დაბადება

პირველნაბეჭდი ქართული ბიბლია. გამოიცა 1743 წელს მოსკოვის მახლობლად, დაბა ვსეხსვიატსკოეში. არქიმანდრიტ იოსებ სამებელის მიერ ამოქმედებულ ქართულ სტამბაში. ვახტანგ მეექვსის ვაჟის, ბაქარ ბატონიშვილის ბრძანებითა და ხარჯით ბეჭდვა განახორციელა ქრისტეფორე გურამიშვილმა, მღვდლების – ფილიპესა და დავითის შემწეობით.იოსებ სამებელს სინოდი მკაცრად თხოვდა, რომ ქართული გამოცემის ტექსტები იმ დროისათვის რუსეთში მოქმედი საეკლესიო წიგნების ზუსტი შესატყვისი ყოფილიყო, ამასთანავე სინოდისთვის წა -რედგინა გასაკონტროლებლად გამოცემული წიგნების ეგზემპლიარი.

ამ მოთხოვნის შეუსრულებლად, 1743 წელს დაბეჭდეს „დაბადება“, ის ბიბლია, რომლის ტექსტის გამართვაზეც ჯერ კიდევ არჩილ მეფეს „დიდად დაშვრა“, რედაქტორი ვახუშტი ბატონიშვილი იყო, ვახტანგ VI-ის ძე. დაბეჭდილი 300 ეგზემპლარიდან საქართველოს ეკლესია მონასტრებში გასაგზავნად განკუთვნილი 100 ცალი ბაქარ ბატონიშვილისეული მიძღვნის ტექსტით, ნახევარ საუკუნეზე მეტ ხანს იყო დატყვევებული რუსეთის საბაჟოს მიერ. ამ ბიბლიის უნებართვოდ ბეჭდვის გამო, დახურეს სტამბაც. ეროვნული ბიბლიოთეკის ეგზემპლარი  K 74/609 ერთ–ერთ იმათთაგანია, ნინოწმინდის ეკლესიისადმი გაგზავნილი.

ავტორი: დალი მაჩაიძე

26 მაისი – დამოუკიდებლობის დღე სასწაული

ავტორი: ნინო გედენიძე

იცი, რა!მიძირა სიყვარულის ზღვამ – ამ ფრთოსანმა ფრაზამ ალბათ ბევრს გაგახსენათ ქართული მხატვრული ფილმი „ ჭრიჭინა“, თუმცა დარწმუნებული ვარ ლექსის ავტორს უმრავლესობა ვერ გაიხსენებს და ვერც თავად ლექსს გააგრძელებს. ავტორი დამოუკიდებელი საქართველოს ხელოვანთა კავშირის დამფუძნებელი და მისი პირველი თავჯდომარე კოტე მაყაშვილია. კოტე მაყაშვილის ქალიშვილის, მარო მაყაშვილის სახელობის ბაღი კი საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის მესამე კორპუსის ეზოშია. სწორედ ამ ბაღიდან გილოცავთ დამოუკიდებლობის დღეს, გაზაფხულის ბოლო თვის ბოლო დღესასწაულს.
იცი, რა?
იცი რა!
მიძირა
სიყვარულის ზღვამ!
მაგრამ რა!
მომპარა
შენი თავი სხვამ!
მას უმზერ,
მას უმღერ
შენ სიმღერას ჩემს!
ვნებით ის
გიცქერის,
სულში ლახვარს მცემს!
რით გამკობს?..
რით გატკბობს?
მიგიჩნევს ღმერთად?
შენ თუ ის,
ვინ სტყუის?
ორივე ერთად?
ახ, გულსა
დაგულსა –
ახრჩობს იჭვის ფხა!
რა ვქნა, რა?
ტყვია გკრა?
შეკრთი?
ხა, ხა, ხა!!

ბიზანტიური მინანქარი

(1837-1903) შეიქმნა პოლიგრაფიული ხელოვნების განსაკუთრებული შედევრი – „ბიზანტიური მინანქარი”. წიგნის სრული სათაურია: „История и памятники Византийской эмали. Сочинение Кондакова, профессора С.-Петербургского Униве15171027_938896659544136_373806098966038093_nрситета и старшего хранителя Императорского Эрмитажа”. მისიგამოცემისთვის სტრასბურგის უნივერსიტეტმა მეცენატ-კოლექციონერს დოქტორის საპატიო წოდება მიანიჭა. მონოგრაფიაში განხილულია ბიზანტიური ხელოვნების ისტორიის საკითხები და მეცნიერულადაა აღწერილი ზვენიგოროდსკის კოლექციის მინანქრის უნიკალური ექსპონატები. ამ ორიგინალური და მნიშვნელოვანი გამოკვლევისათვის რუსულმა არქეოლოგიურმა საზოგადოებამ ოქროს მედლით დააჯილდოვა ტექსტის ავტორი, სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტის პროფესორი და ბიზანტიოლოგი ნიკოდიმ კონდაკოვი (1844-1925). აღნიშნული მონოგრაფია დღემდე ერთ-ერთი ყველაზე ძვირადღირებული გამოცემაა რუსული წიგნის ბეჭდვის ისტორიაში. ამ გრანდიოზული საგამომცემლო პროექტისათვის დაიხარჯა 1300 ათასი ვერცხლის მანეთი, რაც იმ დროისათვის კოლოსალურ თანხად ითვლებოდა. წიგნის სატიტულო ფურცელზე გამოცემის თარიღად 1892 წელია მითითებული, თუმცა სამუშაოები 1894 წელს დასრულდა. გამოცემას ამშვენებს შაგრენის ტყავგადაკრული მოჭედილი ყდა, რომელიც ბიზანტიურ სტილზე შესრულებული მინანქრებითაა შემკული. წიგნს სამმხრივი ოქროვარაყი გასდევს, რომელზედაც ამობეჭდილია ბიზანტიური ორნამენტები; პირველი ფურცელი არქიტექტორ ი. პ. როპეტის გაფორმებულია; საგრავიურო ნამუშევრები იქმნებოდა ვ. მატეს ხელმძღვანელობით; მინანქრის ნახატები საუკეთესო პეტერბურგელი გრაფიკოსების შესრულებულია;
ფორზაცებისათვის აბრეშუმის ქსოვილი დაამზადეს მოსკოვში, საპოჟნიკოვის ფაბრიკაში; ქაღალდი სტრასბურგიდან ჩაიტანეს; ყდა ლაიფციგში დაამზადეს, „გუბელ – დენკის” ფირმაში; ილუსტრაციები მაინის ფრანკფურდში, ავგუსტ ოსტერირის ლითოგრაფიულ სახელოსნიში დაბეჭდეს; კლიშეები კი გაანადგურეს. ყველა სამუშაო სუფთა ოქროთი შესრულდა. გამოცემა 600 ეგზემპლარად დაიბეჭდა: 200 – რუსულ, 200 – გერმანულ და 200 – ფრანგულ ენაზე. არც ერთი ეგზემპლარი არ გაყიდულა, მთელი ტირაჟი დანომრილი და სახელობითი გახლდათ. ბაზარში შემთხვევით მოხვედრილი კი 1000 ოქროს მანეთად იყიდებოდა. განსაკუთრებულ სასაჩუქრე ეგზემპლარებს, რომლებიც იდეის ავტორს მეგობრებისათვის ჰქონდა გათვალისწინებული, ახლდა მისივე პორტრეტი. წიგნს რამდენიმე სახელით მოიხსენიებენ: „რუსული სასწაული”, „ჭეშმარიტად მხატვრული მოვლენა”, „წიგნი თავადურ სამოსში” და სხვა. ექსპერტების დასკვნით, მეცხრამეტე საუკუნის რუსული პოლიგრაფიული ხელოვნების განსაკუთრებულ ძეგლად აღიარებული გამოცემა განხორციელდა კონკრეტული ფაქტის საპასუხოდ – ერთი ფრანგული გამოცემის დაჩრდილვის მიზნით: პარიზში ნაპოლეონ მესამემ გასცა განკარგულება, შექმნილიყო ყველა დროის პოლიგრაფიული ხელოვნების უზადო შედევრი, რომელიც სახელს მოუხვეჭავდა საფრანგეთს. ეს წიგნი – “Imitation de Jesus-Christ” 1855 წელს დაბეჭდეს და გაგზავნეს ყველა ქვეყანაში, გამონაკლისი მხოლოდ მათ მიმართ მტრულად განწყობილი რუსეთი გახლდათ

. P.S. ზვენიგოროდსკის უმშვენიერეს გამოცემას, არაჩვეულებრივად გაფორმებული წიგნი (История Книги Византийской эмали А.В. Звенигородского. СПБ; 1898) მიუძღვნა ცნობილმა რუსმა პუბლიცისტმა და ხელოვნებათმცოდნე ვლადიმერ სტასოვმა. მის განსაკუთრებულ ღვაწლს, მონოგრაფიის გამოცემაში, დიდი პატივისცემით აღნიშნავს „ბიზანტიური მინანქარი” წინასიტყვაობაში მეცენატი-კოლექციონერი.

ავტორი: ნინო ხვედელიძე

ბასილიოს მაკედონელი. ტესტამენტი

პირველნაბეჭდი ქართული გამოცემაა სახელმწიფოს, სამთავროსა და ოჯახის მართვის შესახებ. დაიბეჭდა მოსკოვში 1739 წელს. წიგნი შეიცავს [6], 48, [3] გვერდს. ბიბლიოგრაფიული იშვიათობაა.შეგონებათა ეს წიგნი მაკედონელთა დინასტიის დამაარსებელმა ბასილ პირველმა მიუძღვნა თავის ძეს ლეონს, რომელიც ისტორიას შემორჩა ”ლეონ ბრძენის” სახელით.ტექსტი რუსულიდან თარგმნა ალექსანდრე ბატონიშვილმა, არჩილ II-ის ძემ.გამოცემა განხორციელდა ემიგრანტი ქართველი ბატონიშვილის ბაქარ ვახტანგის ძის ბრძანებით, არქიეპისკოპოს იოსებ სამებელის მიერ გამართულ ქართულ სტამბაში, მისივე დაფინანსებით. დაბეჭდა ქრისტეფორე გურამიშვილმა. ეროვნული ბიბლიოთეკის FS 509/09 ეგზემპლარი ეკუთვნოდა დავით ჩუბინაშვილს, ქართველ საზოგადო მოღვაწესა და ლექსიკოგრაფს.

                                                                                                                                                                                                                                    ავტორი: დალი მაჩაიძე

სალიტერატურონი ნაწილნი ტფილისის უწყებათანი“.

 წარმოადგენს პირველ ქართულ ჟურნალს, სალიტერატურო დამატებას გაზეთისა „ტფილისის უწყებათანი“. გამოიცემოდა თბილისში, 1832 წლის  იანვრიდან.  გამოქვეყნებული განცხადების თანახმად, უნდა გამოსულიყო თვეში ორჯერ: 1–სა და 15 რიცხვებში.

სტამბაში, „ტფილისის უწყებათანის“ ბეჭდვის შეფერხების გამო ჟურნალი 5–სა და 25 რიცხვებში გამოდიოდა. ი. ჯანაშვილის ცნობით, მისი ექვსი ნომერი გამოსულა, ჩვენამდე მხოლოდ ხუთმა ნომერმა მოაღწია. ჟურნალის შეიცავს შემდეგ განყოფილებებს: ისტორია; მოთხრობები; ლექსები; ლიტერატურის ისტორია; კრიტიკა; განცხადებანი; აღმოსავლეთის ლიტერატურა; ანეკდოტები და სხვა. მისი რედაქტორი იყო ქართველი განმანათლებელი, საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე სოლომონ დოდაშვილი. იგი 1832 წლის აჯანყების ერთ-ერთი ორგანიზატორი და სულისჩამდგმელი იყო. შეთქმულების სახელით ცნობილი, ქართველთა მცდელობა, დაებრუნებინათ რუსეთის მიერ წართმეული სახელმწიფოებრიობა, მარცხით დასრულდა. სოლომონ დოდაშვილი სამშობლოდან შორს, ციმბირში გადაასახლეს და ჟურნალის გამოცემა შეწყდა. ჟურნალის ელექტრონული ვერსია შეგიძლიათ იხილოთ “ციფრულ ბიბლიოთეკა “ივერიელში”

 

ავტორი: ნინო ხვედელიძე

გაზეთი ”დროშა”- პირველი ქართული ემიგრანტული პერიოდული გამოცემა

140 წლის წინ, 1873 წლის 1 აპრილს გამოვიდა პირველი ქართული ემიგრანტული პერიოდული გამოცემა გაზეთი „დროშა”.  იგი პარიზში გამოსცა ნიკო ნიკოლაძემ დათა მიქელაძესა (მეველე) და პავლე იზმაილოვთან ერთად. სათაურის ქვეშ მოთავსებული წარწერა – “სოციალური გაზეთი”,  განსაზღვრავს მის პროფილს.  ამავე გვერდზეა  ილია ჭავჭავაძის სიტყვები: აწმყო თუ არა გვწყალობს, მომავალი ჩვენია”. თავისი პოლიტიკური მიმართულებით “დროშა” არის პირველი ქართული არალეგალური სოციალისტური მიმართულების გაზეთი.

გაზეთში გამოქვეყნებული მასალების ავტორები მისივე დამაარსებლები არიან.  „დროშა” ჰექტოგრაფული გამოცემაა (ჰექტოგრაფი მარტივი ხელსაწყოა, რომელიც ამრავლებს ხელნაწერ ან ნაბეჭდ ტექსტს).   წერილები ხელმოუწერელია, მაგრამ  კალიგრაფიის მიხედვით ხერხდება მათი ავტორების დაზუსტება.

„დროშა” მცირე ფორმატის გაზეთია. მისი თითოეული ნომერი 4-გვერდიანია. სულ გამოვიდა ათი ნომერი 100-100 ცალი ტირაჟით, რომლებიც უსასყიდლოდ ეგზავნებოდა ევროპის სხვადასხვა ქალაქში მყოფ ქართველებსა და სხვა კავკასიელებს. სარედაქციო წერილში, რომელიც ნიკო ნიკოლაძის ხელითაა დაწერილი, მითითებულია: “დროშა”,  ქართული სოციალური გაზეთი, გამოიცემა პარიჟში ათი დღის განმავლობაში, ყოველ დღე, საღამოობით. ამ გაზეთზე არც ხელისმოწერა მიიღება, არც ცალ-ცალკე ფურცლების გამოწერა. ის მარტო რედაქციისათვის იბეჭდება.  ათი დღის შემდეგ, ესე იგი 11 აპრილს 1873, “დროშის” ბეჭდვა მოისპობა”.

როგორც ცნობილია, საქართველოში დაბრუნებისას ნიკო ნიკოლაძეს პოლიციამ ჩამოართვა ჰექტოგრაფი და ჩამოტანილი წიგნები, რომელთა შორის ბევრი აკრძალული იყო. სავარაუდოდ, ამ დროს ჩამოართვეს მას “დროშის” ეგზემპლარებიც.  დღეისათვის გადარჩენილია მხოლოდ პირველი სამი ნომერი, რომლებიც ინახება ლონდონში, ბრიტანეთის მუზეუმში. არავინ იცის, თუ ვინ მიიტანა ისინი მუზეუმში. სამწუხაროდ, ლონდონის მუზეუმის კატალოგებში რედაქტორად შეცდომით დასახელებულია სერგეი მესხი, ხოლო გამოცემის ადგილად პარიზის ნაცვლად მითითებულია  ჟენევა.

ეს გაზეთი თვით ნიკო ნიკოლაძემ სრულიად შემთხვევით აღმოაჩინა ლონდონში ყოფნის დროს 1926 წელს. ეროვნული ბიბლიოთეკის ნიკო ნიკოლაძის პირად კოლექციაში ინახება გაზეთ „დროშის” ამ სამი ნომრის ფოტოასლები.

ავტორი: მაია მიქაბერიძე

კატარინა სერგავას ექსლიბრისი

იშვიათ გამოცემათა განყოფილების ფონდში დაცულ წიგნებზე ხშირადაა  ამა თუ იმ მფლობელის ექსლიბრისი. წიგნის ნიშნის სხვადასხვა სახეობებს შორის აღსანიშნავია მხატვრული ექსლიბრისი, რომელიც  ყდის შიდა მხარეს, ფორზაცზეა  დაკრული.  ასეთ ექსლიბრისებზე  პიროვნების ინტერესების სფერო ან  პროფესია იკითხება.

ამჯერად წიგნის მფლობელთა გალერეას შეემატა კიდევ ერთი, ბალერინა კატარინა სერგავა. 1911 წელს გამოცემულ წიგნში –  В. Светлов -Coвременный балет , სერგავას ექსლიბრისზე   სცენაზე დაირიანი ბალერინას ცეკვის ერთი წამია აღბეჭდილი, აქ სერგავა  მხატვარს პუნის ბალეტის იგივე სახელწოდების ბალეტში ესმერალდას როლში დაუხატავს, ხოლო თავისი ინიციალები   ლათინური წარწერის – Katharina Sergava–ს ზემოთ  მიუწერია: ” E.B. “.
კატარინა სერგავა, ნამდვილი გვარით ეკატერინა სერგეევა, დაბადებულა თბილისში, 1910 წელს. მამამისს
ნავთობის ბიზნესი ჰქონია. გოგონას სკოლის დამთავრების შემდეგ უსწავლია მოსკოვის ხელოვნების სკოლაში.
სერგეევების ოჯახი თეთრგვარდი- ელების დამარცხების შემდეგ გამგზავრებულან ამერიკაში, სადაც ბალერინამ  კატრინა სერგავას სახელი მიიღო.
ეკატერინა სერგეევა დრამატულ ხელოვნებას სწავლობდა ლონდონსა და პარიზში. ამავე დროს მსახიობიც იყო და მონაწილეობას იღებდა ჰოლივუდის ფილმებში. პოპულარობა მოიპოვა ფილმ ბალეტში „ოკლახომა“ . გარდაიცვალა ამერიკაში 2005 წელს.

ავტორი: ლიზი ცავა

სასწავლო წელი 2016

გილოცავთ  სასწავლო წლის დაწყებას  დიდებსაც და პატარებსაც; მათ, ვინც  მშობლებისაგან დამოუკიდბლად  პირველ ნაბიჯებს დგამს და მათაც,  ვისი  “გასტუდენტებაც” მშობლების და  მოკეთეების   სიამაყის მიზეზად იქცა.   გილოცავთ და   გთავაზობთ  საკარგგანწყობოდ და სალაღობოდ   1880 წლის გაზეთ “დროებაში” აღმოჩენილ  ფელეტონს .

შვილი გამისტუდენტდა 

( სცენა)

(იესიკა შამოვა და თავს უკრავს  ბატონიშვილს )

იესიკა. ბატონიშვილი ადღეგრძელა ღმერთმა!…

ბატონის–შვილი. ოჰ, ჩემს იესიკას!… როგორ მშვიდობით გიკითხო?…

იეს. რაღა საკითხავი ვარ ბატონო…

ბატ. რატომ, შე კაცო?… რა იყო?… რა დაგემართა სამაგისო?…

იეს. რაღა სათქმელია ბატონო, შვილი გამისტუდენტდა!…

ბატ. კაი დაგემართოს!… მომილოცავს, რომ უმაღლეს სასწავლებელში შესულა!…

იეს. ვაი წავხდი!… უმაღლესში კი არა, აქანაც მესამე კლასიდან გემოუძახეს!…

ბატ. აპა, სტუდენტობას რაღას ეძახი. შე კაცო?

იეს. რასა, შენი ჭირიმე–და … ამაღამ რომ დაწვება , ის ჩემი სტუდენტი, ხვალ შუადღისას გაიღვიძა,– კაი უნდა!… მარხვას აღარ ინახავს, საყდარში არ დაიარება და გამოუშვია უშველებელი წვერი: ასკანელი ხუცესივით!…

ბატ. მერე, მაგია სტუდენტობა?…

იეს. კი ბატონო!… დასტურ აბდალი კი არ ვარ!… მაგი მგონია სტუდენტობა, აპა რა ჯანდაბააა?!

თ. რაფიელ ერისთავი

12 თებერვალს 1880 წ.

ნინო გედენიძე

25 ივლისი – ნარიყალაზე აფრიალებული ქართული დროშა

რამდენიმე წელია კარგი „გავროშივით„ აღვნიშნავ 14 ივლისს და მართლა გულწრფელად ვუერთდები და ვიზიარებ თავისუფლების სიმბოლოს დღესასწაულს . და თან გული მწყდება; „ არა! სხვისი მისაბაძი რა მჭირს,– თვარა,–კი!“ მართლა რა გვჭირს ასეთი უსაშველო, ბოლო წლებია სულ დაცემის, წაგების, დაკარგვის დღეებს ვიხსენებთ; არადა , დიდი განსწავლულობაც არ სჭირდება იმას, რომ ნეგატიური ამბები თავისივე მსგავსს იზიდავენ და შესაბამისად პოზიტიურნიც. ჰოდა, სწორედ ივლისის თვეში აღმოჩნდა ნამდვილად დიდი დღე – 22– 25 ივლისი , თბილისის 207 წლიანი ტყვეობიდან გათავისუფლების დღე. და ეს 1748 წელს მოხდა . მაშინ ერეკლე II 27 წლის იყო, და „ ქუდზე კაციც“ ქუდზე კაცობდა. თუ ვინმეს იარაღის ხელში აღება შეეძლო ყველა გააერთიანა თავისუფლების და თბილისის სიყვარულმა. 22–25 ივლისი სავარაუდოდ ნიშნავს, რომ 22–ში თაბორის ციხე აიღეს და 25–ში კი ნარიყალას ყველა ციხე–ბურჯზე აფრიალდა ქართული დროშა. თაბორის კოშკზე პირველი თბილისელი შავერდა მხედრიშვილი აჭრილა 25 ივლისს კი ქართული და სომხური ეკლესიები ერთად აგუგუნებდნენ გამარჯვების მამცნე ზარებს. და რაც საგულისხმოა, წლების მანძილზე აღნიშნავდნენ ამ დღეს. გილოცავთ !ერეკლე-II1

14 ივლისი ” თეატრის” დაბადების დღეა

პირველი ქართული სალიტერატურო და სამხატვრო გაზეთის  პირველი ნომერი 1885 წლის 14 ივლისს  გამოვიდა.  რედაქტორ–გამომცემელის და ქართული თეატრის მოთავის  ვასო აბაშიძის  შესავლიდან  კარგად ჩანს თუ რა  მნიშვნელოვანი  უნდა გამხდარიყო გაზეთი  არა მხოლოდ თეატრის მოყვარულებისათვის  “სიტყვა „თეატრს“ ჩვენ მომეტებულს მნიშვნელობას ვაძლევთ და თეატრად მიგვაჩნია მთელი ქვეყანა, რომლის სცენაზედაც ყველა ჩვენგანს  რაიმე ალაგი უჭირავს.  ბევრი ნიჭი დაჩაგრულია და სტატისტის ალაგი უჭირავს, ნამდვილს უნიჭო სტატისტს კი წამოუსხამს პლაშჩი და გამლეტის და ოტელოს როლებსა  თამაშობს. Sapienti Sat!” ყველამ თავის საქმე რომ აკეთოს და თან კარგად აკეთოს   უპირველესად  განათლებაა საჭირო  და „ნიჭი, ძამიკო, ნიჭი“   და ეს  ნიჭი რაში გაქვს ამის  გარკვევას  განათლება სჭირდება.

„თეატრმა“ თავის თავზე აიღო საგანმანათლებლო ფუნქცია: მრავალფეროვანი ინფორმაცია ამერ –იმერიდან, თარგმანები, თეატრის ისტორიის კვლევა,  კულუარებს მიღმა დარჩენილი  დეტალები და უამრავი რამ   დღესაც,  საუკუნე ნახევრის შემდეგაც  საინტერესო.  გაზეთის  პირველ ნომერს ამშვენებს  ფართო საზოგადოებისათვის  ნაკლებად ცნობილი, მაღალის ხარისხის ფოტოები – შოთა, ილია,  აკაკი…  სერგი მესხის და  აკაკის „კურთხევა“

(თეატრს)

თუ საპარადოდ დაბადებულხარ,მაგრამ თუ ჩვენთვის ერთგულ მუშაკად

ხარ, ნორჩო, წრფელად მოვლინებული იყავ კურთხეულ! იყავ საყვარელ!

და ყველასაგან ერთხმად ქებული. კერძოობისა მხოლოდ მძებნელი,

იყავ უსუსურ!… იყავ ხანმოკლე! და ამავ თავით მარად დღე–ბნელი!…

sergiiliaakaki

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ნინო გედენიძე