ეროვნული ბიბლიოთეკის ახალი პროექტი

ნინო გედენიძე

 

საქართველოს პარლამენტის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში სამ მაისს მოეწყო. გამოფენა–საღამო „პოეზიის დღე–2012“ და რამდენიმე მოვლენა გააერთიანა: 7 მაისი „ცისფერყანწელთა“ ორდენის მიერ დადგენილი პოეზიის დღე და 5 მაისი– პრესის დღე. ეს ორი თარიღი ეროვნული ბიბლიოთეკის კიდევ ერთი ახალი პროექტის ფარგლებში განხორციელდა. პროექტი ერთჯერადად გამოსული პერიოდული გამოცემების, პირველ ეტაპზე, გაზეთების კოლექციის შექმნას ემსახურება. რაიმე მოვლენასა თუ  საიუბილეო თარიღთან დაკავშირებით გამოცემული სპეცგამოშვებები საერთო კატალოგშია გაბნეული. ბიბლიოთეკაში მოსულ ან სახლიდან ელექტრონულ გატალოგში შესულ მკითხველს ბევრი დროი და ძალისხმევა დასჭირდება ამა თუ იმ თემაზე ერთჯერადად გამოცემული გაზეთების მოსაძიებლად. თემები კი მართლაც მრავალფეროვანია და შესაბამისად გაზეთებიც მრავლადაა. თუმცა აქვე უნდა ითქვას, რომ მათი ერთი ნაწილი საერთოდ არანაირ ღირებულებას არ წარმოადგენს, მაგრამ ფაქტია და ამის გვერდის ავლაც არ შეიძლება.

ასე რომ ამ კოლექციის შექმნა, ნამდვილად კარგ სამსახურს გაუწევს მაძიებელ და კირკიტა მკითხველს.

მურმან ლებანიძე, ყუფარაძე და კალენდარული წელი

მერაბ ვეკუა

ეროვნული ბიბლიოთეკა

დეპარტამენტის დირექტორი

ისეთი დრო იყო, როცა ხალხი მთავრობას არ უსმენდა და მთავრობა კანონს. დიდი გაჭირვების პერიოდი იდგა და ადამიანთა უმეტესობა მხოლოდ არსებობდა. შესაბამისად, ხალხს კითხვისთვის თავი ჰქონდა განებებული და აზროვნებაც დროებით შეწყვეტილი ისე, რომ ამას თვითონ ვერ აცნობიერებდნენ. აზროვნებაზე უარის თქმა კი, სულიერ გაკოტრებას ნიშნავს.

მეტროთი ვმგზავრობდი. სამსახურში მიმეჩქარებოდა. გუშინ ჯონდის გამოსვლას მოვუსმინე. ნუთუ მართალია რასაც ამბობს? არჩევნები ახლოვდება. კარგად ვაცნობიერებ, რომ ჩემ ხმას შეიძლება გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდეს. დიდი სიფრთხილე მმართებს. შეცდომის დაშვების უფლება არ მაქვს. შეიძლება ქვეყანა სხვა მიმართულებით წავიდეს.

გაჩერებაზე უცნობი ქალბატონი შემოვიდა ორი დიდი ჩანთით.

– დაბრძანდით, ქალბატონო ვენერა – ჩემდა უნებურად ვუთხარი მას.

უცნობი ქალბატონი ჩემს ადგილზე მოთავსდა ისე, რომ თვალები ჩემთვის არ მოუშორებია.

– თქვენ მიცნობთ მე?
არ დავბნეულვარ, სახეზე შევხედე, გავუღიმე და მივხვდი, რომ მრავალი დედმამიშვილი ჰყავდა. აინშტაინის ალბათობის თეორიის თანახმად და გამორიცხვის მეთოდის გამოყენებით, მას ერთ–ერთი ძმა უნდა ჰყოლოდა და უტიფრად მივახალე:
– მე თქვენს ძმას ვიცნობ.
– ჩემი უშანგის ამხანაგი ხართ? შეჰკივლა ქალბატონმა.

დასჯილი წიგნი

მაია მიქაბერიძე

 ქართული წიგნის ისტორიაში ცნობილია ბევრი ისეთი გამოცემა, რომელიც, შეიძლება, არ გამოირჩეოდეს მაღალი პოლიგრაფიული დონით ან სიძველით, მაგრამ მაინც საინტერესოა თავისი განსაკუთრებული ბედის გამო. მინდა გაგაცნოთ ერთ-ერთი ასეთი წიგნი. ეს არის ბიბლიოგრაფ გიორგი ბაქრაძის მიერ შედგენილი ”ქართული პერიოდიკის ბიბლიოგრაფია. 1819-1945”. წიგნის შემდგენელმა, ნამდვილმა პროფესიონალმა და კეთილსინდისიერმა ბიბლიოგრაფმა, სრულად აღწერა 1819-დან 1945 წლამდე გამოსული ქართული ჟურნალ-გაზეთები. გამოცემიდან ცოტა ხანში ეს წიგნი აიკრძალა. მაღაზიებიდან ამოიღეს გაუყიდავად დარჩენილი ცალები და უტილიზაციას დაუქვემდებარეს, ხოლო ბიბლიოთეკების ეგზემპლარები საერთო მოხმარების ფონდებიდან გადაიტანეს დახურულ ფონდებში.

თითქოს გაუგებარია, რას უნდა შეეშინებინა ხელისუფლება. ბოლოს და ბოლოს, ეს ხომ უბრალოდ ბიბლიოგრაფია იყო, ე.ი. გარკვეული წესებით შედგენილიო ჟურნალ–გაზეთების სია და მეტი არაფერი. არც გ. ბაქრაძე იყო საბჭოთა ხელისუფლების წინააღმდეგ მებრძოლი გმირი. იგი იყო სახელმწიფო წიგნის პალატის თანამშრომელი და ეს სამუშაო შეასრულა დირექციის მიერ შედგენილი გეგმის შესაბამისად.

 როგორც ჩანს, საბჭოთა ხელისუფლება დააფიქრა მიღებულმა შედეგმა –  ბიბლიოგრაფიაში თვალნათლივ გამოჩნდა, რომ გასაბჭოებამდე საქართველოში ბოლშევიკურ პრესაზე უფრო მეტი რაოდენობით გამოდიოდა არაბოლშევიკური პრესა. არა და, საბჭოთა პროპაგანდა ხალხს არწმუნებდა, რომ მოსახლეობაში ბოლშევიკური შეხედულებები იყო უფრო გავრცელებული და ამ პერიოდის ჟურნალ-გაზეთების უმეტესობაც სწორედ ბოლშევიკური იყო. გ. ბაქრაძის ბიბლიოგრაფიამ საპირისპირო სურათი აჩვენა – საქართველოს გასაბჭოებამდე პარტიულ გამოცემათა უმეტესობა სოციალ-დემოკრატიული პარტიის მენშევიკური ფრთის იდეოლოგიურ მიმართულებას გამოხატავდა. იყო აგრეთვე დიდი რაოდენობით სოციალ-ფედერალისტური და ეროვნულ-ლიბერალური მიმართულების პერიოდიკა. ამათ ემატებოდა ანარქისტული და სხვაგვარი ჟურნალ-გაზეთებიც. პარტიული გამოცემების საერთო მოცულობაში  ბოლშევიკურ პრესას დაახლოებით მეხუთედი ეკავა.

ეს უბრალო არითმეტიკა იმის მაჩვენებელი იყო, რომ 1921 წლამდე ბოლშევიკური იდეოლოგია არ იყო პოპულარული საქართველოს მოსახლეობაში. აქედან კი ადვილად შეიძლებოდა იმ დასკვნის გამოტანა, რომ  ბოლშევიკური, ე.ი. კომუნისტური ხელისუფლება ძალით და, თანაც გარედან, თავსმოხვეული ხელისუფლება იყო.

ჯადოსნური სამყარო ბიბლიოთეკაში

ლიკა ბაქრაძე

ამბობენ, სიცოცხლის ბოლომდე მიგყვება ბავშვობისდროინდელი მოგონებების  სუნი, ფერი, მელოდია, შეგრძნებები. მეც ასე ვარ – არ მახსოვს შენობა, ინტერიერი, არაფერი გარშემო, გარდა წიგნების იმ განუმეორებელი სუნისა, რასაც ვერაფერს შეადარებ და ამბები – ჯადოსნური, ამაღელვებელი ამბები, – რაც იმ საბავშვო  წიგნებში იყო.

მახსოვს, მაღალ ჭერამდე აზიდულ კარადას იატაკთან თარო აკლდა, რაც შესანიშნავად გამოვიყენე. შევძვრებოდი ხოლმე, მივიყუჟებოდი თაროებქვეშ და ვკითხულობდი. ჩემი ბავშვობის საყვარელი თამაში. შემძვრალი ხარ საიმედო ადგილას, უსაფრთხოდ, ვერავინ გხედავს, არავინ შეგიშლის ხელს დატკბე ჯადოსნური წიგნის სამყაროთი და იმ უცნაური, განუმეორებელი სურნელით, რომელიც მარტო წიგნს აქვს. ესაა ჩემი ბავშვობის ერთ-ერთი ყველაზე მკაფიო მოგონება, რომელიც, ვიცი, არასდროს წაიშლება და ყოველთვის გაიღვიძებს როგორც კი წიგნის სასიამოვნო სუნს შევიგრძნობ. არადა ჩემი პროფესიიდან გამომდინარე, მიხვდებით ალბათ თუ რა სიხშირით ვგრძნობ ამას

ძალიან მინდა,  წიგნის ჯადოსნური სამყარო ყველა ბავშვისთვის ისეთივე ძვირფასი გახდეს, როგორც ჩემთვისაა. ადამიანი ხომ ბავშვობაში ყალიბდება, რაშიც უმთავრეს როლს საბავშვო ლიტერატურა თამაშობს – წიგნიდან წაკითხული, ფურცელ-ფურცელ ამოკრეფილი ჯადოსნური ამბები.

“შუშანიკის წამების” იშვიათი გამოცემა

ავტორი: იშვიათ გამოცემათა განყოფილება

ეროვნული ბიბლიოთეკის იშვიათობათა ფონდში  „იშვიათობის“ ერთ–ერთ განმასხვავებელ კრიტერიუმად მიჩნეულია გამოცემის მაღალი პოლიგრაფიული დონე. თუ წიგნს კულტურულ–ისტორიული ღირსებაც გააჩნია –  XX-XXI  საუკუნის გამოცემებმაც შეიძლება ბინა დაიდონ ვახტანგ VI, ბაქარ ბატონიშვილისა თუ ერეკლე II–ის ღვაწლით დასტამბულ ძველნაბეჭდი წიგნების გვერდით, ამის დასტურად გთავაზობთ ერთ გამოცემას:

იაკობ ცურტაველი შუშანიკის წამება, რედაქტორი ოთარ ეგაძე. – თბილისი, „ხელოვნება“, 1983, 348 გვ.

წიგნის გამოცემა ნაწარმოების თხუთმეტსაუკუნოვან იუბილეს მიეძღვნა. ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორის ელენე მაჭავარიანის ძველქართული და კალიგრაფ გიორგი ნადირაძის მიერ შვიდ ენაზე გადაწერილი ტექსტი დაბეჭდილია ცარცის ქაღალდზე. სიუჟეტური სურათების მხატვარი მამია მალაზონია, მშვენიერი ფორზაცები, ტიტული და კონტრტიტული გაფორმებულია ვახტანგ გაბელაიას მიერ.

მაღალი პოლიგრაფიული ხასისხით დასტამბული გამოცემა სხვადასხვა სახის ყდებშია აკინძული. ტირაჟის მცირე ნაწილი ხბოს ტყავითა და ჭედური ნამუშევრითაა შემკული, რომელიც მხატვარ სოსო ბახტაძის მიერაა შესრულებული.

თუ თქვენ პირად ბიბლიოთეკაში გაქვთ ასეთი გამოცემა, შეგიძლიათ იამაყოთ!

ბიბლიოთეკა, ბრიჯიტ ბარდო და რაიკომის მდივანი

ავტორი: მერაბ ვეკუა

ერთ მშვენიერ დღეს, საბჭოთა კავშირის ცენტრალურმა კომიტეტმა მინისტრთა საბჭოსთან ერთად „მშრომელთა კომუნისტური აღზრდის საქმეში ბიბლიოთეკების როლის ამაღლების მიზნით“, მიიღო ერთობლივი დადგენილება. ამ დადგენილებით შეიარაღებული გავემგზავრე სამეგრელოს ერთ–ერთ რაიონში.

ვინაიდან მეგრული არ ვიცოდი, მაქსიმალურად ვცილობდი მათი აქცენტით მელაპარაკა, თან ხშირად ვხმარობდი ისეთ დამხმარე სიტყვებს, როგორებიცაა: ნამდვილად, ასე ვთქვათ, რასაკვირველია და მაგალითად. ჩემმა ექსპერიმენტმა შედეგი გამოიღო, რაიონის ბიბლიოთეკარებმა თავისიანად ჩამთვალეს და მხარში ამომიდგნენ.

ყოველი სამუშაო დღე სუფრით მთავრდებოდა. მასპინძლებმა ხედავდნენ, რომ მე ღვინოს არ ვსვამდი, მაგრამ არაფერს იმჩნევდნენ. ბოლო სამუშაო დღეს სუფრას შემოუერთდა რაიკომის მდივანი იდეოლოგიის დარგში. მან მორიდებით მკითხა მიზეზი, რატომ არ ვსვამდი ღვინოს. ვინაიდან, სუფრა მხიარული იყო, შევეცადე რაიმე სახალისო მომეგონებინა და დავიწყე:

– ისეთი უცნაური რამ შემეყარა, ვერავინ ვერაფერი დამიდგინა, არადა მოვიარე მოსკოვი, ლენინგრადი, კიევი და ოდესა.

– რა უცნაურობაა ასეთიო? დაინტერესდა რაიკომის მდივანი.

– ერთ ჭიქა ღვინოს რომ დავლევ, ბრიჯიტ ბარდოსნაირ ქალთან მინდება ინტიმური კავშირის დამყარება და ამიტომ ვერიდები სმას მეთქი.

ყველამ გაიგო ჩემი ხუმრობა და გულიანად გაიცინეს. არ იცინოდა მხოლოდ რაიკომის მდივანი. გამიკვირდა, ნუთუ ამ კაცს იუმორის გრძნობა არა აქვს მეთქი. ის იყო კუპატისკენ გავაპარე თვალი, რომ არაადამიანური ხარხარი შემომესმა, რომელიც სიცილში გადაიზარდა. რაიკომის მდივანი იცინოდა. რამდენიმე წუთის შემდეგ, შესაძლებელი გახდა რაღაც სიტყვების გარჩევა.

– ეს რა თქვა, ხა, ხა, ხა, კაცო, ესეთი რამე, ხა, ხა, ხა არ გამიგონია, ბრიჯიდ ბარდო კაცო, ხა, ხა, ხა.

ელექტრონული კატალოგების წარსული

ავტორი: ია გორგიშელი

რას აკეთებს ბიბლიოთეკაში წიგნის წასაკითხად შემოსული მკითხველი პირველად? აკითხავს სამკითხველო დარბაზის საკატალოგოს, სადაც ბარათული კატალოგების ყუთების გარემოცვაში კომპიუტერებთან მიმსხდარი  კატალოგისტები ელიან. ბარათულ კატალოგში სასურველი ლიტერატურის მოძიება დიდ დროს და ზოგჯერ გარკვეულ ცოდნას მოითხოვს, ელექტრონულ კატალოგში ძიება გაცილებით უფრო სწრაფი პროცესია და ამისთვის  კომპიუტერთან მუშაობის ელემენტარულ უნარ–ჩვევებია საჭირო.  ელექტრონული კატალოგი ერთიანად ცვლის რამდენიმე ტიპის ბარათულ კატალოგს, მათ შორის ანბანურს, სისტემატურს და საგნობრივს.

რა ბედი ელით საჯარო ბიბლიოთეკებს?

ანინა ტეფნაძე

პირველი შეხება წიგნებთან ბიბლიოთეკას უკავშირდება, კერძოდ კი_ სკოლის ბიბლიოთეკას. დედაჩემი სკოლის ბიბლიოთეკარი იყო და მეც ყოველ დასვენებაზე და სკოლის შემდეგაც ბიბლიოთეკაში ვიჯექი. ბევრი წიგნი იყო. თეთრი, წითელი და შავი ტომეულები, საბავშვო ზღაპრები, ლექსების კრებულები. ვუყურებდი ამ მაღალ კარადებს და ვფიქრობდი, რომ სკოლის დამთავრებამდე ყველა წიგნის წაკითხვას მოვასწრებდი. ბოლოს აღმოჩნდა, რომ ზოგი წიგნის წაკითხვა არც იყო საჭირო, მაგრამ რაც მართლა ღირდა წასაკითხად, ყველაფერი წავიკითხე.

მახსოვს, როცა რუსულ სკოლაში გადავედი, სახელმძღვანელოებისთვის სკოლის ბიბლიოთეკაში გამაგზავნეს. მე ისევ მაღალ კარადებსა და უამრავ წიგნს ველოდი, სინამდვილეში კი სკოლის ბიბლიოთეკა პატარა ოთახი აღმოჩნდა, სადაც ანგარიშმიუცემლად იყო შეყრილი სკოლის საკუთრებაში მყოფი ყველა წიგნი. ძირს შუაზე გადახსნილი წიგნები ეყარა და იმისთვის რომ რამე გეპოვა, აუცილებლად გიწევდა მათზე დაბიჯება. როცა ვუთხარი, ალგებრის სახელმძღვანელო მჭირდება-მეთქი, ბიბლიოთეკარმა ძალიან უცნაური კითხვა დამისვა: რა ფერისააო? ლურჯი-მეთქი. ჰოდა, ლურჯი წიგნები აქეთააო, ერთ-ერთი კუთხისკენ მიმითითა. თურმე ერთადერთი ნიშანი, რითაც წიგნები დაჯგუფებული იყო ამ საკუჭნაოში, მათი ფერი იყო.

მივლინება

 მერაბ ვეკუა

დიდი ხნის წინ მივლინებაში ვიყავი ერთ–ერთ რაიონში, სადაც მოსახლეობის ნახევარი ეთნიკურად არაქართველი ცხოვრობდა. ეს ის პერიოდია, როცა ბიბლიოთეკის რაიმე მიზეზით დაკეტვა ისჯებოდა, თანაც ბიბლიოთეკაში კედელზე აუცილებლად უნდა ყოფილიყო ჩამოკიდებული ბრეჟნევის სურათი.

საჯაროელი გურულის მონოლოგი

გურანდა ბერძენიშვილი

 ათი წლის წინ, დავამთავრე თუ არა კულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტი გულში ჩავიკარი სანუკვარი, ჩემი განათლების სიმაღლის დასტური და, პირველ რიგში, რა თქმა უნდა ოჯახის წევრებს მივურბენინე სახლში. სიამაყით ავსებულმა წარვადგინე იგი ოჯახურ თავყრილობაზე, “დოკუმენტი” ხელიდან ხელში გადადიოდა, ჯერ ბებიებთან გაიარა ექსპერტიზა, მერე ბაბუასთან, მერე ბიძაშვილ-მამიდაშვილ-დეიდაშვილებთან და ბოლოს მამაჩემის (ნაღდი გურულის, მენშევიკების და მერე დისიდენტების გვარის წარმომადგენელის) გავლით, დედაჩემის, ასევე ნაღდი გურულის, (თავადის ჩამომავლობით თავმომწონე), ხელში გადაინაცვლა. მერე, როცა “დოკუმენტმა” გაუძლო ყველანაირ ექსპერტიზას და გაიცა დასკვნა მისი წყალგაუვალობის შესახებ, დედაჩემმა მამაჩემს გადახედა მხარზემოდან და უყოყმანოდ გასცა “ვიზა”, “დაუყოვნებლივ იქნას უზრუნველყოფილი განათლების შესაბამისი მაღალანაზღაურებადი სამსახურით”! მამაჩემი მეორე დღესვე ენერგიულად შეუდგა დაკისრებული დავალების შესრულებას, რასაც ორიოდ დღეში, წარმატებით გაართვა თავი (ოხ ეს ბიძაშვილ-მამიდაშვილობიე…) და, საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის, ძველად კი საჯაროს, საზოგადოებასთან ურთიერთობის ჯგუფის თანამშრომელი გავხდი.

აღნიშნულ ჯგუფში ჩემი ჩართვა განაპირობა ჩემმა გურულობამ, (გურულებს თანდაყოლილი გვაქვს ამის ნიჭი). გარკვეული მიზეზების გამო მალევე გადამიყვანეს განყოფილებაში, რომელსაც ისეთი სახელწოდება აქვს, მისი წარმოთქმისას იქნებ ენა მოიტეხოს კიდეც კაცმა, კომპიუტერული ქსელების, ტექნიკისა და მომხმარებელთა ასისტირების განყოფილება, ამიტომ მოკლედ ვეძახით ავტომატიზაციის განყოფილებას (ავტომატთან კავშირი არ აქვს), სადაც მუშაობენ ე.წ. აიტიშნიკები, ქსელის ადმინისტრატორები, სერვერის სპეციალისტები.