად კარგად იყო დაყენებული. ბიბლიოთეკა რომ საკმაო ყურადღებით სარგებლობდა, ამაზე ისიც მიგვანიშნებს, რომ დაარსებისთანავე მას 960 ხელისმომწერი ჰყავდა რაც სარეკორდოდ შეიძლება მიჩნეულიყო მაშინ… ბიბლიოთეკას მრავალი მომხმარებელი ჰყავდა — ინტელიგენტები და ხელოსნები, მოხელეები და მოსწავლე ახალგაზრდობა, სხვათაშორის, ქალებიც, რაც იშვიათ მოვლენას წარმოადგენდა.

ბიბლიოთეკა მოხერხებულ ადგილას იყო განლაგებული — ფოსტის ქუჩაზე, სემინარიის პირდაპირ, ზუბალაშვილების სახლში, ამასთან მეტად ხელსაყრელი იყო მისი სამუშაო საათებიც — დილის 9 საათიდან საღამოს 9 საათამდე. მიუხედავად იმისა, რომ სარგებლობა ფასიანი იყო, მკითხველი მას არასოდეს დაჰკლებია.

ბიბლიოთეკით სარგებლობა თვეში ათი შაური ღირდა, ერთხელ წიგნის წაღება შაური, სამკითხველოში შესვლა და წიგნების იქ კითხვა — შაური, ხოლო მთელი თვით კაბინეტით სარგებლობა — ათი შაური.

როგორც დოკუმენტებიდან ჩანს, და ამას მისი სახელწოდებაც გვიმოწმებს, ეს წიგნთსაცავი უმეტესად საკითხავ კაბინეტს წარმოადგენდა და ძირითადად დარბაზული მუშაობით იყო დაკავებული, მაგრამ რამდენადაც წიგნების სახლში წაღებაც ხდებოდა, იგი არაფრით არ განსხვავდებოდა ჩვეულებრივი პატარა ბიბლიოთეკისაგან. აღსანიშნავია, რომ 70-იან წლებში ჯერ კიდევ არ იყო საბოლოოდ ჩამოყალიბებული საბიბლიოთეკო ტიპები და სახეები, მათი სახელწოდებანი უმეტესად პირობითად გამოიყენებოდა, ამიტომ არ უნდა გაგვიკვირდეს, როდესაც მას არა ბიბლიოთეკად, არამედ საკითხავ კაბინეტად იხსენიებენ ძველ წყაროებში“.

ასე რომ, ილიამ ზუსტად იცოდა სად უფრო მარტივი იყო წიგნების მოძიება და მისთვის გაგზავნა…

ამ ამბავსაც მოვრჩით…

ახალი ამბავი უფეო იოსებ შალიკაშვილზეა ვიდრე ილიასა და ბიბლიოთეკაზე, მაგრამ…  აქ, ბურთიც ჩემია და მოედანიც…

ბურთსაც მე ვირჩევ და კარსაც!

კალენდარზე, სავარაუდოდ ჯერ ისევ 1880 წელია (სავარაუდოდ,  1880 წლის 8 აგვისტოს არ გადაცილებული)

„მატიანეში“ ბიბლიოთეკა მეორედ გხვდება და ისე როგორ იქნება, არ ვახსენო.

ვახსენებ და წყაროსას „მატიანედან“ მოვიხმობ, მაგრამ მანამდე ერთი საინტერესო პიროვნება უნდა გაგაცნო/გაგახსენო და ეს კაცი იოსებ შალიკაშვილია.

ოჰ,ოჰ და კიდევ ოჰ! – რა კაცია… წარმოუდგენლად „მაგარი“, 1847 წელს გურჯაანში დაბადებული და 1903 თუ 1904-ში გარდაცვლილი  და ანდერძის თანახმად მშობლიურ გურჯაანში მის მიერვე აღდგენილ ეკლესიაში დაკრძალული… თუმცა, განა, დაბადება-გარდაცვალებაა ადამიანის ცხოვრების თუნდაც მცირე მატიანე?! არა… რამეთუ დარწმუნებული ვარ არ არსებობს ადამიანი რომელზეც თუნდაც ერთი წიგნი არ დაიწერება, აი, ბატონ იოსებზე ბევრი წიგნის დაწერა შესაძლებელი, მჯერა და მაინც, ბიოგრაფიისთვის ეროვნული ბიბლიოთეკის არაჩვეულებრივი ბიოგრაფიული ლექსიკონით ვისარგებლებ.

„.. სწავლობდა პეტერბურგის კადეტთა კორპუსში, მამის გარდაცვალების გამო, 18 წლის ასაკში იძულებული გახდა საქართველოში დაბრუნებულიყო და აქ გაეგრძელებინა სამხედრო სამსახური. მიუხედავად ამისა, მაინც მოახერხა დაემთავრებინა ქ. ოდესის რიშელიეს სახელობის ლიცეუმი.

მოგვიანებით სამხედრო სამსახურს თავი დაანება და საზოგადოებრივ საქმიანობაზე გადაერთო. 1895 წელს იოსებ შალიკაშვილი არჩეულ იქნა სიღნაღის მაზრის თავად–აზნაურთა წინამძღოლად. იგი გამოირჩეოდა კეთილსინდისიერებით, სამართლიანობითა და საქმისადმი ერთგული დამოკიდებულებით. 1901 წელს, როდესაც საქართველოს თავად–აზნაურობა ემზადებოდა საქართველოს რუსეთთან შეერთების 100 წლისთავის აღსანიშნავად, იოსებ შალიკაშვილი თავად–აზნაურთა სადეპუტატო კრებაზე გამოსულა სიტყვით, სადაც ის ქართველ ხალხს მოუწოდებდა, რომ საჭიროა ასეთ ზეიმებზე უარის თქმა, საჭიროა სერიოზული დაფიქრება და პრინციპული მიდგომა ამ საკითხისადმი, ასეთი თამამი აზრის გამოთქმა იმ დროს სამოქალაქო გმირობის ტოლფასი იყო..“

ბიბლიოგრაფიულ ლექსიკონში იოსებ შალიკაშვილის ბიოგრაფია აქ არ მთავრდება.

არც მე ვამთავრებ.

უბრალოდ, ვერ ვითმენ და ზემოთ აღნიშნულ თარიღთან დაკავშირებით ილიას აზრი არ გავიხსენო და გამცნო შენც…

კალენდარზე 1898 წლის  25 აპრილია „თბილისის გამგეობის შენობაში ესწრება თათბირს საქართველოს რუსეთთან შეერთების ასი წლის საიუბილეოდ თბილისის ისტორიის დასაწერად კომისიის შექმნასთან დაკავშირებით. როგორც ზაქარია ჭიჭინაძის ჩანაწერებიდან ჩანს, იგი უარს ამბობს ამ თარიღის აღნიშვნაში მონაწილეობის მიღებაზე, რადგან ეს დღე მიაჩნია საქართველოს სიკვდილის დღედ.“

მეტად შთამბეჭდავი განცხადებაა, კი ვიცი შენ. რომ მენდობი, მაგრამ.. წყარო მაინც უნდა მოიხმოს კაცმა, მიტ უფრო თუ მეტად მნიშვნელოვან დამატებით ინფორმაციასაც გვაწვდის:

„დათარიღება: კრება თბილისის გამგეობაში, რომელსაც ილია ჭავჭავაძესთან ერთად ესწრებოდა ზაქარია ჭიჭინაძის ჩანაწერში მოხსენიებული ვლადიმერ მიქელაძე, ჩატარდა 1898 წლის 25 აპრილს. ამ დროს ჯერ კიდევ გრძელდებოდა მზადება ილიას საზოგადოებრივი მოღვაწეობის 40 წლის იუბილეს აღსანიშნად. როგორც ჩანს, ილიამ სწორედ ამ დროს გამოხატა თავისი უარყოფითი დამოკიდებულება რუსეთთან შეერთების საზეიმო აღნიშვნასთან დაკავშირებით, რადგან ზაქარია ჭიჭინაძის ჩანაწერის მიხედვით იგი სამჯერ ახსენებს მისი მოღვაწეობიდან გასულ ორმოც წელს. გასაკვირი არ არის, რომ სწორედ რუსეთთან შეერთების იუბილეს აღნიშვნასთან დაკავშირებით მის მიერ გამოთქმულ ამ უარყოფით აზრს გადაეწყვიტა საბოლოოდ მთავრობის მიერ მისი იუბილეს ჩატარების აკრძალვაც.“

აკრძალვისა აბა რა გითხრათ, მაგრამ შეწყვეტილ ბიოგრაფიას რომ უნდა დავუბრუნდე დროა. 

ვუბრუნდები და ბოლო გრძელ თანწყობი წინანდადება შენთნ ერთად ღმამაღლა ვკითხულობ: „იოსებ შალიკაშვილს დიდი წვლილი მიუძღოდა ქართული საადგილმამულო ბანკის დაარსებასა და კახეთის რკინიგზის გაყვანაში. დიმიტრი შალიკაშვილის მამა, ჯონ (მალხაზ) და ოთარ შალიკაშვილების პაპა.“

ღირსეული პაპს ღირსეულ შვილებზეც არ გვაწყენდა საუბარი, მაგრამ ის შორს მოგვიწევს წასვლა, ვეჭვობ უკან დროულად დავბრუნდეთ…

სულ სხვაგან დაბრუნების დროა.

მაშ ასე,  „კალენდარზე 1880 8 აგვისტომდეა“ და „ილია და იოსებ შალიკაშვილი „ქშწ-კგ საზოგადოების ბიბლიოთეკას გადასცემენ ხელნაწერ წიგნებს: „ვისრამიანს“, „ქილილა და დამანას“, „სიბრძნე სიცრუისა“ და სხვ.“.

არ გიფიქრიათ რამდენ საინტერესო ფაქტსა და მოვლენას სქელ და გაუმჭვირლე ფარდას ჩამოაფარებს ეს პატარა, ლამის ყოველთვის დაუსრებელი „სხვ“?!

ბევრს!

და ვიდრე თქვენ გურამ დოჩანაშვილის ცნობილი პერსონაჟის ცნობილ დაახლოებით მსგავს ამბავს იხსენებ, მე, ბიბლიოთეკარი გიო, შევეცდები ამ „სხვ“-ს მეტნაკლებად ნათელი მოვფინო.

რაშიც დაგვეხმარება ქართული პოლიტიკური და ლიტერატურული გაზეთი „დროება ( 1880, 8 აგვისტოს, № 166 ), რომლის მე-3 გვერდზე  შავი შავით თეთრზე,  უფრო ყვითელზე წერია: „წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ სეკრეტრი  ი. მ. მეუნარგია გვთხოვს დავბეჭდოთ გაზეთში შემდეგი სია ქართულ ხელნაწერ წიგნთა, რომლებიც შემოუწირავთ საზოგადოების ბიბლიოთეკისთვის თ. თ. ი. გ. ჭავჭავაძეს და ი. ი. შალიკოვს.

 „ზედ-დადგინებანი მეტაფისკაისანი“.

„შემოკლებითი ჶისიკა“ თეორეთიკებრი.

„ლოღიკა“.

„მეტოლოღია, ანუ ძველი ზღაპარ-სიტყვაობა“. ანბანთ წყობით არის შედგენილი, მის შემდეგ ამოხეულია.

„ღეოღრაფია“.

„მოცემისაებრ და სარწმუნოებისა  წმიდისა კათოლიკე ეკკლესიისა“, კლემენტოსისა, ამავე წიგნში „მარტივთქმა“ იოანე ოქროპირისა.

„საუნჯე“. კირილოს ალექსანდრიის ეპისკოპოსისა, გადაწერილი 1811 წ.

„სიტყვანი ფსალმუნთანი, შემოკლებით თარგმანთაგან გამოკრებულნი მრავალთა წიგნთაგან“. სრულ იქმნა  წელსა 1815 თვესა ნოემბერსა 18.           

„წინა-ბჭე სიტყვისა“, თხრობა დიდისა დიონისისთვის და წიგნთა მათთვის მის მიერ აღწერილთა.

„დოღმატიკა“, იოსტოსი ანდრონიკოვის ბრძანებით აღწერილი დიმიტრისაგან 1802 წ.

„განმარტება (იოანეს გამოცხადებისა“, ანდრია კაპადოკიის მთავარეპისკოპოსისა.

„სამეფო ტომარი“,

„სიბრძნე სიცრუე“, გადაწერილი 1811 წ. დუშეთს, პავლე დავითიშვილის მოზდოკელისგან. ამავე წიგნში. ანდაზები, სენტენციები და კითხვა-მიგება.

„ვის-რამიანი“.

„ქილილა და მანა“.

„სხვა-და-სხვა ამბების, არაკების და ლექსთა კრება“.

საინტერესო სია!!!

კითხულობ და ფიქრობ…

ფიქრობ და ისევ კითხულობ…

კითხულობ: რაებს თარგმნიდნენ და წერდნენ?! და გიკვირს: ხელით წერდნენ განა ბეჭდავდნენ ან კრეფდნენ?!

კალენდარზე კი ამასობაში, 1880 4 ნოემბერია.

ღირშესანიშნავი თარიღია არა მხოლოდ „ილია და ბიბლიოთეკისთვის“.

ჯერ ფაქტი თუ მოვლენა, რომ იტყვიან დავაფიქსიროთ და მხოლოდ  შემდეგ გადავფურცლოთ გაზ. „დროების“, 1880 წ., 7 ნოემბრის . № 235, გვ. 3.

ავტორი: გიორგი კილაძე

ამბავი „შვილის მიქირავებისა“ და ილია და ბიბლიოთეკისა.

ვირტუალურ კალენდარზე 1873 14 მარტია.

ილია 35 წლის, რამდენიმე თვისა და დღისაა…

დაზუსტებაც შეიძლება,

მამამ მასწავლა, როგორ…

მან – მასწავლა..

მე – ვისწავლე…

და რაც მასწავლა-ვისწავლე ვეცდები მოგიყვეთ გზა და გზა…

გზა კი ჯერ და კიდევ დიდხანს ილიას ცხოვრების მატიანეზე გაივლის ჩემი ნებით და შესაძლებლობის საზღვრებში…

ილია კი ჯერ  დუშეთშია – მაზრის მომრიგებელი მოსამართლის მოვალეობას ასრულებს და  ჯერ ისევ, ქვემოთ რომ მოვიტან. სწორედ ასეთ საქმეებს აგვარებს:

„დუშეთის სამომრიგებლო განყოფილებაში განიხილავს დავით ეღიკოვის სარჩელს არუთინ დალაქიშვილის წინააღმდეგ. არუთინის მამასთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, ეღიკოვს უნდა ესწავლებინა მისი შვილისთვის წერა-კითხვა და ანგარიში, რისთვისაც არუთინი ვალდებული იყო სამი წელი ემსახურა მასთან. ეღიკოვი ჩიოდა, რომ არუთინმა დროზე ადრე მიატოვა მასთან სამსახური და მოითხოვდა, რომ ვადის ამოწურვამდე ემუშავა. ილია ჭავჭავაძის დადგენილებით ეღიკოვის სარჩელი არ კმაყოფილდება, რადგან დალაქიშვილთან დადებული შეთანხმება არაკანონიერი იყო – მამას არ ჰქონდა უფლება შვილი ვინმესთვის მიექირავებინა.”

საოცარი ფაქტია!

„სამოქალაქო განათლების“ სასკოლო სახელმძღვანელოში შესატანი ფაქტია და მაინც, მე, როგორც ბიბლიოთეკარი, ილიაზე საუბარს  „ ილია და ბიბლიოთეკაზე“ საუბრით  დავიწებ.

ხომ გახსოვთ, კალენდარზე  1873 14 მარტია.

„ილიას ცხოვრებისა და შემოქმედების მატიანეში“  პირველად, სწორედ ამ დღეს გვხდება, სიტყვა „ბიბლიოთეკა“.

ილია „დუშეთიდან თბილისში კირილე ლორთქიფანიძეს სწერს, ,,რა ადგილებია ჩასასწორებელი „გლახის ნაამბობში“ და სთხოვს თერგდალეულების მიერ 1870 წელს თბილისში დაარსებული საჯარო ბიბლიოთეკიდან (ე. წ. ივანოვის ბიბლიოთეკა) გაუგზავნოს რუსული წიგნები: „ფილოსოფია და მეცნიერება. „ნარკვევები თანამედროვე ევროპელი მწერლებიდან“ და „საყოველთაო აღწერა (გეოგრაფია)“.

„ივანოვის ბიბლიოთეკაზე“ უნდა ვთქვა რამდენიმე სიტყვა, უფრო სწორედ  ყოველდღიური საპოლიტიკო და სალიტერატურო გაზეთ  დროების   1870 წლის  29 ნოემბერის  N47. ბოლო, მერვე გვერდზე გადავფურცლოთ და იქ განთავსებულ განცხადებას გავეცნოთ:

განცხადება

”ფოჩტის ქუჩაზე, სემინარიის პირდაპირ, ზუბალოვის სახლში, გაიმართა სამწიგნობრო და საკითხავი ოთახი _ი, ივანოვისა.

წიგნების წაღება შინ საკითხავად ღირს, თვეში — — — — — — — — — — — —   ათი შაური  

თითო წიგნის წაღება, დღეში — — — — — — — — — — — — — — — — — — — ერთი შაური

 წიგნების და გაზეთების კითხვა საკითხავ ოთახში, თვეში — — — — — — — ათი შაური

— — — — — — — —— — — — — — — — — — — —ერთჯერ — — — — — —   ერთი შაური

სამწიგნობრო და საკითხავი ოთახი ღიაა დილის ცხრა საათიდან საღამოს ცხრა

შენიშვნა: წიგნების დარიგება დეკემბრის პირველს დაიწყება“.

დაიწყო?!

არ ვიცი…

რაც ვიცი, ისაა , რომ  ზემოთთქმულის შემდეგ, წესითა და რიგით  ი. ივანოვის ბიოგრაფიას უნდა გაცნობოდა კაცი.

ვცადე კიდეც…

უშედეგოდ!

ი. ივანოვის  არა თუ ბიოგრაფია, სქესიც კი არაა ცნობილი ჩემთვის ცნობილ წყაროებსა და ზეპირ გადმოცემებში.

რამდენიმე გამოცემაში სულ სხვა რამ არის ცნობილი და  აქვე „მოვიხმობ!“

ილიას წერილი სამაგიეროდ კირილე ლორთქიფანიძისადმი –  რიგით მეშვიდე. მცირე. – სრულად გავაციფრულე და  მომაქვს:

„ძმაო კირილე! 29 გვერდზე ქვევიდან 3, 4, 5 და 6* სტრიქონებში სადაც არეულობაა. ჩემს ნაწერთან გასინჯე და ისე გაასწორე.

,,შენი ჭირიმე კირილე! თუ ივანოვის ბიბლიოთეკაში იყოს ეს წიგნი უსათუოდ გამომიგზავნე: Философия и Наука. Очерки из современных Европейских писателей. Изд. Вольфа. თუ არ ჰქონდეს, მაღაზიებში იკითხე, მიყიდე და გამომიგზავნე. ფულს მოგართმევ დიდის მადლობითა. მალე კი უნდა გამომიგზავნო და მაცნობო ამ თხოვნის პასუხი.”

14 მარტსა შენი ილია ჭავჭავაძე.

ესეც გამომიგზავნე თუ ივანოვსა აქვს: Всеобщее землеописания география. для чтения и справок, по плану…

გაურკვეველია,… и. Т. д.  

შენიშვნა: *. „გლახის ნაამბობის“ კორექტურაზეა ლაპარაკი.“

შენიშვნა ჩემი არაა…

ჩემ შენიშვნას  არც თუ სხვა თემაზე მეც  გავაკეთებ და განვაგრძობ…

„საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის ისტორია 1846 წლიდან იღებს სათავეს“…

 ჩვენ კალენდარზე სულ ახლახან 1873 წლის 14 მარტი იყო.

კალენდარზე 1880 წელია!

10 მაისი!

ილია „თავმჯდომარეობს ქშწ-კგ საზოგადოების სხდომას, რომელზეც ამტკიცებენ საზოგადოების ბიბლიოთეკის წესდებას. გაგზავნილი წიგნების მიღებაზე წერილობით დადასტურებას იღებენ სოფლების: ძიმითი, ვანი, ბახვი, სადმელი და კორცხელი მასწავლებლებისგან…“

წესდება ქშწ-კგ საზოგადოების ოქმი, საქართველოს ეროვნული არქივშია ( ფ. 481, № 2.გვ. 55.) დაცული, ვიმედოვნებ მოვა დრო და არა მხოლოდ ეს ოქმი იქნება ხელმისაწვდომი ვირტუალურ სივრცეში.

კალენდარზე, სავარაუდოდ  ჯერ ისევ 1880 წელია..

ავტორი: გიორგი კილაძე

ამბავი ” მასალები ლექციისთვის” გაციფრულებისა, ბევრი მადლობისა და ერთი არაშეფარული თხოვნისა.

„მკითხველის არჩევანი“  ეროვნული ბიბლიოთეკის „განათლების პლატფორმის“ დიდი გამოწვევაა.

არის წიგნის 10 ფურცელში ჩატეული მოთხოვნა?!

ვაციფრულებ!

არა აქვს მნიშვნელობა შვებულებაში ვარ თუ მივლინებაში…

გასაციფრულებელი უნდა გაციფრულდეს…

დროულად…

აი, რაც შეეხება ხარისხს, ეს ჩემი და ამომრჩეველი მომხმარებლის ერთობლივი ძალისხმევის შედეგია.

ამ შაბათს, ე.ი. სულ რამდენიმე დღის წინ “განათლების პლატფორმის”, ერთ-ერთი უაქტიურესი მხარდამჭერი ქალბატონი  თინა ბეჟუაშვილი  შემეხმიანა… „დილა მშვიდობისა, გიორგი, რას იტყვით, მიხეილ ჯავახიშვილის „მასალები ლექციებისათვის“ რომ გავაციფრულოთო?“

რა თქმა უნდა სიხარულით დავთანხმდი  თუმცა არ მიღიარებია მიხეილ ჯავახიშვილის პუბლიცისტიკას საერთოდ კი არა, ფაქტობრივად,  ცუდად ვიცნობ…

ჩემს დათანხმებას გასაოცარი კი არა გამაოგნებელი გზავნილი მოჰყვა: „დიდი კი არის, მაგრამ თავად ავკრიფავო…“

არა, რას ბრძანებთ…  – მივწერე – და სასწრაფოდ დავამატე – ჩამოვალ და მივხედავ- მეთქი…

საიდან სად უნდა ჩავიდე, დაგაინტერესა?

ინტერესს გიკმაყოფილებ და გეუბნები: შვებულებაში ვარ და როცა შვებულებაში ვარ, ჩათვალე გურიას ვსტუმრობ…

ზემოთ ხომ გითხარი, შვებულება რას მიქვია, როცა საქმე მომხმარებლის არჩევანს ეხება…?!

ამიტომ…

ორშაბათი გათენდა თუ არა…

არა, მთლად მასე არ იყო…

ექვსის ნახევრიდან ათის ნახევრამდე დიდი ბრძოლის შემდეგ გვარიანად რომ გავანადგურე დამხდური, ანუ ბალახი… წყალი გადავივლე, ცოტა სულიც მოვითქვი და ოზურგეთის მთავარ ბიბლიოთეკას ვესტუმრე…

აი, იქ მომხდარ ამბავზე სულ ცოტა ხანში მოგიყვებით…

ჯერ უღრმესი მადლობა ქალბატონ ლიკას Liana Bakanidze -ს და არაჩვეულებრივი ბიბლიოთეკის. არაჩვეულებრივ თანამშრომლებს…

საოცარი გარემო და მომსახურების მაღალი დონე!

დიახ ასეა – გინდა  კოლეგავ იყავი და მკითხველი…

„მასალები ლექციისთვის“  დიდი არაა…

სრული ცხრამეტი და ერთი თითქმის შევსებული გვერდია.

ათი გადაღებაა სულ…

მერე „გუგლ დრაივისთვის“ მომზადდება…

შემდეგ ჯერ „დოკ„ და შემდეგ „ჩტმლ“ ფაილში გადავა…

გაკორექტურდებაა…

„გრინსტოუნში“ აეწყობა…

ჩემი კოლეგა  Khatuna Davituri სერვერზე გადაიტანს და სულ ესაა…

რატომ იქვე, ბიბლიოთეკაშივე არ გავაკეთე დარჩენილი ეტაპები და რატომ მომიწევს  კეთილი მეზობლის კომპზე  დარჩენილი ეტაპების დასრულება?!

სათვალე დამრჩა სახლში და იმიტომაცა…

მოკლედ ვიჯექი დირექტორის სკამზე.

მასწავლიდა სკანირების პროგრამას ქალბატონი ლიკა…

მიკითხავდა გვერდების ნომრებს და  ვსაუბრობდით  გზადაგზა ბიბლიოთეკაზე, ბიბლიოთეკარებზე, მომავალ პროექტებზე…

დასრულებულებზეც…

დავასკანერე 20 გვერდი… ანუ ფურცელი – ათი

გადავიგზავნე ფბ „მესინჯერში“…

დავემშვიდობე კეთილ მასპინძლებს  სტუმარიც და ამავდროულად არასტუმარიც და გამოვედი ქუჩაში…

კარგი იყო დღე…

კარგ ამინდში გურიაში და საუკეთესო ადამიანების გამო….

და კიდევ ერთი…

რასაც ვერაფრით დავმალავ…

სკოლას, ჩემ მშობლიურ, მეორე საჯარო, სკოლას, რომ ჩავუარე, ჩემი კოლეგა გამახსენდა… უფრო ყურში ჩამესმა ” გიო, ხომ არ დაგისკანერო?”

მადლობა ნანა… Nana Khvedeliani

ახლა 2022-ის ორის ოცდაორი წუთია და მე სიამოვნებით… არამუშაითის ძილით ვიძინებ…

თუმცა, დაძინებამდე არ შემიძლია სიამოვნებით არ ვთქვა:

დღეს უკვე თბილისში ვარ და  მიხეილ ჯავახიშვილის „მასალები ლექციისთვის“ საბოლოოდ გაციფრულებულია!

„მასალები“ რასაკვირველია, პირველ რიგში ქალბატონ თინას თინა ბეჟუაშვილი  გავუგზავნე.

ზემოთ ხომ ვთქვი „მასალების“ გაციფრულება არაჩვეულებრივი ქალბატონის ინიციატივაა!

დიდი მადლობა ქალბატონო თინა…

ზემოთ ხომ ვთქვი, არაჩვეულებრივ სტატიას მხოლოდ ფბ გვერდებზე გამოქვეყნებული ორიოდე ნაწყვეტით ვიცნობდი და საერთოდაც, თქვენი არ ვიცი, მაგრამ, მე პირადად, მიხეილ ჯავახიშვილის პუბლიკაციებს ფაქტობრივად არ ვიცნობ!

ეგ, არაფერი…

გავეცნობი…

მას შემდეგ, როცა ციფრული ბიბლიოთეკა ივერიელი / Iverieli Digital Library დროს  გამონახავს და მეექვსე ტომს, რომლითაც მე ვისარგებლე, როგორც ჩვევიათ სრულად გააციფრულებს.

ბევრი საინტერესო წერილია იქ…

მათ შორის ილიაზე და როცა მეექვსე ტომი სრულად გაციფრულდება, აუცილებლად გამცნობთ…

მანამდე კი, რასაც  ქვემოთ დავწერ, უფრო პირადი იქნება, ვიდრე საჯარო და მაინც, აქ ვწერ…

შეჯანებასავით გამოვა, რაც ვფიქრობ არ უნდა იყოს მთლად ცუდი…

სასიამოვმო პროცესი იყო, გაციფრულება…

ბევრი რამ წინასწარ დაგეგმილ-გათვალისწინებული და კიდევ უფრო ბევრი- დაუგეგმავი…

აბა, რა დიდი დაგეგმვა უნდოდა ოზურგეთის მთავარი ბიბლიოთეკაში კოლეგის ანუ ჩემ სტუმრობას?!

ეჭვიც არ მეპარებოდა იქაურ თანამშრომელთა და, დირექტორის, ქალბატონი ლიკას Liana Bakanidze ის. დახმარების, უფრო, თანადგომისთვის,  და მაინც, ეს იყო საოცრება, საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა/National Library of Georgia

ზოგადად და ჩემი როგორც კოლეგისა და პიროვნებისადმი უდიდესი პატივისცემის გამოვლინება…

არაფერს ვამბობ, მომხმარებლის მომსახურებასა და პროფესიული მოვალეობის უნაკლოდ შესრულებაზე.

კიდევ ერთხელ დიდი მადლობა ჩემ ორ არაჩვეულებრივ მეზობელს, რომლებმაც ღამის თერთმეტის ნახევრამდე “ითმინეს” (სად ვართ მე, საქმე და დროს შეგრძნება კოჰაბიტაციაში!) როგორ დავაინსტალე ( უნდა ვაღიარო, მაგრად გამიჭირდა და ამაში „დამნაშავე“ ჩემი „აიტიჩნიკი“ კოლეგებია,  მადლობა მათ!) „ნოუთში“ (რომელიც ძალიან ძველია, მაგრამ მუშაობს…) ორი პროგრამა  მერე გავტესტე პირველი ორი გვერდი  და ამასობაში არაჩვეულებრივად მომზადებული ყავა დავაგემოვნე კი არა, ისე დავლიე, როგორც არც თუ დიდი ხნის წინ ვსვამდი ღვინოს ნებისმიერი ჭიქიდან (თუ მოვერეოდი, რასაკვირველია).. Nana Tavdumadze Nana Sixarulidze

და ბოლოს…

წესითა და კანონით „მასალები“ – “მომხმარებლის არჩევანში” უნდა განთავსდეს, მაგრამ ვფიქრობ და დარწმუნებული ვარ ქალბატონი თინაც დამეთანხმება მისი ადგილი აი, აქ და მხოლოდ აქაა…

აქაა, რადგან საქმე გვაქვს დიდი ევროპელის ევროპულ ტექსტთან…

და კიდევ უფრო ბოლოს…

დიდი მადლობა ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის ბიბლიოთეკების მართვის ცენტრი – დარწმუნებული ვარ ჩვენ დიდს არა, მაგრამ ძალიან მაგარ კოლექციას ერთობლივად ვქმნით!

ახლა 2022-ის 27 ივნისის ორის 22 წუთია!

დროებით გემშვიდობებით, თუმცა მანამდე,  აუცილებლად უნდა ვთქვა: არ არის რომელიმე ჩემი უნარი, ცოდნა თუ გამოცდილება, რომელიც ჩემს რომელიმე კოლეგას არ აქვს და არ არის ადამიანი ეროვნულ ბიბლიოთეკაში კოლეგა, ვინც მომხმარებლის მსგავს თხოვნას ჩემზე პროფესიონალურად არ დააკმაყოფილებდა მაინც…

ეს ჩემი პროექტია…

10 გვერდი ჩემი მსუბუქი ტვირთია… მხარს ფუნქციას რომ არ დააკარგვინებს და ზურგს გაუფრთხილდება!

ავტორი: გიორგი კილაძე

ამბავი „კაცია ადამიანის?!“ კითხვისა და ზამთრის მიწურულს საბოსტნე ნაკვეთის ბარვისა.

ლიტერატურ საღამოები გამახსენდა გუშინწინ თუ იმისწინ…  გამახსენდა და გეუბნები აი, აგერ, ახლა, შენ, ისე, უთხოვნელად და მოუბოდიშებლად… თანაც სად? – საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის ბლოგზე, სახელად, „მწიგნობარი“.

ვწერ და გეუბნები წინდაწინ,  ერთადერთი წიგნი იკითხებოდა ხსენებულ საღამოებზე  და  იყო ერთადერთი მკითხველი მამაჩემი სახელად  გრიშა.

კითხულობდა   ხმამაღლა, ხშირ-ხშირი შესვენებებით, მაგრამ დაუზარლად „კაცია ადამიანს?!“  და მსმენელი ჰყავდა ორად ორი: მე და, ჩემი და, მაია.

კარგა ხანს გაგრძელდა კითხვა, ცივ და  უხვთოვლიან დეკემბერში დაიწყო, ზომიერად ცივ იანვარში გაგრძელდა და  საკმაოდ თბილ, თებერვლის შუა რიცხვებში დასრულდა დიდი ზარ-ზეიმით.

შაბათი დღე იყო და სწორედ იმ დღეს პირველად დაკრა მამამ ბარი მიწას და ავყევი მეც, ჩემი მომცრო ბარით… იმ წელს რასაკვირველია, თორემ, იცოცხლე, ყოველ წელს იბარებოდა საბოსტნე მიწა ჩვენს ეზოში.

ვუყურებდი როგორ ბარავდა მიწას მამა – მონატრებული კაცის ჟინით დ ვფიქრობდი რა კარგი მამა მყავს მე და რა კარგი მოთხრობაა „კაცია ადამიანი?!“ .

ერთ საათზე მეტ ხანს ბარავდა მამა… შეუსვენებლად და როდის-როდის შევატყვე რომ დაიღალა.

შეიძლება ვცდები, მაგრამ, ასე მგონია, პირველად ვნახე  იმ დღეს დაღლილი მამა.

მენდეთ,   დაუღლელი მუშაობა იცოდა ორმოცდაათი წლისამაც და სამოცდათხუთმეტი რომ მოათავა იმ დრომდის.

მერე აღარც ბარი აუღია ხელში, აღარც თოხი და მით უფრო ურო და სოლები ანუ პალოები, გურულად.

დაიღალა მამა…

მოხრილი მარჯვენა იდაყვით ბარის ტარს დაეყრდნო და რო, იცოდა, ისე ძლივს გასაგონად მკითხა…

– მოგეწონა ილია?

– მაგრად,. – გულწრფელად ვუთხარი მე

– მომიყევი და მე მოგისმენ… – და მე დავიწყე თხრობა. არც რიტორიკა მიხსენებია და არც ჩაილური. აი, ეზო- ყურე და სახლი, როგორც მახსოვს კარგად მოვყევი…. არც ჩიხირთმისა და ბოზბაში ამბავი დამვიწყებია…

– კარგად ჰყვები – გზადაგზა მამხნევებდა მამა…

თხრობა დიდხანს გაგრძელდა

ლამის მთელი საბოსტნე ფართობი დაიბარა …

თუმცა, მანამდე მამამ ილიას ბიოგრაფია მოყვა.

თხრობისას მე კი არ მიყურებდა, ზეცაში აყურებიდა და იმ დღეს გაჩნდა ჩემ ცხოვრებაში უკვე  ბროკჰაუზის და ეფრონის და ენციკლოპედია…

გაჩნდა მაშინ და მე, ახლაც მიკვირს რატომ იცოდა ფსიქოლოგმა მამამ ილიას „ავტობიოგრაფიის“ ამბავი…

P.S.

წლების მერე  ბროკჰაუზის და ეფრონის  ენციკლოპედია… იმდროინდელ საჯარო და ამჟამინდელ  ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ვნახე… ცალკე ოთახში  თაროებზე ჩამწკრივებულ ლექსიკონს ცალკე პატარა, მაგრამ, მაინც ოთახი ეჭირა  „ქსეროქსის ოთახია“  იქ ახლა და ჩემდა სამარცხვინოდ, ახლაც არ ვიცი, რომელ ტომშია  განთავსებული ილიას ბიოგრაფია.

ავტორი: გიორგი კილაძე

არჩილ ჯორჯაძე

ცნობილი ქართველი პუბლიცისტი, საზოგადო მოღვაწე, XIX ს. ქართველი ინტელიგენციის ერთ-ერთი თვალსაჩინო  წარმომადგენელი არჩილ ჯორჯაძე დაიბადა 1872 წლის 10 იანვარს. მამის სამსახურის შეცვლის გამო მალე ჯორჯაძეების  მრავალრიცხოვანი  ოჯახი  თბილისიდან  ქუთაისს  გადასახლდა. პირველდაწყებითი განათლება არჩილმა იქვე მიიღო. მან სწავლა თბილისის I გიმნაზიაში განაგრძო, რომლის დასრულების შემდეგ, გაემგზავრა პეტერბურგში და შევიდა უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. პეტერბურგის ჰავამ, ცხოვრების მძიმე პირობებმა უარყოფითი გავლენა მოახდინა მის ჯანმრთელობაზე და ტუბერკულოზით დაავადებული არჩილი იძულებული გახდა ვარშავაში გადასულიყო სასწავლებლად. ვარშავიდან არჩილი ჯანმრთელობის გაუმჯობესების შემდეგ ისევ პეტერბურგის უნივერსიტეტს დაუბრუნდა და  ამჯერად ბუნებისმეტყველების ფაკულტეტზე   განაგრძო  სწავლა.  ამ პერიოდში ის ხარბად დაეწაფა ფილოსოფიისა და სოციოლოგიის შესწავლას;  სხვა ახალგაზრდებთან ერთად მონაწილეობდა ვოლინსკის წრეში, სადაც იმხანად მუშაობდნენ ზურაბ ავალიშვილი და სულხან ანდრონიკაშვილი. მალე არჩილი საზღვარგარეთ გაემგზავრა. ისმენდა ლექციებს პარიზის, ლონდონის უნივერსიტეტებში. 1900-იან წლებში არჩილი დაბრუნდა სამშობლოში. ამ პერიოდიდან იწყება მისი ნაყოფიერი პუბლიცისტური მოღვაწეობა. 1901 წლიდან იგი ,,ცნობის ფურცლის“ მუდმივი თანამშრომელი და ამ რედაქციის ერთ-ერთი პირველი კოლეგიის წევრი გახდა კიტა აბაშიძესთან, სამსონ ფირცხალავასთან და გიგო რცხილაძესთან ერთად.

არჩილ ჯორჯაძის წინადადებით საფრანგეთში დაარსდა გაზეთი ,, საქართველო“, ,, La Georgia’’, ქართულ, ფრანგულ და რუსულ ენებზე – თავისუფალი ორგანო, გამოდიოდა 1903-1905 წლებში, გაზეთს  რედაქტორობდა არჩილ ჯორჯაძე, უკანასკნელ ნომრებს კი გიორგი დეკანოზიშვილი. თავგანწირულმა მუშაობამ თავისი შედეგიც გამოიღო. მისი  ჯანმრთელობის მდგომარეობა  თანდათან  გაუარესდა, აქ ერთხანს Cohin-ის საავადმყოფოში იწვა, შემდეგ შვეიცარიაში წავიდა, სადაც ექიმ ს. დიასამიძის და როსტომაშვილის დახმარებით ანეტა ბაბესთან დაბინავდა. აი რას სწერდა შვეიცარიიდან კლარანსში სამკურნალოდ წასული არჩოლ ჯორჯაძე ანეტა ბაბეს: ,,… იყო დრო, როდესაც სამშობლო და მამული ჩემთვის ცარიელი სიტყვა იყო, იყო დრო, როდესაც ვითომ ღმერთს ვეძებდი, სინამდვილეში კი უიმედო, უსაგნო და უმიზნო სიცოცხლეს კი ვაჩანჩალებდი. რამდენიმე წელიწადია, ყველა ამას თავი დავაღწიე, ჩემს გულში აღმოვაჩინე ის, რაც ჩემი არ მეგონა, ადამიანი და ხალხი შემიყვარდა, ამ დროიდან, შედარებით, ბედნიერი ვარ. და ეხლა იმ მდგომასრეობაში ვარ ყველაფერი მივცე ამ აზრის განხორციელებისათვის, რომელმაც მე გამაცოცხლა.’’ როგორც უცხოეთში, ისე საქართველოში ცხოვრების დროს არჩილი ყოველთვის მატერიალურ სივიწროვეს განიცდიდა, მაგრამ  გაჭირვებისა და ავადმყოფობის მიუხედავად, სისტემატურად მუშაობდა, არ დარჩენილა არცერთი სფერო- ფილოსოფია,სოციოლოგია, რელიგია, ხელოვნება, რომ არჩილის პუბლიცისტურ შემოქმედებაში არ ასახულიყო. მისი გამოკვლევები საზოგადოებრივი აზრის ისტორიისათვის მნიშვნელოვანი მოვლენა იყო ქართველი ხალხის ცხოვრებაში.

არჩილ ჯორჯაძე აქტიურად მონაწილეობდა  მიხ. გედევანიშვილის თაოსნობით შემდგარ სარედაქციო კომისიის მუშაობაში, რომელმაც მოამზადა და 1914 წ. გამოსცა ი.ჭავჭავაძის თხზულებათა პირველი აკადემიური გამოცემა. თუ რაოდენ დიდმნიშვნელოვანი იყო ეს მოვლენა ქართველი ხალხის კულტურულ ცხოვრებაში და  როგორ აფასებდა მას არჩილ ჯორჯაძე, ნათლად ჩანს მის პირად წერილებში მიხეილ და იოსებ გედევანიშვილებისადმი, აგრეთვე მის ,,მის შენიშვნაში’’, რომელიც დაწერა ამ გამოცემის გამო და რომელიც დაისტამბა მისი გარდაცვალების შემდეგ, 1914 წელს, თხზულებათა  V წიგნში,

სიცოცხლის უკანასკნელი დღეები არჩილმა ბათუმში გაატარა. სიკვდილამდე ორი კვირით ადრე, მეგობრებით გარშემორტყმულმა თავისი ნაწერები ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას უანდერძა. გარდაცვალებამდე ორი თვით ადრე, იგი მეგობარს სწერდა: ,, ადამიანის ბედნიერება ღვთიური ვალის ასრულებაშია. ვინც ამ ვალს ასრულებს, იგი უკვდავია და ერთვის მარადისობას, თქვენც ამ ვალს ასრულებთ და მაშასადამე, ვერც უგვანო სინამდვილე გაგიტეხსთ სულს.“   იგი გარდაიცვალა 1913 წლის 21 მარტს, ბათუმში.

ავტორი: ლეილა ნანიტაშვილი

,,ვეფხისტყაოსნის” უნიკალური გამოცემა

ვეფხისტყაოსნის 1888 წლის გ. ქართველიშვილისეული გამოცემა ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესია სხვა მნიშვნელოვან გამოცემათა შორის. 1880 წელს ქართველი ხალხის ეროვნული სიმდიდრის უნაკლოდ გამოსაცემად დაარსდა ბეჭდვის კომიტეტი, რომელმაც ”ვეფხისტყაოსნის” ტექსტის დადგენა ითავა. წიგნზე მუშაობა 8 წელიწადს გაგრძელდა. გამოცემას სათავეში ილია ჭავჭავაძე ჩაუდგა. ტექსტის დამდგენ კომისიაში შედიოდნენ: რაფიელ ერისთავი, იაკობ გოგებაშვილი, იონა მეუნარგია, გაბრიელ ეპისკოპოსი, ივანე მაჩაბელი, გრიგოლ ორბელიანი, აკაკი წერეთელი, გიორგი წერეთელი, დიმიტრი ყიფიანი, დავით ერისთავი, დიმიტრი ბაქრაძე, სერგი მესხი, ვახტანგ ორბელიანი, პეტრე უმიკაშვილი და ნიკო დადიანი.

ვეფხისტყაოსნის პირველი აკადემიური გამოცემაა. წიგნის გამოცემა გიორგი ქართველიშვილმა დააფინანსა და მთელი ტირაჟი „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას“ გადასცა საჩუქრად. იგი პოემის „ქართველიშვილისეულ” გამოცემაადაა ცნობილი.

ილუსტრაციების შექმნა ცნობილი უნგრელი მხატვრისათვის მიხაი ზიჩისათვის შეუთავაზებიათ. ზიჩი დაინტერესდა ამ საქმით და პოემის შინაარსის გაცნობა მოინდომა. იონა მეუნარგია მურიეს, ბეტა და არტურ ზუტნერების დახმარებით შეუდგა პოემის თარგმანს. მიხაი ზიჩმა წიგნისათვის სურათები უსასყიდლოდ დახატა, შეასრულა 27 ილუსტრაცია, ამათგან ერთი, ფერადი ილუსტრაცია პეტერბურგში დაიბეჭდა.